Adhyaya 29

Verse 1

विष्णोरेवोपास्यत्वमित्यर्थनिरूपणं नामाष्टाविंशतमोध्यायः प्रवहानन्तरान्वक्ष्ये शृणु पक्षीन्द्रसत्तम / यो धर्मो ब्रह्मणः पुत्रो ह्यादिसृष्टौ त्वगुद्भवः

Ngayon ay ipaliliwanag ko nang sunod-sunod ang kasunod: ang kabanatang tinatawag na ‘Pagpapasya sa kahulugang si Viṣṇu lamang ang dapat sambahin.’ Makinig, O pinakadakila sa mga hari ng ibon. Ang Dharma na iyon—na anak ni Brahmā sa pinakasimula ng paglikha—ay lumitaw mula sa sarili mong katawan bilang iyong supling.

Verse 2

सज्जनान्सौम्यरूपेण धारणाद्धर्मनामकः / स एव सूर्यपुत्रोभूद्यमसंज्ञामवाप सः / पापिनां शिक्षकत्त्वात्स यम इत्युच्यते बुधैः

Sa pag-alalay at pag-iingat sa mga banal sa isang maamong anyo, siya’y tinatawag na Dharma. Siya ring iyon, ang anak ni Surya, ay tumanggap ng pangalang “Yama”; at sapagkat siya ang nagtuturo at nagdidisiplina sa mga makasalanan, tinatawag siya ng mga pantas na “Yama”.

Verse 3

श्रीकृष्ण उवाच / प्रह्लादानन्तरं गङ्गा भार्या वै वरुणस्य च / प्रह्लादादधमा ज्ञेया महिम्ना वरुणाधिका

Wika ni Śrī Kṛṣṇa: Pagkaraan ni Prahlāda ay ang ilog na Gaṅgā, na tunay na asawa ni Varuṇa. Siya’y dapat maunawaang kasunod ni Prahlāda; at sa kanyang kadakilaan, siya’y nakahihigit pa maging kay Varuṇa.

Verse 4

स्वरूपादधमा ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा / ज्ञानस्वरूपदं विष्णुं यमो जानाति सर्वदा

Ang mga lumilihis sa tunay na likas na anyo ng sarili ay dapat kilalaning pinakamababa—hindi na kailangan ng karagdagang pagtatalo. Laging kinikilala ni Yama si Viṣṇu, ang Tagapagkaloob ng anyo ng kaalaman.

Verse 5

अतो गङ्गेति सा ज्ञेया सर्वदा लोकपावनी / भक्त्या विष्णुपदीत्येव कीर्तिता नात्र संशयः

Kaya siya’y dapat makilalang “Gaṅgā,” na laging nagpapadalisay sa mga daigdig; at sa debosyon ay pinupuri siyang “Viṣṇupadī”—ang ilog na nagmumula sa mga paa ni Viṣṇu—dito’y walang pag-aalinlangan.

Verse 6

या पूर्वकाले यज्ञलिङ्गस्य विष्णोः साक्षाद्धरेर्विक्रमतः खगेन्द्र / वामस्य पादस्य नखाग्रतश्च निर्भिद्य चोर्ध्वाण्डकटाहखण्डम्

O Khagendra (Garuda), panginoon ng mga ibon! Noong unang panahon, nang si Viṣṇu—na ang anyo’y mismong prinsipyo ng yajña—bilang si Hari ay gumawa ng kosmikong hakbang, ang dulo ng kuko sa kaliwang paa niya ay tumusok at bumasag sa pang-itaas na bahagi ng balát ng sansinukob, ang “kalderong” hugis-itlog ng daigdig.

Verse 7

तदुदरमतिवेगात्सम्प्रविश्यावहन्तीं जगदघततिहन्तुः पादकिञ्जल्कशुद्धाम् / निखिलमलनिहन्त्रीं दर्शनात्स्पर्शनाच्च सकृदवगहनाद्वा भक्तिदां विष्णुपादे / शशिकरवरगौरां मीननेत्रां सुपूज्यां स्मरति हरिपदोत्थां मोक्षमेति क्रमेण

Pumasok nang ubod-bilis sa agos nito at magpaanod—ang ilog na ito, nilinis ng alikabok ng polen mula sa mga paa ng Tagapagwasak ng mga bunton ng kasalanan ng daigdig—ay nag-aalis ng lahat ng dungis. Sa pagtanaw, paghipo, o kahit minsang pagligo lamang, ipinagkakaloob nito ang bhakti sa mga paa ni Viṣṇu. Ang sinumang umaalaala sa ilog na lubhang karapat-dapat sambahin—maputi gaya ng liwanag ng buwan, may matang tulad ng isda, isinilang mula sa mga paa ni Hari—ay unti-unting makakamtan ang mokṣa.

