Adhyaya 16

Verse 1

नाम पञ्चदशो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / महालक्ष्म्याः स्वरूपं च अवतारान्खगेश्वर / शृणु सम्यङ् महाभाग तज्ज्ञानस्य विनिर्णयम्

Sinabi ni Śrī Kṛṣṇa: O panginoon ng mga ibon (Garuda), O lubhang mapalad, makinig kang mabuti sa tiyak na aral na ito—ilalarawan Ko ang tunay na anyo ni Mahālakṣmī at ang Kanyang mga pagkakatawang-tao.

Verse 2

ईशादन्यस्य जगतो ह्यात्मो लोचन एव तु / विषयीकुरुते तत्स्याज्ज्ञानं लक्ष्म्याः प्रकीर्तितम्

Para sa daigdig na hiwalay sa Panginoon, ang Ātman ay saksi lamang—gaya ng mata; kapag ginawa nitong paksa ang mga bagay at iniuugnay ang sarili sa mga iyon, iyon ang ipinahahayag bilang “kaalaman ni Lakṣmī.”

Verse 3

नित्यावियोगिनी देवी हरिपादैकसंश्रया / नित्यमुक्ता नित्यबुद्धा महालक्ष्मीः प्रकीर्तिता

Ang Diyosa na kailanma’y di nahihiwalay (sa Panginoon) at tanging sa mga paa ni Hari lamang sumisilong, ay pinupuri bilang Mahālakṣmī—walang hanggan ang kalayaan at walang hanggan ang paggising sa karunungan.

Verse 4

मूलस्य च हरेर्भार्या लक्ष्मीः संप्रकीर्तिता / पुंसो हिभार्या प्रकृतिः प्रकृतेश्चा भिमानिनी

Ipinahahayag na si Lakṣmī ang kabiyak ni Hari, ang pinakaugat (pinagmulan). Tunay, para sa Kataas-taasang Puruṣa, ang Prakṛti ay tinatawag na “asawa”; at siya ang abhimāninī—ang namumunong pagkakakilanlan-ng-sarili—ng Prakṛti mismo.

Verse 5

सृष्टिं कर्तुं गुणान्वीन्द्र पुरुषेण सह प्रभो / तमः पानं तथा कर्तुं प्रकृत्याख्या तदाभवत्

O Panginoon, upang maisakatuparan ang paglikha kasama ng Puruṣa na may taglay na mga guṇa, noon ay lumitaw ang tinatawag na Prakṛti; at gayundin upang tanggapin at sipsipin ang tamas.

Verse 6

वासुदेवस्य भार्या तु माया नाम्नी प्रकीर्तिता / संकर्षणस्य भार्या तु जयेति परिकीर्तिता

Ang banal na kabiyak ni Vāsudeva ay ipinahahayag na si Māyā ang pangalan; at ang kabiyak ni Saṅkarṣaṇa ay pinupuri rin bilang Jaya.

Verse 7

अनिरुद्धस्य भार्या तु शान्ता नाम्नीति कीर्तिता / कृतिः प्रद्युम्नभार्यापिं सृष्टिं कर्तुं बभूवह

Ang asawa ni Aniruddha ay pinupuri sa pangalang Śāntā; at si Kṛti, asawa rin ni Pradyumna, ay nagpakita upang gampanan ang layunin ng paglikha.

Verse 8

विष्णुपत्नी कीर्तिता च श्रीदेवी सत्त्वमानिनी / तमोभिमानिनी दुर्गा कन्यकेति प्रकीर्तिता

Siya’y pinupuri bilang kabiyak ni Viṣṇu—si Śrī Devī, na kaugnay ng sattva; at bilang Durgā, na kaugnay ng tamas, siya’y ipinagdiriwang din bilang Kanyā, ang Birhen.

Verse 9

कृष्णावतारे कन्येव नन्दपुत्रानुजा हि सा / रजोभिमानिभूदेवी भार्या सा सूकरस्य च

Sa avatāra ni Kṛṣṇa, siya’y isinilang na isang dalaga—tunay na nakababatang kapatid ng anak ni Nanda. Ang Bhūdevī ring yaon, na kaugnay ng rajas, ay naging kabiyak din ni Varāha, ang Banal na Baboy-Damo.

