Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Ādi Parva, Adhyāya 10: Ruru’s Vow and Ḍuṇḍubha’s Appeal (रुरोः प्रतिज्ञा—डुण्डुभोपदेशः)

रुरुके दर्शनसे सहस्रपाद ऋषिकी सर्पयोनिसे मुक्ति एकानर्थान्‌ पृथगर्थनिकदुःखान्‌ पृथक्सुखान्‌ । डुण्डुभान्‌ धर्मविद्‌ भूत्वा न त्वं हिंसितुमहसि,अहो! आश्चर्य है, बेचारे डुण्डुभ अनर्थ भोगनेमें सब सर्पोंके साथ एक हैं; परंतु उनका स्वभाव दूसरे सर्पोंसे भिन्न है तथा दुःख भोगनेमें तो वे सब सर्पोके साथ एक हैं; किंतु सुख सबका अलग-अलग है। तुम धर्मज्ञ हो, अतः तुम्हें डुण्डुभोंकी हिंसा नहीं करनी चाहिये

Ḍuṇḍrubha uvāca: ruru-ke darśanase sahasrapāda ṛṣikī sarpayonise mukti ekānarthān pṛthag-arthanikaduḥkhān pṛthaksukhān. ḍuṇḍubhān dharmavid bhūtvā na tvaṃ hiṃsitum arhasi; aho āścaryam—becāre ḍuṇḍubha anartha-bhoga-ne meṃ sab sarpoṃ ke sātha eka haiṃ; parantu unakā svabhāva dūsare sarpoṃ se bhinna hai tathā duḥkha-bhoga-ne meṃ to ve sab sarpoṃ ke sātha eka haiṃ; kintu sukha sabkā alag-alag hai. tuma dharmajña ho, ataḥ tumheṃ ḍuṇḍubhoṃ kī hiṃsā nahīṃ karnī cāhiye.

Sinabi ni Ḍuṇḍrubha: “O Ruru, bagaman iisa ang aming kapanganakang-ahas at magkakabigkis kami sa pagdurusa at kasawian, magkakaiba ang likas ng bawat nilalang, at ang anumang ligayang dumarating ay kanya-kanyang tinatamasa. Yamang ikaw ay nakaaalam ng dharma, huwag kang gagawa ng karahasan laban sa mga ḍuṇḍubha. Kaytaka—nagkakaisa kami sa kapahamakan, ngunit hindi sa ligaya.”

रुरुकेO Ruru
रुरुके:
Sambodhana
TypeNoun
Rootरुरुक
FormMasculine, Vocative, Singular
दर्शनसेfrom seeing / from the sight
दर्शनसे:
Apadana
TypeNoun
Rootदर्शन
FormNeuter, Ablative, Singular
सहस्रपादthe thousand-footed one (a centipede)
सहस्रपाद:
Karta
TypeNoun
Rootसहस्रपाद
FormMasculine, Nominative, Singular
ऋषिकीby (the curse of) the female sage (Ṛṣikā)
ऋषिकी:
Karana
TypeNoun
Rootऋषिका
FormFeminine, Instrumental, Singular
सर्पयोनिसेfrom the serpent-womb / serpent birth
सर्पयोनिसे:
Apadana
TypeNoun
Rootसर्पयोनि
FormFeminine, Ablative, Singular
मुक्तिrelease, liberation
मुक्ति:
Karta
TypeNoun
Rootमुक्ति
FormFeminine, Nominative, Singular
एकानर्थान्the same misfortunes / common calamities
एकानर्थान्:
Karma
TypeAdjective
Rootएक + अनर्थ
FormMasculine, Accusative, Plural
पृथगर्थनिकदुःखान्distinct/individual sufferings arising from (their) own conditions
पृथगर्थनिकदुःखान्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथक् + अर्थ + निक + दुःख
FormMasculine, Accusative, Plural
पृथक्सुखान्separate/individual pleasures
पृथक्सुखान्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथक् + सुख
FormMasculine, Accusative, Plural
डुण्डुभान्Dundubhas (a class of serpents)
डुण्डुभान्:
Karma
TypeNoun
Rootडुण्डुभ
FormMasculine, Accusative, Plural
धर्मविद्knower of dharma
धर्मविद्:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मविद्
FormMasculine, Nominative, Singular
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriya-vishesana
TypeVerb
Rootभू
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
not
:
TypeIndeclinable
Root
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हिंसितुम्to harm, to kill
हिंसितुम्:
Karma
TypeVerb
Rootहिंस्
Formतुमुन् (infinitive)
अर्हसिyou ought / you are fit
अर्हसि:
TypeVerb
Rootअर्ह्
FormPresent (Lat), Second, Singular, Parasmaipada
अहोalas! indeed!
अहो:
TypeIndeclinable
Rootअहो
आश्चर्यम्a wonder, astonishing (thing)
आश्चर्यम्:
TypeNoun
Rootआश्चर्य
FormNeuter, Nominative, Singular

डुण्ड्रुभ उवाच

Ḍuṇḍrubha
R
Ruru
S
sarpa (serpents)
ḍuṇḍubha (a class/group referenced in the speech)

Educational Q&A

The verse urges restraint from violence (ahiṃsā) on the basis of dharma: even when beings seem blameworthy or belong to a feared group, a dharma-knower should not harm them, recognizing the complexity of shared suffering and individual experience.

Ḍuṇḍrubha addresses Ruru and argues against harming the ḍuṇḍubhas, pointing out that beings of serpent-birth are collectively bound to misfortune and suffering, while happiness is individually experienced; therefore Ruru, as a dharma-aware person, should refrain from killing.