Verse 8

इन्द्रोपि वायुकरमर्दितवायुकूटबिन्दुं च प्राश्य शिरसि ह्यसहिष्णुमानः / भागीरथी हरिपदाङ्कमिति स्म नित्यं जानन्महापरमभागवतप्रधानः / भक्त्या च खिन्नहृदयः परमादरेण धृत्वा स्वमूर्ध्नि परमो ह्यशिवः शिवो ऽभूत्

Maging si Indra ay hindi nakatiis sa patak (ng Gaṅgā) na hinampas at pinukpok ng lakas ng hangin sa ibabaw ng kanyang ulo, kaya ininom niya iyon. Palaging batid na ang Bhāgīrathī (Gaṅgā) ay may tatak ng mga paa ni Hari, ang dakilang pangunahing bhāgavata—na natunaw ang puso sa bhakti—ay buong paggalang na pinasan siya sa sariling ulo; kaya ang tinawag na “Aśiva” (di-mapalad) ay naging Śiva (mapalad).

Verse 9

भागीरथ्याश्च चत्वारि रूपाण्यासन्खगेश्वर / महाभिषग्जनेन्द्रस्य भार्या तु ह्यभिषेचनी

O Panginoon ng mga ibon (Garuda), ang Bhāgīrathī (Gaṅgā) ay may apat na anyo. At ang Abhiṣecanī ay asawa ni Mahābhiṣaj, ang panginoon sa hanay ng mga manggagamot.

Verse 10

द्वितीयेनैव रूपेण गङ्गा भार्या च शन्तनोः / सुषेणा वै सुषेणस्य भार्या सा वानरी स्मृता

Sa ikalawang pagpapakita niya, si Gaṅgā ay naging asawa ni Haring Śantanu. At si Suṣeṇā—na inaalala bilang isang vānarī (babaeng unggoy)—ay tunay na naging asawa ni Suṣeṇa.

Verse 11

मण्डूकभार्या गङ्गा तु सैव मण्डूकिनी स्मृता / एवं चत्वारी रूपाणि गङ्गाया इति किर्तितमम्

Ang Gaṅgā—na kilala bilang asawa ni Maṇḍūka—ay inaalala nga sa pangalang Māṇḍūkinī. Sa gayon, ipinahahayag na ang Gaṅgā ay inilalarawang may apat na anyo.

Verse 12

आदित्याच्चैव गङ्गातः पर्जन्यः समुदाहृतः / प्रवर्षति सुवैराग्यं ह्यतः पर्जन्यनामकम्

Mula sa Araw at mula rin sa Ilog Gaṅgā, binabanggit ang “Parjanya,” ang kapangyarihang nagdadala ng ulan. Sapagkat ibinubuhos nito ang dakilang paglayo sa pagnanasa (vairāgya), kaya ito tinawag na Parjanya.

Verse 13

शरंवराय पञ्चजन्याच्च पञ्च हित्वा जग्ध्वा गर्वकं षट्क्रमेण / स्वबाणस्य स्वहृदि संस्थितस्य भजेत्सदा नैव भक्तिं विषं च

Pagkatapos talikdan ang limang bagay na ninanasa at pigilin ang limang pandama, at matapos lamunin—hakbang-hakbang sa anim na uri ng disiplina—ang pagmamataas ng ego, dapat laging sambahin ang Panginoong nananahan sa sariling puso, na parang sariling “palasong panloob.” Sa gayon, ang bhakti ay hindi nagiging lason, at ang lason ay hindi mananaig sa bhakti.

Verse 14

लिङ्गं पुष्टं नैव कार्यं सदैव लिङ्गं पुष्टं कार्यमेवं सदापि / योनौ सक्तिर्नैव कार्या सदापि योनौ मुक्ते ऽसंगतो याति मुक्तिम्

Huwag laging palakihin at alagaan ang liṅga-śarīra (banayad na katawan); sa halip, patuloy na magsikap upang ito’y luminis at tumibay sa wastong paraan. Huwag ding manatiling nakakapit sa yoni (pag-iral na may katawan); kapag napalaya mula sa yoni, ang walang pagkapit ay tutungo sa kalayaan (moksha).

Verse 15

वैराग्यमेवं प्रकारोत्येव नित्यमतः पर्जन्यस्त्वन्तकः पक्षिवर्य / एतावता शरभाख्यो महात्मा स चान्तरो स तु पर्जन्य एव

Ganyan nga ang likas ng vairāgya, at dapat itong panghawakan bilang palagiang paninindigan. O Garuḍa, pinakamainam sa mga ibon, si Parjanya ay si Antaka (ang Tagapagwakas, ang Kamatayan). Sa ganitong sukat nakikilala ang dakilang kaluluwang tinatawag na Śarabha: siya ang nasa loob, ang nakatago—tunay ngang siya mismo si Parjanya.

Verse 16

शश्वत्केशा यस्य गात्रे खगेन्द्र प्रभास्यन्ते शरभाख्यो पयोतः / यमस्य भार्या श्यामला या खगेन्द्र यस्मात्सदा कलिभार्यापिया च

O Garuḍa, hari ng mga ibon, yaong ang mga balahibo sa katawan ay laging tumitindig at nagniningning—siya ang tinatawag na Śarabha. At ang asawa ni Yama ay si Śyāmalā, O hari ng mga ibon, na binabanggit din bilang asawa ni Kali.

