Adhyaya 12

Verse 1

ऊर्ध्वाधोगतिज्ञापकोत्क्रमणद्वारनिरूपणं नामैकादशो ऽध्य्याः श्रीकृष्ण उवाच / एवं ते कथितस्तार्क्ष्य जीवितस्य विनर्णयः / मानुषाणां हितार्थाय प्रेतत्वविनिवृत्तये

“Ang paglalarawan ng pintuang-labasan sa oras ng kamatayan, at ang mga palatandaang nagsasaad ng pag-akyat o pagbaba (pagkaraan ng kamatayan)”—ito ang (naunang) kabanata. Wika ni Śrī Kṛṣṇa: “Kaya, O Tārkṣya (Garuḍa), naipaliwanag ko na sa iyo ang ukol sa buhay—para sa kapakanan ng sangkatauhan at upang maalis ang kalagayang maging preta (ligaw na kaluluwa).”

Verse 2

चतुरशीतिलक्षाणि चतुर्भेदाश्च जन्तवः / अण्डजाः स्वेदजाश्चैव उद्भिज्जाश्च जारायुजाः

Sinasabing ang mga nilalang na may buhay ay walumpu’t apat na lakh (8,400,000) ang bilang, at may apat na uri: ipinanganak sa itlog, ipinanganak sa pawis/halumigmig, sumisibol mula sa lupa (mga halaman), at ipinanganak mula sa sinapupunan (buhay na isinilang).

Verse 3

एकविंशतिलक्षाणि अण्डजाः परिकीर्तिताः / स्वेदजाश्च तथा प्रोक्ता उद्भिज्जाश्च क्रमेण तु

Ipinahayag na ang mga nilalang na isinilang mula sa itlog ay dalawampu’t isang lakh; gayundin, binabanggit ang mga isinilang mula sa pawis, at ang mga isinilang mula sa mga halamang sumisibol (udbhijja)—bawat isa ayon sa wastong kaayusan.

Verse 4

जरायुजास्तथा प्रोक्ता मनुष्याद्यास्तथा परे / सर्वेषामेव जन्तूनां मानुषत्वं हि दुर्लभम्

Ang mga isinilang mula sa sinapupunan (jarāyuja) ay sinasabing mga tao at mga katulad nila; at may iba pang uri ng mga nilalang. Ngunit sa lahat ng may buhay, ang makamit ang kapanganakang-tao ay tunay na bihira.

Verse 5

पञ्चेन्द्रियनिधानत्वं महापुण्यैरवाप्यते / ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याः शूद्रास्तत्परजातयः

Ang pagpipigil at paglalagay sa ilalim ng disiplina ng limang pandama (indriya) ay nakakamtan sa pamamagitan ng dakilang kabutihang-loob. Ang ganitong kaganapan ay para sa lahat—Brahmana, Kshatriya, Vaishya, Shudra, at yaong isinilang sa kaugnay na halong angkan.

Verse 6

रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एव च / कैवर्तमेदभिल्लाश्च सप्तैते ह्यन्त्यजाः स्मृताः

Ang tagalaba, ang manggagawa ng balat, ang artista, at ang Buruḍa; gayundin ang Kaivarta, ang Meda, at ang Bhilla—ang pitong ito ay ayon sa kaugalian na inaalala bilang mga ‘antyaja’ (yaong ibinibilang sa pinakamababang pangkat).

Verse 7

म्लेच्छतुम्बविभेदेन जातिभेदास्त्वनेकशः / जन्तूनामेव सर्वेषां जातिभेदाः सहस्रशः

Dahil sa iba’t ibang paghahati sa mga mleccha at sa sari-saring tribo at pangkat, dumarami ang pagkakaiba ng kapanganakan (jāti). Tunay nga, sa lahat ng nilalang, ang mga uri ng kapanganakan ay umaabot sa libu-libo.

Verse 8

जन्तूनामेव सर्वेषां भेदाश्चैव सहस्रशः / आहारो मैथुनं निद्रा भयं क्रोधस्तथैव च

Ang lahat ng nilalang ay may di-mabilang na pagkakaiba-iba; gayunman, iisa ang karaniwang udyok sa lahat: pagkain, pakikipagtalik, pagtulog, takot, at galit.

Verse 9

सर्वेषा मेव जन्तूनां विवेको दुर्लभः परः / एकपादादिरूपेण देहभेदास्त्वनेकशः

Sa lahat ng nilalang, ang tunay na karunungang mapaghiwalay (viveka) ay napakabihira; sapagkat ang mga anyong may katawan ay sari-sari—may anyong tila iisang paa at iba pa—na may di-mabilang na pagkakaiba ng katawan.

Verse 10

कृष्णसारो मृगो यत्र धर्मदशः स उच्यते / ब्रह्माद्या देवताः सर्वास्तत्र तिष्ठन्ति सर्वशः

Kung saan matatagpuan ang usang kṛṣṇasāra (itim na usa), ang pook na iyon ay ipinahahayag na ganap na ‘dharma’; doon, ang lahat ng mga diyos—mula kay Brahmā—ay nananahan sa bawat panig.

