Shloka 18

तासु चाप्यनवस्थासू त्यक्तसर्वेन्द्रियक्रिय: । सम्परित्यक्तधर्मार्थ: सुनिर्णिक्तात्मकल्मष:,जीवित पुरुषोंद्वारा अपने अभ्युदयके लिये जो-जो कर्म किये जा सकते हैं, उन समस्त सकाम कर्मोंको मैं त्याग दूँगा; क्योंकि वे सब कालसे सीमित हैं। अनित्य फल देनेवाली क्रियाओंके लिये जो सम्पूर्ण इन्द्रियोंद्वारा चेष्टा की जाती है, उस चेष्टाको भी मैं सर्वथा त्याग दूँगा; धर्मके फलको भी छोड़ दूँगा। अपने अन्तःकरणके मलको सर्वथा धोकर शुद्ध हो जाऊँगा

tāsu cāpyanavasthāsu tyaktasarvendriyakriyaḥ | samparityaktadharmārthaḥ sunirṇiktātmakalmaṣaḥ ||

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa gitna ng mga kalagayang di-matatag at di-tiyak, siya’y naging taong tinalikdan na ang mga gawain ng lahat ng pandama. Tinalikuran maging ang mga layunin ng dharma at artha, at nagpasya siyang lubusang linisin ang mga dungis sa kanyang kalooban—hinahangad ang kadalisayan sa loob sa halip na gantimpalang nakatali sa panahon at madaling maglaho.”

तासुin those
तासु:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद् (स्त्री. तद्-प्रातिपदिकम्)
FormFeminine, Locative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अनवस्थासुin unstable conditions
अनवस्थासु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअनवस्था (प्रातिपदिकम्)
FormFeminine, Locative, Plural
त्यक्तhaving abandoned
त्यक्त:
Karta
TypeAdjective
Rootत्यज् (धातु) → त्यक्त (क्त-प्रत्ययान्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वेन्द्रियक्रियःwhose actions of all senses (are abandoned)
सर्वेन्द्रियक्रियः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व + इन्द्रिय + क्रिया (प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Nominative, Singular
सम्परित्यक्तcompletely renounced
सम्परित्यक्त:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्+परि+त्यज् (धातु) → सम्परित्यक्त (क्त-प्रत्ययान्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मार्थःone whose aim is dharma (or: the purpose of dharma)
धर्मार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म + अर्थ (प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Nominative, Singular
सुनिर्णिक्तwell-cleansed
सुनिर्णिक्त:
Karta
TypeAdjective
Rootनि+निज्/निञ्ज् (धातु, 'to cleanse') → निर्णिक्त (क्त) with सु-
FormMasculine, Nominative, Singular
आत्मकल्मषःone whose inner impurity (is cleansed); impurity of the self/mind
आत्मकल्मषः:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मन् + कल्मष (प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana

Educational Q&A

The verse emphasizes radical detachment: when circumstances are unstable, one may turn inward—restraining sense-driven activity and relinquishing even socially valued aims (dharma and artha)—to focus on cleansing inner impurity and attaining moral-spiritual clarity.

Vaiśampāyana narrates a shift in a character’s orientation: faced with unsettled conditions, the person withdraws from outward pursuits and sense-based actions, choosing purification of the self over the pursuit of worldly or even duty-based rewards.