Adhyaya 25

Verse 1

ऽल्पायुर्मरणहे तुबालान्त्येष्ट्योर्निरूपणं नाम चतुर्विशो ऽध्यायः श्रीविष्णुरुवाच / अतः परं प्रवक्ष्यामि पुरुषस्त्री विनिर्णयम् / जीवन्वापि मृतो वापि पञ्चवर्षाधिको ऽपि वा

Ito ang ika-dalawampu’t apat na kabanata, na tinatawag na “Pagpapaliwanag sa mga sanhi ng maagang (maikling) kamatayan at sa huling ritwal para sa bata.” Si Śrī Viṣṇu ay nagsalita: “Mula ngayon, ipaliliwanag Ko ang wastong paghatol ukol sa batang lalaki at batang babae—kung ang bata’y buhay pa o pumanaw na, at maging kung ang edad ay lampas sa limang taon.”

Verse 2

पूर्णे तु पञ्चमे वर्षे पुमांश्चैव प्रतिष्ठितः / सर्वैन्द्रियाणि जानाति रूपारूपविपर्ययौ

Kapag natapos ang ikalimang taon, ang batang lalaki ay nagiging matatag sa paglaki; nauunawaan niya ang gawain ng lahat ng indriya (mga pandama), at nakapaghihiwalay sa may anyo at walang anyo—nang walang kalituhan o pagbaligtad.

Verse 3

पूर्वकर्मविपाकेन प्राणिनां वधबन्धनम् / विप्रादीनन्त्यजान्सर्वान्पापं मारयति ध्रुवम्

Dahil sa paghinog ng dating karma, ang mga nilalang ay dumarating sa pagpatay at pagkagapos. Ang kasalanan ay tiyak na pumupuksa sa lahat—mula sa mga brāhmaṇa at iba pa, hanggang sa pinakahamak ang kapanganakan.

Verse 4

गर्भे नष्टे क्रिया नास्ति दुग्धं देयं मृते शिशौ / परं च पायसं क्षीरं दद्याद्वलविपत्तितः

Kapag nawala ang sanggol sa sinapupunan (nakunan), walang dapat isagawang ritwal ng libing. Kapag namatay ang sanggol, maghandog ng gatas; at dagdag pa, maghandog ng kaning niluto sa gatas (pāyasa) at gatas, ayon sa kakayahan at kalagayan.

Verse 5

एकादशाहं द्वादशाहं वृषं वृषविधिं विना / महादानविहीनं च कुमारे कृत्यमादिशेत्

Para sa batang lalaking namatay nang maaga, itakda ang mga kailangang ritwal matapos ang kamatayan—gaya ng pagtalima sa ika-11 at ika-12 araw—ngunit huwag isagawa ang ritwal ng toro (vṛṣa-vidhi) at ang pamamaraan nito, at huwag ding isama ang dakilang kaloob (mahādāna).

Verse 6

कुमाराणां चैव बालानां भोजनं वस्त्रवेष्टनम् / बाले वा तरुणे वृद्धे घटो भवति वै मृते

Para sa mga batang lalaki at maliliit na bata, may pagpapakain at pagbalot ng mga kasuotan. Gayundin, maging mamatay man sa pagkabata, sa kabataan, o sa katandaan, sa kamatayan ay tiyak na nagiging “ghaṭa”—isang umaasa at tumatanggap na nangangailangan ng tulong ng ritwal.

Verse 7

भूमौ विनिः क्षिपेद्बालं द्विमासोनं द्विवार्षिकम् / ततः परं खगश्रेष्ठ देहदाहो विधोयते

Ang batang wala pang dalawang buwan, at gayundin ang hanggang dalawang taon, ay dapat ipagkatiwala sa lupa (ilibing). Pagkaraan ng gulang na iyon, O pinakadakila sa mga ibon (Garuda), ang pagsusunog sa katawan (paglilibing sa apoy) ang itinakda.

