Shloka 13
Droṇotpattiḥ and Dhanurveda-Prāpti
Origin of Droṇa and Acquisition of Martial Science
बभूव स हि राजेन्द्रो दशनागबलान्वित: । अप्यत्र गाथां गायन्ति ये पुराणविदो जना:,“उन महाराजमें दस हाथियोंका बल था। कुरुश्रेष्ठ! पुराणवेत्ता विद्वान् यशमें बढ़े-चढ़े हुए नरेन्द्र व्युषिताश्वके विषयमें यह यशोगाथा गाते हैं--“राजा व्युषिताश्व समुद्रपर्यन्त इस सारी पृथ्वीको जीतकर जैसे पिता अपने औरस पुत्रोंका पालन करता है, उसी प्रकार सभी वर्णके लोगोंका पालन करते थे। उन्होंने बड़े-बड़े यज्ञोंका अनुष्ठान करके ब्राह्मणोंको बहुत धन दिया
babhūva sa hi rājendro daśa-nāga-balānvitaḥ | apy atra gāthāṃ gāyanti ye purāṇavido janāḥ ||
Wika ni Vaiśampāyana: Ang haring iyon ay tunay na may lakas na tulad ng sampung elepante. O pinakadakila sa mga Kuru, ang mga pantas na nakaaalam ng sinaunang salaysay ay umaawit dito ng isang lumang papuring taludtod tungkol kay Haring Vyuṣitāśva: “Matapos masakop ang daigdig hanggang sa dagat na pumapalibot, iningatan niya ang mga tao ng lahat ng varṇa na gaya ng pag-aaruga ng ama sa sarili niyang mga lehitimong anak; at sa pagsasagawa ng malalaking yajña, nagkaloob siya ng saganang yaman sa mga Brahmin.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Ideal kingship joins power with protection: true royal excellence is not only physical might (symbolized by 'ten-elephant strength') but the ethical duty to nurture and safeguard all people impartially, and to uphold sacred order through yajña and generous giving.
Vaiśampāyana introduces King Vyuṣitāśva by noting his extraordinary strength and then signals that traditional lore-experts recite a gāthā praising him—framing him as a conquering yet benevolent ruler who cared for his subjects like a father and supported Brahmins through sacrificial rites and gifts.