Verse 17

मत्वा सम्यक् मानसं या करोति ह्यतश्च सा श्यामलासंज्ञकाभूत् / मलं वक्ष्ये हरिभक्तेर्विरोधी सुलोहपात्रे सन्निधानं च तस्य

Kapag ang tao, matapos maunawaan nang wasto, ay sadyang gumagawa ng kasalanang panloob sa isip, ang dungis na iyon ay tinatawag na “Śyāmalā.” Ngayon ay ilalarawan ko ang karumihang sumasalungat sa bhakti kay Hari, at kung paano ito pinananatili sa loob ng sisidlang bakal.

Verse 18

चिकित्सितं परदुः खं खगेन्द्र दरेर्भक्तैस्त्याज्यमेवं सदैव

O Khagendra (Garuda), para sa mga deboto ng Panginoon, ang pagpapahirap sa kapwa—kahit ipagtanggol na “panggagamot”—ay dapat talikdan; kaya’t iwan ito sa lahat ng panahon.

Verse 19

नोच्चाश्च ते हरिभक्तेर्विहीनास्तेषां संगो नैव कार्यः सदापि / पुराणसंपर्कविसर्जिनं च पुराणतालं च पुराणवस्त्रम्

Kahit magmukhang marangal, ang mga walang bhakti kay Hari ay hindi tunay na mataas. Huwag kailanman makisama sa kanila. Itakwil din ang mga lipas na pagkakadikit—mga lumang ugnayan, ang walang-lamang palakpak na pang-anyo, at maging ang lumang kasuotan—tanda ng hungkag na kabanalan.

Verse 20

सुजीर्णकन्थाजिनमेखलं च यज्ञोपवीतं च कलिप्रियं च / प्रियं गृहं चोर्णविता नकं च समित्कुशैः पूरितं कुत्सितं च

Sa panahon ng Kali, nahuhumaling ang mga tao sa panlabas na tanda—nagsusuot ng punit-punit na damit, balat ng usa at pamigkis, at maging ng sagradong sinulid (yajñopavīta)—ngunit kumakapit pa rin sa minamahal: buhay-sambahayan at balabal na lana. Puno ang kamay ng mga gamit-ritwal gaya ng panggatong at damong kuśa, subalit ang asal ay nananatiling hamak at kapintasanin.

Verse 21

सर्वं चेत्कलिभार्याप्रियं च नैव प्रियं शार्ङ्गपाणेः कदाचित् / कांस्ये सुपक्वं यावनालस्य चान्नं तुषः पिण्याकं तुम्बबिल्वे पलाण्डुः

Kahit maging kaaya-aya sa mga babae ng Panahong Kali ang lahat, hindi ito kailanman nagiging mahal sa puso ni Śārṅgapāṇi (Panginoong Viṣṇu). Ang pagkaing nilutong mabuti sa sisidlang bronse, ang nilutong butil ng yavanāla, at mga bagay na gaya ng ipa, latak ng langis, mga upo/kalabasa, bungang bilva, at sibuyas—hindi ito nakalulugod bilang banal na handog sa Kanya.

Verse 22

दीर्घं तक्रं स्वादुहीनं कडूष्टणमेते सर्वे कलिभार्याप्रियाश्च / सुदुर्मुखं निन्दनं चार्यजानां सतोवमत्यात्मजानां प्रसह्य

Sa Panahong Kali, kinahihiligan ng mga tao ang matagal nang naimbak na maasim na buttermilk (takra)—walang lasa, mapait at maanghang. Nalulugod din sila sa kabagsikan: pangit at masamang asal, paninirang-puri sa mga mararangal, at ang walang-hiya at sapilitang paglibak sa sariling kamag-anak at mga anak.

Verse 23

सुपीडनं सर्वदा भर्तृवर्गे गृहस्थितव्रीहिवस्त्रादिचौर्यात् / प्रकीर्णभूतान्मूर्धजान्संदधानं करैर्युतं देवकलिप्रियं च

Dahil sa palagiang pagpapahirap sa angkan ng asawa, at dahil sa pagnanakaw ng bigas, damit, at iba pang bagay na nasa loob ng tahanan, ang makasalanan ay pinapapulot ng nagkalat na buhok sa ulo at pinagtatahi iyon gamit ang sariling mga kamay—isang pagsubok na kinalulugdan ng mga sugo ni Yama, ang Panginoon ng Kamatayan.

Verse 24

इत्यादि सर्वं कलिभार्याप्रियञ्च सुनिर्मलं प्रिकरोत्येव सर्वम् / अतश्च सा श्यामलेति स्वसंज्ञामवाप सा देवकी संबभूव

Kaya nga, ginawa niyang ganap na dalisay at maayos ang lahat—pati yaong mga bagay na hindi kinalulugdan ng kabiyak ni Kali. Dahil dito, tinamo niya ang pangalang “Śyāmalā,” at nakilala rin bilang Devakī.