Verse 8

शिशुरा दन्तजननाद्बालः स्याद्यावदाशिखम् / कथ्यते सर्वशास्त्रेषु कुमारो मौञ्जिबन्धनात्

Mula sa paglitaw ng mga ngipin, ang isa ay tinatawag na “śiśu” (munting bata). Mula noon hanggang sa unang pag-ahit ng ulo (pagsisimula ng tuktok na buhol ng buhok), siya’y tinatawag na “bāla” (bata). Sa lahat ng śāstra, mula sa pagtali ng sinturong muñja (sa upanayana), siya’y tinatawag na “kumāra” (binata).

Verse 9

शूद्रादीनां कथं कुर्यात्संशयो मौञ्जिवर्जनात् / गर्भाच्च नवमं हित्वा शिशुरामासषोडशम्

Para sa mga Śūdra at iba pa, paano isasagawa ang ritwal? May pag-aalinlangan sapagkat hindi sila nagsusuot ng banal na bigkis (mauñjī). Laktawan ang ikasiyam na buwan mula sa paglilihi; para sa bata, ang bilang ay hanggang labing-anim na buwan.

Verse 10

बालश्चाथ परञ्ज्ञेय आमाससप्तविंशति / आ पञ्च वर्षात्कौमारः पौगण्डो नवहांयनः

Alamin pa na ang yugto na tinatawag na bāla (sanggol) ay tumatagal ng dalawampu’t pitong buwan. Hanggang limang taon ay kaumāra (maagang pagkabata), at hanggang siyam na taon ay paugaṇḍa (pagkabinatilyo ng bata).

Verse 11

किशोरः षोडशाब्दः स्यात्ततो यौवनमादिशेत् / मृतो ऽपि पञ्चमे वर्षे अवृतः सवृतो ऽपि वा

Ang batang lalaki ay itinuturing na kiśora hanggang labing-anim na taon; pagkatapos nito ay dapat tawaging yauvana (kabataan). Kahit mamatay sa ikalimang taon, maging hindi pa nagagawa ang banal na ritwal o nagawa na, ang tuntunin ay ilalapat nang naaayon.

Verse 12

पूर्वोक्तमेव कर्तव्यमीहते दशपिण्डकम् / स्वल्पकर्मप्रसङ्गाच्च स्वल्पाद्विषयबन्धनात्

Dito rin, gawin nang eksakto ang naunang sinabi—ang ritwal ng pag-aalay ng sampung piṇḍa—sapagkat ang pagkakasangkot ay sumisibol kahit sa munting paglahok sa mga gawa at sa munting pagkagapos sa mga bagay ng pandama.

Verse 13

स्वल्षाद्वपुषि वस्त्राच्च क्रियां स्वल्पामपीच्छति / यावदुपचयो जन्तुर्यावद्विषयवेष्टितः

Sa payat na katawan at kakaunting kasuotan, ang nilalang na may katawan ay humihiling kahit ng munting ritwal (na gawin para sa kanya), hangga’t nagpapatuloy ang banayad na paglago at hangga’t siya’y nababalot pa ng mga bagay ng pandama.

Verse 14

यद्यद्यस्योपजीव्यं स्यात्तत्तद्देयमिहेच्छति / ब्रह्मबीजोद्भवाः पुत्रा देवर्षोणां च वल्लभाः

Anumang bagay na ikinabuhay at ikinasustento ng isang nilalang, iyon din ang ninanais niyang ihandog dito matapos ang kamatayan. Ang mga anak na sumibol mula sa binhi ni Brahmā—minamahal ng mga deva-ṛṣi—ay nagtuturo na ang gayong handog ay dapat ialay ayon dito.

Verse 15

यमेन यमदूतैश्च शास्यन्ते निश्चितं खग / बालो वृद्धो युबा वापि घटमिच्छन्ति देहिनः

O ibon (Garuda), tiyak na ang mga nilalang ay pinarurusahan ni Yama at ng mga sugo ni Yama. Bata man, matanda, o kabataan, ang mga kaluluwang may katawan ay nais pa ring kumapit sa katawan, ngunit dinadala pa rin palayo.