Verse 11

भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः प्राणिनां मतिजीविनः / मतिमत्सु नराः श्रेष्ठा नरेषु ब्राह्मणाः स्मृताः

Sa lahat ng nilalang, ang may buhay ang itinuturing na higit; sa may buhay, ang nabubuhay sa talino ang higit. Sa mga may talino, ang tao ang higit; at sa mga tao, ang mga Brāhmaṇa ang inaalala bilang pinakapanguna.

Verse 12

मानुष्यं यः समासाद्य स्वर्गमेक्षैकसाधकम् / तयोर्न साधयेदेकं तेनात्मा वञ्चितो ध्रुवम्

Pagkamit ng kapanganakang-tao—na makapagtatamo ng langit at mokṣa (paglaya)—kung hindi man lamang pagsikapang abutin ang isa sa dalawang ito, tiyak na ang sariling sarili ay nadaya.

Verse 13

इच्छति शती सहस्रं सहस्री लक्षमीहते कर्तुम् / लक्षाधिपती राज्यं राजापि सकलां धरां लब्धुम्

Ang may sandaang pagnanasa ay naghahangad ng sanlibo; ang may sanlibo ay nagsisikap gawing isang lakh. Ang panginoon ng mga lakh ay naghahangad ng kaharian, at maging ang hari ay nananabik makamtan ang buong daigdig.

Verse 14

चक्रधरो ऽपि सुरत्वं सुरभावे सकलसुरपतिर्भवितुम् / सुरपतिरूर्ध्वगतित्वं तथापि ननिवर्तते तृष्णा

Kahit ang may hawak ng cakra ay maaaring umabot sa kalagayang deva, at sa likas na pagka-diyos ay maging panginoon ng lahat ng mga deva. Ngunit kahit bilang panginoon ng mga deva, maaari pa ring umakyat sa mas mataas na mga daigdig—gayunman, ang pagnanasa ay hindi natatapos.

Verse 15

तृष्णया चाभिभूतस्तु नरकं प्रतिपद्यते / तृष्णामुक्तास्तु ये केचित्स्वर्गवासं लभन्ति ते

Ang sinumang dinaig ng tṛṣṇā (pagkauhaw ng pagnanasa) ay tunay na nahuhulog sa impiyerno; ngunit yaong iilan na napalaya sa tṛṣṇā ay nagkakamit ng paninirahan sa langit.

Verse 16

आत्माधीनः पुमांल्लोके सुखी भवति निश्चितम् / शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च तद्गुणाः

Ang taong may pagpipigil sa sarili sa mundong ito ay tiyak na magiging masaya. Tunog, haplos, anyo, lasa, at amoy—iyan ang mga katangiang nasa saklaw ng pandama.

Verse 17

तथा च विषयाधीनो दुः खी भवति निश्चितम्

Kaya nga, ang umaasa sa mga bagay na pandama ay tiyak na magdurusa—walang alinlangan.

Verse 18

कुरङ्गमताङ्गपतङ्गभृङ्गमीना हताः पञ्चभिरेव पञ्च / एकः प्रमादी स कथं न हन्यते यः सेवते पञ्चभिरेव पञ्च

Ang usa, elepante, gamu-gamo, bubuyog, at isda—ang limang ito ay napapahamak bawat isa dahil lamang sa isang bagay ng limang layon ng pandama. Kaya paanong hindi mapapariwara ang taong pabaya na nagpapakalunod sa lahat ng limang layon ng pandama nang sabay?

Verse 19

पितृमातृमयो बाल्ये यौवने दयितामयः / पुत्रपौत्रमयश्चान्ते मूढो नात्ममयः क्वचित्

Sa pagkabata, ang isip ay nakababad sa ama at ina; sa kabataan, sa minamahal; at sa huli, sa mga anak at apo. Ang nalilinlang ay hindi kailanman—sa anumang oras—nakababad sa Sarili (Atman).

Verse 20

लोहदारुमयैः पाशैः पुमान्बद्धो विमुच्यते / पुत्रदारमयैः पाशैर्नैव बद्धो विमुच्यते

Ang lalaking nakagapos sa tanikalang bakal o kahoy ay maaari pang mapalaya; ngunit ang nakagapos sa silo na gawa sa asawa at mga anak ay hindi kailanman napapalaya.

Verse 21

एकः करोति पापानि फलं भुङ्क्ते महाजनः / भोक्तारो विप्रयुज्यन्ते कर्ता दोषेण लिप्यते

Isang tao ang gumagawa ng kasalanan, ngunit ang bunga nito’y madalas pasan ng marami. Ang mga tumatamasa ng bunga ay naghihiwalay, samantalang ang gumawa lamang ang nababahiran ng sala.

Verse 22

को ऽपि मृत्युं न जयति बालो वृद्धो युवापि वा / सुखदुः खादिको वापि पुनरायाति याति च

Walang sinumang nakalulupig sa kamatayan—maging bata, matanda, o kabataan man. Ang nakatali sa pagdanas ng ligaya at dalamhati ay dumarating muli at muli, at umaalis din muli at muli.