Verse 25

युधिष्ठिरस्यैव बभूव पत्नीसंभाविता तत्र च देवकी सा / चन्द्रस्य भार्या रोहिणी वै तदेयमश्विन्यादिभ्यो ऽह्यधिका सर्वदैव

Doon, ang iginagalang na Devakī ay tunay na naging asawa ni Yudhiṣṭhira. Siya rin ay tinatawag na Rohiṇī, ang kabiyak ng Buwan; at palagi siyang itinuturing na higit pa maging kaysa kay Aśvinī at sa iba pang mga bahay-buwan (nakṣatra).

Verse 26

रोणीं धृत्वा रोहति योग्यस्थानं तस्माच्च सा रोहिणीति प्रसिद्धा / आदित्यभार्या नाम संज्ञा खगेन्द्र ज्ञेया सा नारायणस्य स्वरूपा

Taglay ang pangalang ‘Roṇī’, siya’y umaakyat sa nararapat na kalagayan; kaya siya’y tanyag bilang Rohiṇī. O panginoon ng mga ibon, alamin na ang kanyang pagtatalaga ay ‘asawa ni Āditya’; siya’y isang pagpapakita ni Nārāyaṇa.

Verse 27

संजानातीत्येव संज्ञामवाप संज्ञेति लोके सूर्य भार्या खगेन्द्र / ब्रह्मण्डस्य ह्यभिमानी तु देवो विराडिति ह्यभिधामाप तेन

O Khagendra, dahil sa tunay na “pagkaalam” (saṃjānāt), natamo niya ang pangalang Saṃjñā; kaya sa daigdig siya’y tinatawag na Saṃjñā, ang asawa ni Sūrya. At ang diyos na namamahala bilang panloob na pagkakakilanlan ng kosmikong itlog (brahmāṇḍa) ay nagkamit, sa pamamagitan niya, ng pangalang Virāṭ.

Verse 28

गङ्गादिषट्कं सममेव नित्यं परस्परं नोत्तमं नाधमं च / प्रधानाग्नेः पाविकान्यैव गङ्गा सदा शुभा नात्र विचार्यमस्ति

Ang anim na banal na tubig na nagsisimula sa Gaṅgā ay laging magkakapantay sa bisa ng kabutihan; sa kanila’y walang mas mataas o mas mababa. Gayunman, ang Gaṅgā—isinilang mula sa sinaunang apoy at likás na nagpapadalisay—ay laging mapalad; dito’y hindi na dapat pagtalunan.

Verse 29

आसां ज्ञानत्पुण्यमाप्नोति नित्यं सदा हरिः प्रीयते केशवोलम् / गङ्गादिभ्यो ह्यवराह्यग्निजाया स्वाहासंज्ञाधिगुणा नैव हीना

Sa pag-alam sa mga katotohanang ito, ang tao’y patuloy na nagkakamit ng kabutihan; at si Hari—si Keshava—ay laging nalulugod. Tunay, bagama’t itinuturing na “mas mababa” kaysa sa Gaṅgā at iba pang banal na ilog, hindi siya kailanman salat; sapagkat siya ang asawa ni Agni, tanyag sa pangalang Svāhā, at puspos ng higit na dakilang mga katangian.

Verse 30

स्वाहाकारो मन्त्ररूपाभिमानी स्वाहेति संज्ञामाप सदैव वीन्द्र / अग्नेर्भार्यातो बुद्धिमान् संबभूव ब्रह्माभिमानी चन्द्रपुत्रो बुधश्च

O Indra, ang mismong pagbigkas na ‘svāhā’, na namamahala sa anyong-mantra, ay laging nakikilala sa pangalang Svāhā. Mula kay Svāhā, asawa ni Agni, isinilang ang marunong na si Budha—anak ng Buwan—na iniuugnay sa simulain ni Brahmā, ang malikhaing katalinuhan.

Verse 31

बुद्ध्याहरद्वै राष्ट्रजातं च सर्वं धृतं त्वतो बुधसंज्ञामवाप / एवं चाभूदभिमन्युर्महात्मा सुभद्राया जठरे ह्यर्जुनाच्च

Sa talino niya, tunay niyang napasuko at naitaguyod ang buong lahi ng Rāṣṭra; kaya tinamo niya ang pangalang “Budha” (Ang Marunong). Gayundin, isinilang ang dakilang Abhimanyu sa sinapupunan ni Subhadrā, mula kay Arjuna.

Verse 32

कृष्णस्य चन्द्रस्य यमस्य चांशैः स संयुतस्त्वश्विनोर्वै हरस्य / स्वाहाधमश्चन्द्रपुत्रो बुधस्तु पादारविन्दे विष्णुदेवस्य भक्तः

Si Budha (Mercury), anak ng Buwan, ay sinasabing binubuo ng mga bahagi nina Kṛṣṇa, ng Buwan, at ni Yama, at may ugnay rin sa kambal na Aśvin at kay Hara (Śiva). Ipinanganak mula kay Svāhā, ang Budhang iyon ay deboto sa mga paang-loto ng Panginoong Viṣṇu.