Verse 16

सुखं दुः खं सदा वेत्ति देही वै सर्वगस्त्विह / परित्यज्य तदात्मानं जीर्णां त्वचमिवोरगः

Ang kaluluwang may katawan ay laging nakararanas ng ligaya at pighati rito, at gumagala sa lahat ng dako. Pagkaraang talikdan ang sarili na nakadikit sa katawan, ito’y lumilisan—gaya ng ahas na nagtatapon ng lumang balat.

Verse 17

अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो वायुभृतः क्षुधान्वितः / तस्माद्देयानि दानानि मृते बाले सुनिश्चितम्

Ang yumao ay nagiging kasinlaki ng hinlalaki, tanging hininga ng buhay ang sumusuporta at siya’y pinahihirapan ng gutom; kaya’t itinuturo nang matibay na ang mga kaloob at kawanggawa ay dapat ibigay, kahit bata ang namatay.

Verse 18

जन्मतः पञ्च वर्षाणि भुङ्क्ते दत्तमसंस्कृतम् / पञ्चवर्षाधिके बाले विपत्तिर्यदि जायते

Mula kapanganakan hanggang limang taon, ang bata’y nakikinabang sa mga handog na ibinigay nang hindi pa ganap na nakatali sa lubos na pagdalisay ng ritwal. Ngunit kung ang batang lampas limang taon ay dapuan ng kapahamakan (gaya ng kamatayan), lilitaw ang mga bunga at mga ritong nararapat ayon dito.

Verse 19

वृषोत्सर्गादिकं कर्म सपिण्डीकरणं विना / द्वादशे हनि सम्प्राप्ते कुर्याच्छ्राद्धानि षोडश

Kahit hindi pa nagagawa ang ritong sapiṇḍīkaraṇa, dapat isagawa ang mga gawaing-ritwal gaya ng vṛṣotsarga at iba pa; at pagdating ng ikalabindalawang araw, magsagawa ng labing-anim na handog na śrāddha.

Verse 20

पायसेन गुडेनापि पिण्डान्दद्याद्यथाक्रमम् / उदकुम्भप्रदानं च पद (उप) दानानि यानि च

Ihandog ang mga piṇḍa ayon sa wastong pagkakasunod—gamit ang pāyasa (lugaw na may gatas) o kahit guḍa (panutsa/jaggery); at isagawa rin ang pag-aalay ng banga ng tubig (udakumbha-pradāna) at ang mga itinakdang karagdagang handog.

Verse 21

भोजनानि द्विजे दद्यान्महादानादि शक्तितः / दीपदानादि यत्किञ्चित्पञ्चवर्षाधिके सदा

Maghandog ng pagkain sa dvija (brāhmaṇa), at ayon sa kakayahan ay magsagawa ng mahādāna at iba pa. Anumang handog na kaya—gaya ng dīpa-dāna, ang pag-aalay ng ilawan—ay gawin nang palagian, lalo na pagkalipas ng limang taon.

Verse 22

कर्तव्यं च खगश्रेष्ठ व्रतात्प्राक् प्रेततृप्तये / यदा नक्रियते सर्वं मुद्गलत्वं स गच्छति

O pinakamainam sa mga ibon (khaga-śreṣṭha), bago pumasok sa vrata, gawin ang nararapat upang masiyahan ang preta (kaluluwang yumao). Kapag hindi nagawa ang lahat, siya’y nahuhulog sa kalagayang tinatawag na mudgalatva, isang pagkasadsad at pagkapigil.

Verse 23

व्रतात्प्राङ्गेव देयं तु ततः पितृगणस्य च / स्वाहाकारेण वै कुर्यादेकोद्दिष्टानि षोडश

Bago ganap na matapos ang vrata, ibigay muna ang nararapat na handog; at pagkatapos ay maghandog din sa pangkat ng mga Pitṛ (pitṛ-gaṇa). Sa pagbigkas ng “svāhā,” isagawa ang labing-anim na ekoddiṣṭa, mga handog na nakatuon sa iisang ninunong yumao.

