Shloka 403
पाण्डोः श्राद्धं, सत्यवत्याः वनगमनम्, बाल्यस्पर्धा च
Pāṇḍu’s Śrāddha, Satyavatī’s Withdrawal, and Childhood Rivalry
प्रतस्थे सर्वमुत्सृूज्य सभार्य: कुरुनन्दन: । “तुमलोग हस्तिनापुरमें जाकर कह देना कि कुरुनन्दन राजा पाण्डु अर्थ, काम, विषयसुख और स्त्रीविषयक रति आदि सब कुछ छोड़कर अपनी पत्नियोंके साथ वानप्रस्थ हो गये हैं!
vaiśampāyana uvāca | pratasthē sarvam utsṛjya sabhāryaḥ kurunandanaḥ |
Sinabi ni Vaiśampāyana: Tinalikuran ang lahat, umalis ang prinsipe ng Kuru kasama ang kaniyang mga asawa. Ipinag-utos niyang pumunta sa Hastināpura at ipabalita na si Haring Pāṇḍu—iniwan ang yaman, pagnanasa, mga kaligayahang pandama, at pagkakapit sa kababaihan—ay pumasok na sa yugto ng vānaprastha, ang pamumuhay bilang naninirahan sa gubat, kasama ang kaniyang mga kabiyak. Inilalarawan ng talatang ito ang pag-alis ni Pāṇḍu bilang isang etikal na pagliko: mula sa ligaya ng pagiging hari tungo sa pagpipigil at dharma sa pamamagitan ng pagtalikod.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ideal of mastering desire: even a king may relinquish artha (wealth/power) and kāma (pleasure) when dharma calls for restraint and a shift toward a disciplined life (vānaprastha).
Pāṇḍu departs from royal life with his wives and sends word to Hastināpura that he has renounced worldly enjoyments and entered the forest-dweller stage, signaling a major transition in the Kuru royal household.