Verse 33

नामात्मिका त्वश्विभार्या उषा नाम प्रकीर्तिता / बुधाधमा सा विज्ञेया स्वाहा दशगुणाधमा

Ang pormulang-mantra na tinatawag na “Nāmātmikā” ay ipinahahayag na si Uṣā, ang asawa ng kambal na Aśvin. Alamin na siya’y mas mababa kaysa “Budhā”; at ang “Svāhā” ay sinasabing sampung ulit pang mas mababa.

Verse 34

नकुलस्य भार्या मागधस्यैव पुत्री शल्यात्मजा सहदेवस्य भार्या / उभे ह्येते अश्विभार्या ह्युषापि उपासते षड्गुणं विष्णुमाद्यम् / अतो ऽप्युषासंज्ञका सा खगेन्द्र अनन्तराञ्छृणु वक्ष्ये महात्मन्

Ang asawa ni Nakula—na anak na babae ng hari ng Magadha—at ang asawa ni Sahadeva—na isinilang mula kay Śalya—kapwa tunay na may kaugnayan sa angkan ng Aśvin; at si Uṣā man ay sumasamba sa sinaunang Viṣṇu, na may anim na banal na kagalingan. Kaya siya’y kilala rin sa pangalang Uṣā. O Khagendra (Garuda), makinig pa; ngayon ay sasabihin ko ang susunod, O dakilang-loob.

Verse 35

ततः शक्तिः पृथिव्यात्मा शनैश्चरति सर्वदा / अतः शनैश्चरो नाम उषायाश्च दशाधमाः

Pagkaraan, ang kapangyarihang iyon—na may diwang-lupa—ay laging kumikilos nang marahan. Kaya siya’y tinawag na Śanaiścara (“ang mabagal gumalaw”); at binabanggit din ang sampung pinakabagsak na anak ni Uṣā.

Verse 36

कर्मात्मा पुष्करो ज्ञेयः शनरथ यमो मतः / नयाभिमानी पुरुषः किञ्चिन्नम्नो दशावरः

Alamin na si Puṣkara ang may likas na kalikasan ng karma, ang tagapangasiwa ng mga gawa. Si Śanaratha ay itinuturing na si Yama. At ang taong nagmamalaki sa patakaran at asal na makamundo ay tinatawag na Kiñcinnāmā; at may isa pang kilala bilang Daśāvara.

Verse 37

हरिप्रीतिकरो नित्यं पुष्करे क्रीडते यतः / अतस्तु पुष्कलो नाम लोके स परिकीर्तितः

Sapagkat siya’y laging nagbibigay-lugod kay Hari at patuloy na naglalaro sa Puṣkara, kaya sa daigdig siya’y ipinupuri sa pangalang Puṣkala.

Verse 38

हरि प्रीतिकरान्धर्मान्वक्ष्ये शृणु खगाधिप / प्रातः काले समुत्थाय स्मरेन्नारायणं हरिम्

Ipahahayag ko ang mga dharma na nagbibigay-lugod kay Hari—makinig ka, O Panginoon ng mga ibon (Garuda). Sa madaling-araw, pagbangon, alalahanin si Nārāyaṇa, si Hari.

Verse 39

तुलसीवन्दनं कुर्याच्छ्रीविष्णुं संस्मरेत्खग / विण्मूत्रोत्सर्गकाले च ह्यपानात्मककेशवम्

O Ibon (Garuda), magbigay-galang kay Tulasī at alalahanin si Śrī Viṣṇu. At sa oras ng pagdumi at pag-ihi, alalahanin si Keśava bilang anyong namamahala sa apāna, ang pababang lakas-buhay.

Verse 40

त्रिविक्रमं शौचकाले गङ्गापानकरं हरिम् / दन्तधावनकाले तु चन्द्रान्तर्यामिणं हरिम्

Sa oras ng paglilinis ng katawan, alalahanin si Hari bilang Trivikrama, at bilang Siya na nagkakaloob ng nakapapalisay na lagok ng tubig ng Gaṅgā. At sa oras ng pagsisipilyo, alalahanin si Hari bilang Antaryāmin, ang Panloob na Tagapamahala na nananahan sa Buwan.

Verse 41

मुखप्रक्षालने काले माधवं संस्मरेत्खग / गवां कण्डूयने चैव स्मरेद्गोवर्धनं हरिम्

O Khaga (Garuda), sa oras ng paghuhugas ng mukha ay alalahanin si Mādhava; at kapag kinakamot o inaalagaan ang mga baka, alalahanin si Hari bilang Govardhana.

Verse 42

सदा गोदोहने काले स्मरेद्गोपालवल्लभम् / अनन्तपुण्यार्जितजन्मकर्मणां सुपक्वकाले च खगेन्द्रसत्तम

Sa oras ng paggagatas ng baka, laging alalahanin ang Minamahal ng mga pastol ng baka (Śrī Viṣṇu/Kṛṣṇa). O pinakadakila sa mga haring-ibon, para sa mga ang kapanganakan at mga gawa ay natamo sa walang-hanggang kabutihang-loob, ang pag-alaalang ito’y mamumunga kapag ganap nang hinog ang panahon.