Verse 24

ऋजुदर्भैस्तिलैः शुक्लैः प्राचीनावीति निश्चितम् / अपसव्यं च कर्तव्यं कृते यान्ति परां गतिम्

Mahigpit na itinakda na ang ritwal ay isagawa sa paraang «prācīnāvīti», gamit ang tuwid na damong darbha at puting linga. Ang banal na sinulid ay dapat ding isuot sa ayos na «apasavya»; kapag naisagawa nang wasto, ang yumao ay nakakamit ang pinakamataas na kalagayan.

Verse 25

पुनश्चिरायुषो भूत्वा जायन्ते स्वकुले ध्रुवम् / सर्वसौख्यप्रदः पुत्रः पित्रोः प्रीतिविवर्धनः

Pagkaraan, muli silang nagiging mahaba ang buhay at tiyak na isinisilang sa sarili nilang angkan. Isang anak na lalaki ang isisilang, na nagkakaloob ng lahat ng ligaya at nagpapalago ng kagalakan ng ama at ina.

Verse 26

आकाशमेकं हि यथा चन्द्रादित्यौ यथैकतः / घटादिषु पृथक् सर्वं पश्य रूपं च तत्समम्

Kung paanong iisa lamang ang kalawakan, at kung paanong ang buwan at ang araw ay tig-isang bilog, gayon din—bagaman wari’y nahahati sa mga banga at iba pang sisidlan—masdan na ang lahat ay iisa, at ang anyo nito’y magkakatulad sa lahat ng dako.

Verse 27

आत्मा तथैव सर्वेषु पुत्त्रेषु विचरेत्सदा / या यस्य प्रकृतिः पूर्वं शुक्रशोणितसङ्गमे

Gayon din, ang Ātman ay laging gumagalaw sa lahat ng mga anak na lalaki. At ang likas na katangian na dating taglay ng bawat nilalang—sa pagsasanib ng semilya at dugo—ay muling nahahayag ayon doon.

Verse 28

सा (स) तेन भावयोगेन पुत्त्रास्तत्कर्मकारिणः / पितृरूपं समादाय कस्यचिज्जायते सुतः

Sa mismong lakas ng «bhāva-yoga»—ang maselang pag-uugnay sa pamamagitan ng hangarin—ang mga anak ay isinisilang upang gampanan ang mga gawaing iyon ayon sa karma. At sa pagdadala ng anyo ng ama, may isang anak na lalaki na isinisilang para sa isang tao.

Verse 29

पितृतः को ऽपि रूपाढ्यो गुणज्ञो दानतत्परः / सदृशः को ऽपि लोके ऽस्मिन्न भूतो न भविष्यति

Sa lahi ng ama, maaaring may lumitaw na taong marikit, marunong kumilala ng mga kabutihan, at masigasig sa pagkakawanggawa; ngunit sa mundong ito’y walang tunay na maihahambing—wala noon, at wala ring darating.

Verse 30

अन्धादन्धो न भवति मूकान्मूको न जायते / बधिराद्बधिरो नैव विद्यावान्विदुषो न हि / अनुरूपा न दृश्यन्ते मदीयं वचनं शृणु

Mula sa bulag, hindi laging bulag ang isisilang; mula sa pipi, hindi laging pipi ang anak. Mula sa bingi, hindi rin palaging bingi ang supling; at mula sa pantas, hindi laging may pinag-aralan ang isisilang. Ang tunay na magkakatugma ay bihirang makita—pakinggan mo ang aking salita.

Verse 31

गरुड उवाच / औरसक्षेत्रजाद्याश्च पुत्त्रा दशविधाः स्मृताः / संगृहीतः सुतो यस्तु दासीपुत्त्रश्च तेन किम्

Wika ni Garuḍa: “Ang mga anak na lalaki—mula sa likás na anak (aurasa) at kṣetrajā—ay inaalala bilang sampung uri. Ngunit paano ang ‘anak na tinanggap o inampon,’ at paano ang anak na isinilang ng aliping babae—paano sila ituturing?”