Verse 10

वेदाभिमानिनी वीन्द्र अन्नपूर्णा प्रकीर्तिता / नारायणस्य भार्या तु लक्ष्मीरूपा त्वजा स्मृता

O Indra, siya’y ipinagdiriwang bilang Annapūrṇā, ang diyosang namamahala sa mga Veda; at sa iyong pag-alaala, siya’y natatandaan bilang anyong Lakṣmī—kabiyak ni Nārāyaṇa.

Verse 11

यज्ञाख्यस्य हरेर्भार्या दक्षिणा संप्रकीर्तिता

Si Dakṣiṇā (handog o kaloob sa yajña) ay ipinupuri bilang kabiyak ni Hari, na tinatawag na Yajña—ang Panginoong nagkatawang-sakripisyo.

Verse 12

जयन्ती वृषभस्यैव पत्नी संपरिकीर्तिता / विदेहपुत्री सीता तु रामभार्या प्रकीर्तिता

Si Jayantī ay kilala bilang asawa ni Vṛṣabha. At si Sītā, anak na babae ng Videha, ay tanyag bilang kabiyak ni Rāma.

Verse 13

रुक्मिणीसत्यभामा च भार्ये कृष्णस्य कीर्तिते / इत्यादिका ह्यनन्ताश्चाप्यावताराः पृथग्विधाः

Sina Rukmiṇī at Satyabhāmā ay ipinahahayag bilang mga asawa ni Kṛṣṇa. Sa ganitong paraan, tunay na may di-mabilang pang mga avatāra—na nagpapakita sa sari-saring anyo na magkakaiba.

Verse 14

रमायाः संति विप्रेन्द्र भेदहीनाः परस्परम् / अनन्तानन्तगुणकाद्विष्णोर्न्यूनाः प्रकीर्तिताः

O pinakamainam sa mga Brahmin, ang mga kabilang kay Ramā (Śrī) ay walang pagkakaiba sa isa’t isa; gayunman, sila’y sinasabing mas mababa kaysa kay Viṣṇu, na ang mga katangian ay walang hanggan at di-mauubos.

Verse 15

वक्ष्ये च ब्रह्मणो रूपं शृणु पक्षीन्द्रसत्तम

Ilalarawan ko ang anyo ni Brahmā; makinig ka, O pinakadakila sa mga haring-ibon.

Verse 16

वासुदेवात्समुत्पन्नो मायायां च खगेश्वर / स एव पुरुषोनाम विरिञ्च इति कीर्तितः

O panginoon ng mga ibon! Ipinanganak mula kay Vāsudeva sa loob ng Māyā; ang mismong Kosmikong Purusha ay pinupuri sa pangalang ‘Viriñca’—si Brahmā.

Verse 17

अनिरुद्धात्तु शान्तायां महत्तत्त्वतनुस्त्वभूत् / तदा महान्विरिञ्चेति संज्ञामाप खगेश्वर

O panginoon ng mga ibon! Mula kay Aniruddha, sa payapang kalagayang pinagmulan, lumitaw ang katawan na binubuo ng Mahat-tattva. Noon, ang dakilang prinsipyong iyon ay nakilala sa pangalang ‘Viriñci’ (Brahmā).

Verse 18

रजसात्र समुत्पन्नो मायायां वासुदेवतः / विधिसंज्ञो विरिञ्चः स ज्ञातव्यः पक्षिसत्तम

O pinakamainam sa mga ibon! Mula kay Vāsudeva sa loob ng Māyā, sa bisa ng rajas, lumitaw ang Manlilikha; siya ang Viriñca, na kilala rin bilang ‘Vidhi’. Alamin mo ito.

Verse 19

ब्रह्माण्डान्तः पद्मनाभो यो जातः कमलासनः / स चर्तुमुखसंज्ञां चाप्यवाप खगसत्तम

O pinakamainam sa mga ibon! Sa loob ng kosmikong itlog, mula kay Padmanābha ay sumibol ang Nakaupo sa Loto; at siya rin ay nakilala sa pangalang ‘Caturmukha’ (Apat ang Mukha).

Verse 20

एवं चत्वारिरूपाणि ब्रह्मणः कीर्तितानि च / वायोर्नामानि वक्ष्येहं शृणु पक्षीन्द्रसत्तम

Sa gayon, nailarawan na ang apat na anyo ni Brahmā. Ngayon ay ipahahayag ko ang mga pangalan ni Vāyu—makinig, O pinakadakilang hari sa mga ibon (Garuda).