Verse 43

स्पर्शे गवां चैव सदा नृणां वै भवत्यतो नात्र विचार्यमस्ति / यस्मिन् गृहे नास्ति सदोत्तमा च गौर्यङ्गणे श्रीतुलसी च नास्ति

Sa paghipo sa mga baka, ang tao’y laging nagkakamit ng kabutihang-palad—hindi na ito dapat pagdudahan. Ngunit ang bahay na walang marangal at banal na ginang ng tahanan, at wala ring sagradong Tulasī sa bakuran, ay salat sa pinakamataas na pagpapala.

Verse 44

यस्मिन् गृहे देवमहोत्सवश्च यस्मिन् गृहे श्रवणं नास्ति विष्णोः / तत्संसर्गाद्याति दुः खादिकं च तस्य स्पर्शो नैव कार्यः कदापि

Ang bahay na walang banal na pakikinig tungkol kay Viṣṇu—kahit pa may mararangyang pagdiriwang para sa mga diyos—ay nagdadala ng pagdurusa at mga katulad nito sa sinumang makihalubilo roon. Kaya’t huwag kailanman makipag-ugnay o dumikit sa gayong lugar, sa anumang oras.

Verse 45

गोस्पर्शनविहीनस्य गोदोहनमजानतः / गोपोषणविहीनस्य प्राहुर्जन्म निरर्थकम्

Sinasabi nilang walang kabuluhan ang buhay ng tao—kung hindi pa siya nakahipo ng baka, hindi marunong maggatas, at hindi nakikibahagi sa pag-aaruga at pagpapakain sa mga baka.

Verse 46

गोग्रासमप्रदातुश्च गोपुष्टिं चाप्यकुर्वतः / गतिर्नास्त्येव नास्त्येव ग्रामचाण्डालवत्स्मृतः

Ang sinumang hindi man lamang nag-aalay ng isang subo ng pagkain sa baka, at hindi nag-aalaga o nagpapalusog sa mga baka, ay tunay na walang mabuting hantungan—wala talaga. Siya’y inaalaala na gaya ng caṇḍāla, ang itinakwil ng nayon.

Verse 47

वत्स्यस्य स्तनपाने च बालकृष्णं तु संस्मरेत् / दधिनिर्मन्थने चैव मन्थाधारं स्मरेद्धरिम्

Kapag ang guya ay sumususo ng gatas, alalahanin si Batang Kṛṣṇa. At kapag binabati ang gatas-asim (dadhi), alalahanin si Hari bilang sandigan ng pamalo ng pagbati.

Verse 48

मृत्तिकास्नान काले तु वराहं संस्मरेद्धरिम् / पुण्ड्राणां धारणे चैव केशवादींश्च द्वादश

Sa oras ng pagligo gamit ang banal na lupa (mṛttikā), alalahanin si Hari bilang Varāha. At sa paglalagay ng tilaka (puṇḍra), bigkasin din ang labindalawang Pangalan na nagsisimula kay Keśava.

Verse 49

मुद्राणां धारणे चैव शङ्खचक्रगदाधरम् / पद्मं नारायणीं मुद्रां क्रुद्धोल्कादींश्च संस्मरेत्

Habang isinusuot o isinasagawa ang mga banal na mudrā, alalahanin ang Panginoong may hawak ng kabibe (śaṅkha), disk (cakra), at pamalo (gadā). Alalahanin din ang lotus, ang Nārāyaṇī mudrā, at ang mabagsik na mga anyong pananggalang na nagsisimula kay Kruddholkā.

Verse 50

श्रीरामसंस्मृतिं चैव संध्याकाले खगोत्तम / अच्युतानन्तगोविन्दाञ्छ्राद्धकाले च संस्मरेत्

O pinakamainam sa mga ibon (Garuda), sa oras ng sandhyā (takipsilim) alalahanin si Śrī Rāma; at sa oras ng mga ritong śrāddha, alalahanin din sina Acyuta, Ananta, at Govinda.

Verse 51

प्राणादिकपञ्चहोमेचानिरूद्धादींश्च संस्मरेत् / अन्नाद्यर्पणकाले तु वासुदेवं च संस्मरेत्

Sa limang handog na homa na nagsisimula sa handog ng prāṇa, alalahanin si Aniruddha at ang iba pang anyong Vyūha. At sa oras ng pag-aalay ng pagkain at iba pang bagay, alalahanin din si Vāsudeva.

Verse 52

अपोशनस्य काले तु वायोरन्तर्गतं हरिम् / बस्त्रधारणकाकाले तु उपेन्द्रं संस्मरेद्धरिम्

Sa oras ng paglilinis matapos dumumi, alalahanin si Hari na nananahan sa Vāyu (hanging-buhay). At sa oras ng pagsusuot ng damit, alalahanin si Hari bilang Upendra.