Verse 32

काङ्कां गतिमवाप्नोति जायो मृत्युवशं गतः / भवेन्न दुहिता यस्य न दौहित्रो न वा सुतः

Ang taong napasailalim sa kapangyarihan ng kamatayan ay napapasa isang kaawa-awang kalagayan—lalo na kung wala siyang anak na babae, wala ring apo sa anak na babae (dauhitra), at wala ring anak na lalaki.

Verse 33

श्राद्धं तस्य कथं कार्यं विधिना केन तद्भवेत् / श्रीभगवानुवाच / मुखं दृष्ट्वा तु पुत्रस्य मुच्यते पैतृकादृणात्

“Paano isasagawa ang śrāddha para sa kanya, at sa anong wastong paraan ito matutupad?” Wika ng Mapalad na Panginoon: “Sa pagtanaw lamang sa mukha ng sariling anak na lalaki, ang tao’y napapalaya sa utang sa mga ninuno (paitṛka ṛṇa).”

Verse 34

पौत्त्रस्य दर्शनाज्जन्तुर्मुच्यते चः ऋणत्रयात् / लोकानन्त्यं दिवः प्राप्तिः पुत्त्रपौत्त्र प्रपौत्त्रकैः

Sa pagtanaw lamang sa apo, ang tao’y napapalaya sa tatlong pagkakautang. Sa pamamagitan ng anak, apo, at apo-sa-tuhod, nakakamit ang pangmatagalang kasaganaan sa mga daigdig at nararating ang langit.

Verse 35

अन्यक्षेत्रोद्भवाद्या ये भुक्तिमात्रप्रदाः सुताः / कुर्वीत पार्वणं श्राद्धमारैसो विधिवत्सुतः

Yaong mga anak na isinilang mula sa ibang angkan o “bukid” (at mga katulad na kalagayan), na nagbibigay lamang ng aliw at hindi ganap sa tungkuling anak—gayunman, ang gayong anak ay dapat magsagawa ng pārvana śrāddha ayon sa tuntunin, nang walang pagpapabaya.

Verse 36

कुर्वन्त्यन्ये सुताः श्राद्धमे कोद्दिष्टं न पार्वणम् / ब्राह्मोढाजस्तून्नयति संगृहीतस्त्वधो नयेत् / श्राद्धं सांवत्सरं कुर्वञ्जायते नरकाय वै

May ilang anak na tanging ekoddiṣṭa śrāddha lamang ang ginagawa at hindi ang pārvaṇa śrāddha. Kapag ang Brahmin ay napiling mali, ang ritwal ay naiaangat; ngunit kung ang napili’y ‘nasakmal’ (marumi/di-karapat-dapat), ito’y hinihila pababa. At ang gumagawa ng śrāddha minsan lamang sa isang taon ay tunay na nagiging karapat-dapat sa impiyerno.

Verse 37

सर्वदानानि देयानि ह्यन्न दानादृते खग / संगृहीतः सुतः कुर्यादेकोद्दिष्टं न पार्वणम्

O Khaga (Garuda), nararapat ibigay ang lahat ng uri ng kaloob, subalit walang hihigit sa kaloob na pagkain. Ang ampon na anak ay dapat magsagawa ng ekoddiṣṭa, ngunit hindi ng pārvaṇa.

Verse 38

प्रत्यब्दं पितृमातृभ्यां श्राद्धं दत्त्वा न लिप्यते / एकोद्दिष्टं परित्यज्य पार्वणं कुरुते यदि

Sa pag-aalay ng taunang śrāddha para sa ama at ina, ang tao’y hindi nadudungisan ng pagkukulang. At kung isasantabi ang ekoddiṣṭa at isasagawa ang pārvaṇa, wala rin itong kapintasan.