Verse 21

संकर्षणाच्च गरुड जयायां यो वभूव ह / स वायुः प्रथमो ज्ञेयो प्रधान इति कीर्तितः

O Garuḍa, mula kay Saṅkarṣaṇa ay lumitaw ang isa na sumibol sa oras ng tagumpay; siya ang dapat makilalang unang Vāyu, at ipinupuri bilang Pradhāna, ang pangunahing simulain.

Verse 22

लोकचेष्टाप्रदत्वात्स सूत्रनाम्नापि कीर्तितः / बदरीस्थस्य विष्णोश्च धैर्येण स्तवनाय सः

Sapagkat ipinagkakaloob niya sa daigdig ang wastong asal at gawi, siya’y pinupuri rin sa pangalang “Sūtra”; at dapat siyang awitan ng papuri nang may matatag na loob bilang si Viṣṇu na nananahan sa Badarī.

Verse 23

धृतिरूपं ययौ वायुस्तस्माद्धृतिरिति स्मृतः / योग्यानां हरिभक्तानां धृतिरूपेण संस्थितः

Tinanggap ni Vāyu ang anyo ng katatagan; kaya siya’y inaalala bilang “Dhṛti.” Sa anyong yaon ng tibay-loob, nananatili siya sa mga yogin at sa mga deboto ni Hari.

Verse 24

यतो हृदि स्थितो वायुस्ततो वै धृतिसंज्ञकः / सर्वेषां च दृदि स्थित्वा स्मरते सर्वदा हरिम्

Sapagkat ang vāyu, ang hiningang-buhay, ay nananahan sa puso, kaya ito’y tunay na tinatawag na dhṛti, ang kapangyarihang nagpapatatag. Naninirahan sa puso ng lahat, lagi nitong inaalala si Hari (Panginoong Viṣṇu).

Verse 25

अतो वायुःस्थितिर्नाम बभूव खगसत्तम / अथवा वायुरेवैकः श्वेतद्वीपगतं हरिम्

Kaya nga, O pinakamainam sa mga ibon, nagkaroon ng kalagayang tinatawag na “pananatili ni Vāyu.” O sa ibang diwa, si Vāyu lamang ang nakaabot kay Hari (Viṣṇu) na nananahan sa Śvetadvīpa.

Verse 26

सदा स्मरति वै वीन्द्र अतोसौ स्मृतिसंज्ञकः / सर्वेषां च हृदिस्थित्वा ज्ञातो विष्णोरुदीरणात्

O Garuḍa, pinakamainam sa mga ibon, siya’y laging umaalaala; kaya’t tinatawag siyang “Smṛti” (kapangyarihan ng pag-alaala). Naninirahan sa puso ng lahat ng nilalang, siya’y nakikilala sa pagbigkas at paggunita sa Pangalan ni Panginoong Viṣṇu.

Verse 27

अतो मे मुक्तिनामाभूद्वायुरेव न संशयः / ज्ञानद्वारेण भक्तानां मुक्तिदो मदनुज्ञया

Kaya ang aking pangalan ay naging “Mukta”; tunay nga, siya ay si Vāyu—walang pag-aalinlangan. Sa pamamagitan ng pintuan ng tunay na kaalaman, ipinagkakaloob niya ang kalayaan sa mga deboto, ayon sa aking pahintulot.

Verse 28

यतो सौ वायुरेवैको मुक्तिनामा भूवह / विष्णौ भक्तिं वर्ध्यति भक्तानां हृदि संस्थितः

Kaya yaong iisang Vāyu—na kilala bilang “Mukti”—ang nananatili. Naninirahan sa puso ng mga deboto, pinalalago niya ang kanilang bhakti kay Viṣṇu.

Verse 29

अतोसौ विष्णुभक्तश्च कीर्तितो नात्र संशयः / एषोसौ सर्वजीवानां चित्तसंज्ञानमेव च

Kaya siya’y ipinahahayag na deboto ni Panginoong Viṣṇu—walang pag-aalinlangan. Tunay, siya ang mismong kamalayan at panloob na pag-unawa ng lahat ng nilalang na may buhay.