Verse 23

सर्वेषां पश्यतामेव मृतः सर्वं परित्यजेत् / एकः प्रजायते जन्तुरेक एव प्रलीयते

Kahit nakatingin ang lahat, iniiwan ng namatay ang lahat ng bagay. Ang nilalang ay isinisilang na mag-isa, at mag-isa ring nalulusaw sa pagkaparam.

Verse 24

एको ऽपि भुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम् / मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमङ्क्षितौ

Mag-isa ring tinatamasa ng tao ang bunga ng kabutihan, at mag-isa rin ang bunga ng kasalanan. Pag iniwan ang patay na katawan, ito’y nagiging walang halaga na parang piraso ng kahoy o tipak ng lupa.

Verse 25

बान्धवा विमुखा यान्ति धर्मस्तमनुगच्छति / गृहेष्वर्था निवर्तन्ते श्मशानान्मित्रबान्धवाः

Tatalikod at aalis ang mga kamag-anak, ngunit ang Dharma ang sumusunod sa taong iyon. Ang yaman ay naiiwan sa bahay, at ang mga kaibigan at kaanak ay bumabalik mula sa pook ng pagsusunog ng bangkay.

Verse 26

शरीरं वह्निरादत्ते सुकृतं दुष्कृतं व्रजेत् / शरीरं वह्निना दग्धं पुण्यं पापं सह स्थितम्

Ang apoy ay kumukuha lamang ng katawan; ang kabutihan at kasamaan ay nagpapatuloy sa paglalakbay. Kahit masunog ang katawan, ang merit at kasalanan ay nananatiling kasama ng umaalis at hindi nawawasak.

Verse 27

शुभं वा यदि वा पापं भुङ्क्ते सर्वत्र मानवः / यदनस्तमिते सूर्ये न दत्तं धनमर्थिनाम्

Ang tao ay di maiiwasang danasin saanman ang bunga ng mabuti at masama. Ngunit habang hindi pa lumulubog ang araw, kung hindi magbigay ng yaman sa mga humihingi at nangangailangan, ang pagkukulang na iyon ay nagiging pagkakasalang moral.

Verse 28

न जाने तस्य तद्वित्तं प्रातः कस्य भविष्यति / रारटीति धनं तस्य को मे भर्ता भविष्यति

Hindi ko alam kung kanino mapupunta ang kanyang yaman bukas ng umaga. Gayunman, patuloy siyang sumisigaw, “Aking salapi! aking salapi!”—at (ang asawa’y nananaghoy), “Sino na ngayon ang magiging tagapagtanggol (asawa) ko?”

Verse 29

न दत्तं द्विजमुख्येभ्यः परोपकृतये तथा / पूर्वजन्मकृतात्पुण्याद्यल्लब्धं बहु चाल्पकम्

Ang yamang natamo—malaki man o maliit—dahil sa kabutihang nagawa sa nakaraang kapanganakan, kung hindi naipagkaloob sa mga pinakadakila sa mga “dalawang-ulit na isinilang” (mga karapat-dapat na Brāhmaṇa) para sa kapakinabangan ng iba, ay nananatiling hindi natutupad sa diwa ng dharma.

Verse 30

तदीदृशं परिज्ञाय धर्मार्थे दीयते धनम् / धनेन धार्यते धर्मः श्रद्धापूतेन चेतसा

Kapag nakilala na ang tatanggap na karapat-dapat, magbigay ng yaman alang-alang sa dharma; sapagkat ang dharma ay napapanatili sa pamamagitan ng yaman kapag ang isip ay nalilinis ng śraddhā, ang pananampalataya.

Verse 31

श्रद्धाविरहितो धर्मो नेहामुत्र च तत्फलम् / धर्माच्च जायते ह्यर्थो धर्मात्कामो ऽपि जायते

Ang dharmang walang pananampalataya ay walang ibinubungang bunga, sa mundong ito man o sa kabilang-buhay. Mula sa dharma ay sumisilang ang artha (kasaganaan), at mula sa dharma ay sumisilang din ang kāma (katuparan ng pagnanasa).

Verse 32

धर्म एवापवर्गाय तस्माद्धर्मं समाचरेत् / श्रद्धया साध्यते धर्मो बहुभिर्नार्थराशिभिः

Ang dharma lamang ang nagdadala sa apavarga (mokṣa, paglaya); kaya’t masikap na isagawa ang dharma. Ang dharma ay natatamo sa pamamagitan ng pananampalataya at tapat na puso, hindi sa pag-iipon ng malalaking bunton ng kayamanan.

Verse 33

अकिञ्चना हि मुनयः श्रद्धावन्तो दिवं गताः / अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् / असदित्युच्यते पक्षिन्प्रेत्य चेह न तत्फलम्

Tunay nga, ang mga muni na walang pag-aari ngunit puspos ng pananampalataya (śraddhā) ay nakaabot sa langit. Ngunit anumang inihahandog sa apoy, ibinibigay bilang kawanggawa, o isinasagawa bilang pag-aayuno at pagtitika—kapag ginawa nang walang pananampalataya—ay tinatawag na ‘hindi tunay’ (walang bunga), O Ibon; pagkalipas ng kamatayan at maging dito, wala itong ibinubungang resulta.