Verse 39

आत्मानं च पितॄंश्चैव स नयेद्यममन्दिरम् / संगृहीतस्तु यः केचिद्दासीपुत्त्रादयश्च ये

Siya ay inaakay patungo sa tahanan ni Yama, kasama ang sarili at maging ang mga ninunong Pitṛ; at gayundin, yaong mga inalagaan at tinanggap niya—gaya ng mga anak ng aliping babae at iba pang umaasa—ay nadadamay din sa bunga ng gayong gawa.

Verse 40

तीर्थे कुर्युः पितृश्राद्धं दानं (मासं) दद्युर्द्विजन्मने / संगृहीतसुतो भूत्वा पाकं वा यः प्रयच्छति

Sa tīrtha, dapat gawin ang śrāddha para sa mga ninuno, at magbigay ng dāna—kahit buwan-buwan—sa isang dvija (Brāhmaṇa). At sinumang kumikilos bilang anak na tinanggap at naghahandog ng nilutong pagkain bilang paglilingkod, ay nagkakamit din ng kabutihang-loob na banal.

Verse 41

वृथा श्राद्धं विजानीयाच्छूद्रान्नेन यथा द्विजः / न प्रीणयति तच्छ्राद्धं पितामहमुखान्पितॄन् / एवं ज्ञात्वा स्वगश्रेष्ठ हीनजातीन्सुतांस्त्यजेत्

Alamin na ang śrāddha ay nagiging walang saysay, gaya ng isang dvija na naghahandog nito sa pagkaing di nararapat sa kanya. Ang gayong śrāddha ay hindi nakalulugod sa mga Pitṛ na tinatanggap sa pamamagitan ng linya ng mga ninuno. Kaya, pagkaunawa nito, O pinakamainam sa mga ibon, dapat talikdan ang mga anak na may mababang kapanganakan.

Verse 42

(ब्राह्मण्यां ब्राह्मणाज्जातश्चाण्डालादधमः स्मृतः ) / यस्तु प्रव्रजिताज्जातो ब्राह्मण्यां शूद्रतश्च यः

Ang isinilang sa ama na Brāhmaṇa mula sa babaeng Brāhmaṇa ay itinatakdang higit pang mababa kaysa Cāṇḍāla; gayundin ang isinilang mula sa isang pravrajita (tumalima sa pagtalikod sa daigdig), at ang isinilang sa babaeng Brāhmaṇa mula sa isang Śūdra.

Verse 43

द्वावेतौ विद्धि चाण्डालौ सगोत्राद्यस्तु जायते / स्वर्यातिविहितान्पुत्रः समुत्पाद्य खगेश्वर

Alamin, O Panginoon ng mga Ibon, na ang dalawang ito ay dapat ituring na Cāṇḍāla: una, yaong isinilang mula sa ipinagbabawal na pagsasama sa loob ng iisang gotra (sagotra); ikalawa, ang anak na, matapos magluwal ng supling sa paraang ipinagbabawal, ay pumanaw at nagtungo sa langit.

Verse 44

तैः सुवृत्तैः सुखं प्राप्यं कुवृत्तैर्नरकं व्रजेत् / हीनजातिसमुद्भूतैः सुवृत्तैः सुखमेधते

Sa mabuting asal, nakakamit ang ligaya; sa masamang asal, napapasa-impiyerno. Kahit isinilang sa mababang kalagayan, kung may mabuting asal, uunlad sa kaligayahan.

Verse 45

कलिकलुषविमुक्तः पूजितः सिद्धसङ्घैरमरचमरमालावीज्यमानो ऽप्सरोभिः / पितृशतमपि बन्धून्पुत्त्रपौत्त्रप्रपौत्त्रानपि नरकनिमग्नानुद्धरेदेक एव

Ang pinalaya sa dungis ng Panahong Kali, pinararangalan ng mga pangkat ng Siddha, at pinapaypayan ng mga Apsara ng makalangit na chāmara at mga kuwintas ng bulaklak—ang gayong tao, kahit nag-iisa, ay makaaahon sa sandaang ninuno at pati mga kamag-anak, anak, apo, at apo-sa-tuhod, kahit sila’y nalubog sa impiyerno.