Verse 30

चित्तरूपो यतो वायुरतश्चित्तमिति स्मृतः / प्रभुः प्रभूणां गरुड सोदराणां च सर्वशः

Sapagkat ang vāyu (prāṇa) ay nag-aanyong kamalayan, kaya ito’y inaalala bilang “citta” (sangkap ng isip). O Garuḍa, ito ang panginoon ng mga panginoon, at sa lahat ng paraan ay tagapamahala ng mga kasabay nitong kakayahan.

Verse 31

अतस्तु वायुरेवैको महाप्रभुरिति स्मृतः / सर्वेषां च हृहि स्थित्वा बलं पश्यति सत्तम

Kaya nga, si Vāyu (angin ng buhay) lamang ang inaalala bilang Dakilang Soberano; nananahan sa puso ng lahat, O pinakamainam sa mga nilalang, minamasdan niya ang kanilang lakas—ang lakas-buhay.

Verse 32

अतो बलमिति ह्याख्यामवाप विनतासुत / सर्वेषां च हृदि स्थित्वा पुत्रपौत्रादिकैर्जनैः

Kaya nga, O anak ni Vinatā (Garuḍa), nakilala siya sa pangalang “Bala”; at nananahan sa puso ng lahat, siya’y sinusuportahan at pinalalakas ng mga tao sa pamamagitan ng mga anak, apo, at mga tulad nito.

Verse 33

याजनं कुरुते नित्यमतोसौ यष्टृसंज्ञकः / अनन्तकल्पमारभ्य वायुपर्यन्तमेव च

Kaya nga, ang laging nagpapaganap ng mga handog na yajña ay tinatawag na “yaṣṭṛ,” ang tagapagtaguyod ng sakripisyo. Mula pa sa simula ng walang-hanggang mga kalpa, nananatili ang tawag na ito—hanggang sa daigdig ni Vāyu man din.

Verse 34

वक्रत्वं नास्ति योगस्य ऋजुर्योग्य इति स्मृतः / योगस्य वक्रता नाम काम्यता हरिपूजने / ईशरुद्रादिकानां च काम्येन हरिपूजनम्

Sa yoga ay walang pagkabaluktot; ang karapat-dapat sa yoga ay inaalala bilang tuwid. Ang tinatawag na “pagkabaluktot” ng yoga ay ang hangaring may kapalit (kāmya) sa pagsamba kay Hari—ibig sabihin, pagsamba kay Hari na may layuning gaya ng paghingi ng pabor kay Īśa (Śiva), Rudra, at iba pang mga diyos.

Verse 35

कस्यचित्त्वथ पक्षीन्द्र ह्यतस्त्वनृजवः स्मृताः

Ngunit sa ilan, O Panginoon ng mga ibon, dahil sa mismong dahilan na ito sila’y inaalala bilang “hindi tuwid”—ibig sabihin, baluktot at mapanlinlang sa asal.

Verse 36

ऋष्यादीनां च मध्येपि काम्येन हरिपूजनम् / अतो न ऋजवो ज्ञेया मनुष्याणां च का कथा

Kahit sa hanay ng mga rishi at mga katulad nila, ang pagsamba kay Hari ay minsan ginagawa dahil sa pagnanais ng pansariling pakinabang. Kaya hindi sila dapat ituring na lubos na tuwid ang loob; lalo na ang karaniwang tao—ano pa ang masasabi?

Verse 37

यावत्काम्यसपर्यां वै न जहाति नरोत्तमः / तथा ऋष्यादयश्चैव मोक्षस्य परिपन्थिनीम्

O pinakamainam sa mga tao, hangga’t hindi iniiwan ng isang tao ang pagsamba at paglilingkod na ritwal na inuudyukan ng pagnanasa, maging ang mga rishi at iba pa ay nananatili sa landas na humahadlang sa moksha (kalayaan).

Verse 38

अनादिकालमारभ्य कर्मजन्या च वासना / मोक्षाधिकारिणः सर्वे कुर्वते कस्य पूजनम्

Mula pa sa panahong walang simula, nananatili ang mga nakatagong hilig (vāsanā) na isinilang mula sa karma. Kaya ang lahat ng karapat-dapat sa paglaya—sino ang kanilang sinasamba?

