Shloka 8
Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow
वृद्ध: परमधर्मात्मा वलीपलितधारण: । कि कारणमिहायातो निर्लज्जो भरतर्षभ:,इत्येवं प्रब्र॒ुवन्तस्ते हसन्ति सम नृपाधमा: । वहाँ जो नीच स्वभावके नरेश एकत्र थे, वे आपसमें ये बातें कहते हुए उनकी हँसी उड़ाने लगे--“भरतवंशियोंमें श्रेष्ठ भीष्म तो बड़े धर्मात्मा सुने जाते थे। ये बूढ़े हो गये हैं, शरीरमें झुर्रियाँ पड़ गयी हैं, सिरके बाल सफेद हो चुके हैं; फिर क्या कारण है कि यहाँ आये हैं? ये तो बड़े निर्लज्ज जान पड़ते हैं। अपनी प्रतिज्ञा झूठी करके ये लोगोंमें क्या कहेंगे-- कैसे मुँह दिखायेंगे? भूमण्डलमें व्यर्थ ही यह बात फैल गयी है कि भीष्मजी ब्रह्मचारी हैं!
vṛddhaḥ paramadharmātmā valīpalitadhāraṇaḥ | ki kāraṇam ihāyāto nirlajjo bharatarṣabhaḥ || ity evaṃ prabrūvantaste hasanti sama nṛpādhamāḥ |
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang mga hamak na haring nagkatipon doon ay nagtawanan at nangutya sa kanya, na nagsasabi: ‘Si Bhīṣma, na tanyag bilang pinakamatapat sa dharma sa mga Bharata, ngayo’y tumanda na—kulubot ang katawan at pumuti ang buhok. Ano ang dahilan at naparito siya? Wari’y wala siyang hiya. Kung gagawin niyang kasinungalingan ang kanyang panata, ano ang maipapaliwanag niya sa harap ng mga tao—paano niya maihaharap ang kanyang mukha? Walang kabuluhan pala ang balitang kumalat sa buong daigdig na si Bhīṣma ay isang brahmacārī habang-buhay.’”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how public reputation and vows (especially brahmacarya) become targets for ridicule, and how the ethically inferior may mock genuine dharma; it implicitly contrasts true righteousness with the cruelty of derision and the social pressure surrounding vows.
A group of ignoble kings, seeing the aged Bhīṣma, deride him—questioning why he has come, accusing him of shamelessness, and insinuating that he has broken his celebrated vow of celibacy.