Verse 53

यज्ञोपवीतस्य च धारणे तु नारायणं वामनाख्यं स्मरेत्तु / आर्तिक्यकाले च तथैव विष्णोः सम्यक् स्मरेत्पर्शुरामाख्यविष्णुम्

Habang isinusuot ang sagradong sinulid na yajñopavīta, alalahanin si Nārāyaṇa bilang Vāmana. Gayundin, sa oras ng pag-aārati kay Viṣṇu, alalahanin nang wasto si Viṣṇu bilang Paraśurāma.

Verse 54

अपोशनेवैश्वदेवस्य काले तदन्यहोमादिषु भस्मधारणे / स्मरेत्तु भक्त्या परमादरेण नारायणं जामदग्न्याख्यरामम्

Sa oras ng handog na Vaiśvadeva, sa ācamana (pag-inom ng kaunting banal na tubig), gayundin sa iba pang ritwal na homa at sa pagsusuot ng banal na abo, alalahanin nang may bhakti at sukdulang paggalang si Nārāyaṇa—si Rāma na kilala bilang Jāmadagnya (Paraśurāma).

Verse 55

त्रिवारतीर्थग्रहणस्य काले कृष्णं रामं व्यासदेवं क्रमेण / शङ्खोदकस्योद्धरणे चैव काले मुकुन्दरूपं संस्मरेत्सर्वदैव

Sa oras ng tatlong ulit na tīrtha-grahaṇa (tatluhang banal na paliligo), alalahanin nang sunod-sunod si Kṛṣṇa, si Rāma, at si Vyāsadeva. At sa oras ng pagsalok ng tubig mula sa śaṅkha (kabibe), laging magnilay sa anyo ni Mukunda.

Verse 56

ग्रासेग्रासे स्मरणं चैव कार्यं गोविन्दसंज्ञस्य विशुद्धमन्नम् / एकैकभक्ष्यग्रहणस्य काले सम्यक् स्मरेदच्युतं वै खगेन्द्र

Sa bawat subo, nararapat ang banal na pag-alaala—tumatanggap ng dalisay na pagkain na inihandog sa pangalan ni Govinda. Sa pagkuha ng bawat pagkain, alalahanin nang wasto ang Panginoong Acyuta, ang Di-Nasisira, O Khagendra (Garuda).

Verse 57

शाकादीनां भक्षणे चैव काले धन्वन्तरिं स्मरेच्चैव नित्यम् / तथा परान्नस्य च भोगकाले स्मरेच्च सम्यक् पाण्डुरङ्गं च विष्णुम्

Sa pagkain ng mga gulay at katulad na pagkain, laging alalahanin si Dhanvantari. Gayundin, sa pagtikim ng pagkaing inihanda ng iba, sa oras ng pag-enjoy ay alalahanin nang wasto si Pāṇḍuraṅga—ang Panginoong Viṣṇu.

Verse 58

हैयङ्गवीनस्य च भक्षणे वै सम्यक् स्मरेत्ताण्डवाख्यं च कृष्णम् / दध्यन्नभक्षे परमं पुराणं गोपालकृष्णं संस्मरेच्चैव नित्यम्

Sa pagkain ng haiyaṅgavīna (sariwang mantikilya), alalahanin nang wasto si Kṛṣṇa na tinatawag na Tāṇḍava. At sa pagkain ng dadhyanna (kanin na may yogurt), laging alalahanin si Gopāla-Kṛṣṇa, ang pinakamatandang Panginoon.

Verse 59

दुग्धान्नभोगे च तथैव काले सम्यक् स्मरेच्छ्रीनिवासं हरिं च / सुतैलसर्पिः षु विपक्वभक्षसंभोजने संस्मरेद्व्यङ्कटेशम्

Sa pag-enjoy ng gatas-at-kanin, sa tamang oras, alalahanin nang wasto si Hari, si Śrīnivāsa. At sa pagkain ng mga lutong mabuti na may mabuting langis at ghee, alalahanin si Vyaṅkaṭeśa (Veṅkaṭeśvara).

Verse 60

द्राक्षासुजम्बूकदलीरसालनारिङ्गदाडिम्बफलानि चारु / स्मरेत्तु रम्भोत्तमनारिकेलधात्रीसुभोगे खलु बालकृष्णम्

Ubas, jambu, saging, mangga, kahel at granada—mga bungang kaaya-aya; at sa matatamis na kagalakan gaya ng mga saging, pinakamainam na saging, niyog at āmalakī—tiyak na alalahanin si Bāla-Kṛṣṇa, ang Batang Kṛṣṇa.

Verse 61

सुपानकस्यैव च पानकाले सम्यक् स्मरेन्नारसिंहाख्यविष्णुम् / गङ्गामृतस्यैव च पानकाले गङ्गातातं संस्मरेद्विष्णुमेव

Sa oras ng pag-inom ng supānaka (banal na inumin), alalahanin nang wasto si Viṣṇu na tinatawag na Narasiṁha. At sa oras ng pag-inom ng tubig ng Gaṅgā, si Viṣṇu lamang ang alalahanin—ang tagapangalaga na parang ama ng Gaṅgā.

