Shloka 6
Droṇa–Drupada Saṃvāda and Droṇa’s Reception at the Kuru Court (द्रोण-द्रुपद-संवादः; कुरुनगरप्रवेशः)
यथाहमनवलद्याजड़ि पुत्रदर्शलालस: | तथा रक्ताड्गुलितलः पद्मपत्रनिभ: शुभे,साधु पुरुष इसीको प्राचीन धर्म कहते हैं। राजकन्ये! पति अपनी पत्नीसे जो बात कहे, वह धर्मके अनुकूल हो या प्रतिकूल, उसे अवश्य पूर्ण करना चाहिये--ऐसा वेदज्ञ पुरुषोंका कथन है। विशेषतः ऐसा पति, जो पुत्रकी अभिलाषा रखता हो और स्वयं संतानोत्पादनकी शक्तिसे रहित हो, जो बात कहे, वह अवश्य माननी चाहिये। निर्दोष अंगोंवाली शुभलक्षणे! मैं चूँकि पुत्रका मुँह देखनेके लिये लालायित हूँ, अतएव तुम्हारी प्रसन्नताके लिये मस्तकके समीप यह अंजलि धारण करता हूँ, जो लाल-लाल अंगुलियोंसे युक्त तथा कमलदलके समान सुशोभित है। सुन्दर केशोंवाली प्रिये! तुम मेरे आदेशसे तपस्यामें बढ़े-चढ़े हुए किसी श्रेष्ठ ब्राह्मणके साथ समागम करके गुणवान् पुत्र उत्पन्न करो। सुश्रोणि! तुम्हारे प्रयत्नसे मैं पुत्रवानोंकी गति प्राप्त करूँ, ऐसी मेरी अभिलाषा है
Vaiśampāyana uvāca: yathāham anavalad yājaḍi putradarśalālasaḥ | tathā raktāṅgulitalaḥ padmapatranibhaḥ śubhe | sādhū puruṣa isīko prācīna dharma kahate haiṃ | rājakanye! pati apanī patnīse jo bāt kahe, vah dharmake anukūl ho yā pratikūl, use avaśya pūrṇa karanā cāhiye—aisā vedajña puruṣoṃkā kathana hai | viśeṣataḥ aisā pati, jo putrakī abhilāṣā rakhatā ho aura svayaṃ santānotpādanakī śaktise rahit ho, jo bāt kahe, vah avaśya mānanī cāhiye | nirdoṣa aṅgoṃvālī śubhalakṣaṇe! maiṃ cūँki putrakā muṃh dekhane ke liye lālāyita hūṃ, ataeva tumhārī prasannatā ke liye mastak ke samīpa yah añjali dhāraṇ karatā hūṃ, jo lāl-lāl aṅguliyoṃse yukta tathā kamaladal ke samān suśobhita hai | sundar keśoṃvālī priye! tum mere ādeś se tapasyā meṃ baṛhe-caṛhe hue kisī śreṣṭha brāhmaṇ ke sāth samāgama karke guṇavān putra utpanna karo | suśroṇi! tumhāre prayatnase maiṃ putravānoṃkī gati prāpta karūँ, aisī merī abhilāṣā hai
Wika ni Vaiśampāyana: “O mapalad na prinsesa, ito ang tinatawag ng mabubuti na sinaunang dharma: anumang sabihin ng asawa sa kanyang maybahay—maging wari’y ayon sa dharma o salungat dito—dapat tuparin; gayon ang pahayag ng mga nakaaalam ng Veda. Lalo na kung ang asawa’y nananabik sa isang anak na lalaki ngunit wala siyang kapangyarihang magluwal ng supling, ang kanyang hiling ay dapat tanggapin. O ginang na walang kapintasan ang mga sangkap at may mabuting palatandaan, sapagkat sabik akong makita ang mukha ng isang anak, itinataas ko ang pagsusumamong ito malapit sa aking ulo—marikit na gaya ng talulot ng lotus, at mapupula ang dulo ng mga daliri—upang hingin ang iyong pagsang-ayon. Minamahal na may magandang buhok, sa aking utos lumapit ka sa isang pinakadakilang Brahmin, bantog sa matinding pag-aayuno at pagsasanay, at magluwal ng anak na may kagalingan. O may magandang balakang, ninanais kong sa pamamagitan ng iyong pagsisikap ay marating ko ang kapalaran ng mga may anak.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames an 'ancient dharma' of marital duty: a wife is urged to comply with her husband's directive, grounded in Vedic authority, especially when the husband seeks a son but is unable to beget one—thus justifying recourse to a qualified Brahmin for procreation (niyoga) to secure lineage and the husband's hoped-for posthumous attainment.
A husband, longing for a son yet lacking procreative capacity, respectfully entreats a princess-wife with folded hands and instructs her to unite with an ascetic Brahmin to conceive a virtuous son, presenting the request as sanctioned by traditional dharma and Vedic precedent.