Verse 62

प्रयाणकाले संस्मरेत्तार्क्ष्यवाहं नारायणं निर्गुणं विश्वमूर्तिम् / पुत्रादीनां चुंबने चैव काले सुवेणुहस्तं संस्मरेत्कृष्णमेव

Sa oras ng pagpanaw mula sa katawan, alalahanin si Nārāyaṇa—ang Panginoong nakasakay kay Garuḍa, lampas sa mga guṇa, at ang anyo’y ang sansinukob. Kahit sa sandaling hinahalikan ng mga anak at iba pa ang naghihingalo, si Kṛṣṇa lamang ang alalahanin—ang may hawak na plauta sa kamay.

Verse 63

सुखङ्गकाले स्वस्त्रियश्चैव नित्यं गोपि कुचद्वन्द्वविलासिनं हरिम् / तांबूलकाले संस्मरैच्चैव नित्यं प्रद्युम्नाख्यं वासुदेवं हरिं च

Sa oras ng masidhing ligaya, laging alalahanin si Hari—ang Panginoong nakikipaglaro sa dibdib na magkapares ng gopī. At sa oras ng pagnguya ng tāmbūla (nganga), laging alalahanin si Hari bilang Vāsudeva, na kilala rin sa pangalang Pradyumna.

Verse 64

शय्याकाले संस्मरेच्चैव नित्यं संकर्षणाख्यं विष्णुरूपं हरिं च / निद्राकाले संस्मरेत्पद्मनामं कथाकाले व्यासरूपं हरिं च

Sa oras ng paghiga sa higaan, laging alalahanin si Hari sa anyo ni Viṣṇu na tinatawag na Saṅkarṣaṇa. Sa oras ng pag-idlip, alalahanin Siya bilang Padmanāma; at sa oras ng banal na salaysay (kathā), alalahanin si Hari sa anyo ni Vyāsa.

Verse 65

सुगानकाले संस्मरेद्वेणुगीतं हरिं हरिं प्रवदेत्सर्वदैव / श्रीमत्तुलस्याश्छेदने चैव काले श्रीरामरामेति च संस्मरेत्तु

Sa oras ng mapalad na pag-awit, alalahanin ang awit ng plauta (veṇu-gīta) ng Panginoon at laging bigkasin: “Hari, Hari.” At sa oras ng pagputol ng banal na tulasī, tunay na alalahanin at ulit-ulitin: “Śrī Rāma, Rāma.”

Verse 66

पुष्पादीनां छेदने चैव काले सम्यक स्मरेदेत्कपिलाख्यं हरिं च / प्रदक्षिणेगारुडान्तर्गतं च हरिं स्मरेत्सर्वदा वै खगेन्द्र

Sa oras ng pagpitas o pagputol ng mga bulaklak at iba pa, marapat na alalahanin nang wasto si Hari na tinatawag na Kapila; at sa pag-ikot na pradakṣiṇā, alalahanin si Hari na nananahan sa loob ni Garuḍa—kaya, O Khagendra, alalahanin si Hari sa lahat ng panahon.

Verse 67

प्रणमकाले देवदेवस्य विष्णोः शेषान्तस्थं संस्मरेच्चैव विष्णुम् / सुनीतिकाले संस्मरेन्नारसिंहं नारायणं संसंमरेत्सर्वदापि

Sa oras ng pagyuko at pagpupugay, alalahanin si Vishnu—ang Diyos ng mga diyos—na nananahan sa ibabaw ni Shesha; at magnilay sa Vishnu. Sa panahon ng wastong asal at mabuting payo, alalahanin si Narasiṃha; at sa lahat ng oras, alalahanin si Nārāyaṇa.

Verse 68

पूर्तिर्यदा क्रियते कर्मणां च सम्यक् स्मरेद्वासुदेवं हरिं च / एवं कृतानि कर्माणि हरिप्रीतिकराणि च

Kapag isinasagawa nang wasto ang mga gawaing pūrti—mga gawaing kabutihang naglilingkod sa kapwa—alalahanin din si Vāsudeva, si Hari. Ang mga gawaing ginawa sa ganitong paraan ay nagiging kalugud-lugod kay Hari.

Verse 69

सम्यक् प्रकुर्वन्नेतानि पुष्करो हरिवल्लभः

Sa wastong pagsasagawa ng mga ito, si Puṣkara—minamahal ni Hari—ay nakakamit ang nilalayong bunga ng espiritu.

Verse 70

एतस्मादेव पक्षीश कर्म यत्समुदाहृतम् पुष्कराख्यानमतुलं शृणोति श्रद्धयान्वितः / हरिप्रीतिकरे धर्मे प्रीतियुक्तो भवेत्सदा

Kaya nga, O panginoon ng mga ibon (Garuḍa), sinumang makinig nang may pananampalataya sa di-matatawarang salaysay na tinatawag na “Puṣkara,” kasama ang mga ritwal (karma) na ipinahayag, ay laging magiging masaya at taimtim sa dharma na nakalulugod kay Hari (Vishnu).