Verse 39

नष्टप्रायं च तत्सर्वं गुरोः संज्ञानबोधकात् / प्राप्ययोगं समाचर्य अन्ते मोक्षमवाप्नुयात्

Sa pamamagitan ng paggising na turo ng Guru na nagbibigay ng wastong pagkakakilala (tunay na kaalaman), halos lahat ng kamangmangan at mga bunga nito ay nalilipol. Pagkamit ng yoga at wastong pagsasagawa nito, sa huli’y naaabot ang moksha.

Verse 40

काम्येन पूजनं विष्णोरैश्वर्यं प्रददाति च / ज्ञानं च विपरीतं स्यात्तेन यात्यधरं तमः

Ang pagsamba kay Panginoong Viṣṇu na ginagawa dahil sa pagnanasa sa makamundong bunga ay tunay na nagbibigay ng kasaganaan at kapangyarihan; ngunit dahil dito’y nababaluktot ang kaalaman, at sa gayon ay bumabagsak sa mas mababang kadiliman ng pagkaligaw sa espiritu.

Verse 41

तदेव विपरीतं चेज्ज्ञानाय परिकीर्तितम् / शिलायां विष्णुबुद्धिस्तु विष्णुबुद्धिर्द्विजे तथा

Ngunit kung ang kabaligtaran mismo ang ipahahayag na “kaalaman,” iyon ay pagbaluktot ng pag-unawa. Ang pagtingin sa isang bato bilang si Viṣṇu ay isang bagay; at gayundin, ang pagtaglay ng “kamalayang Viṣṇu” sa isang brāhmaṇa ay itinuturo rin.

Verse 42

सलिले तीर्थबुद्धिस्तु रोणुकायां तथैव च / शिवे सूर्ये पण्मुखे च विष्णुबुद्धिः खगेश्वर

O Khageśvara (Garuda), sa tubig ay panatilihin ang pag-unawang ito’y isang tīrtha, banal na tawiran; gayundin sa baka (roṇukā). At kay Śiva, sa Araw, at kay Ṣaṇmukha (Kārttikeya), panatilihin ang pagkilalang debosyonal bilang si Viṣṇu.

Verse 43

इत्याद्यमखिलं ज्ञानं विपरीतमिति स्मृतम् / शिलाद्येषु च सर्वेषु ऐक्येनव विचिन्तनम्

Ang lahat ng ganitong “kaalaman,” na nagsisimula sa mga ganitong paniwala, ay inaalala bilang baligtad (maling) pag-unawa. Gayundin, ang pagninilay ng iisang pagkakaisa lamang sa lahat ng bagay—mula sa bato at katulad—ay kabilang din dito.

Verse 44

विष्णुबुद्धिरिति प्रोक्तं न तु तत्रस्थवेदनम् / अनाद्यनन्तकालेपि काम्येन हरिपूजनम्

Ang tinatawag na “Viṣṇu-buddhi” ay ang pagtuon ng isip at talino kay Viṣṇu, hindi lamang ang pagkamalay na naroroon sa isang lugar. Kahit sa panahong walang simula at walang wakas, ang pagsamba kay Hari na may pagnanais ng tiyak na bunga ay nananatiling kāmya, pagsambang may hinihingi.

Verse 45

यतो नास्ति ततो वायुरृजुर्योग्यः प्रकीर्तितः / अन्येषां सर्वदा नास्ति अतो न ऋजवः स्मृताः

Kung saan walang hadlang, doon ipinahahayag na ang hangin ay tuwid at angkop (na gumalaw nang wasto). Ngunit para sa iba, laging may hadlang; kaya’t hindi sila itinuturing na tuwid.

Verse 46

हरिं दर्शयते वापि अपरोक्षेण सर्वदा / मोक्षाधिकारिणां काले अतः प्रज्ञेति कथ्यते

Ipinakikita nito si Hari (ang Kataas-taasang Panginoon) nang tuwiran—lagi, walang tagapamagitan. Kaya sa panahong ang tao’y nagiging karapat-dapat sa moksha, ito’y tinatawag na “prajñā,” ang tunay na nagising na karunungan.

Verse 47

परोक्षेणापि सर्वेषां हरिं दर्शयते सदा / अतो वायुः सदा वीन्द्र ज्ञानमित्येव कीर्तितः

Kahit di tuwiran, si Vāyu ay laging nagiging sanhi upang masilayan ng lahat ng nilalang si Hari (ang Panginoon). Kaya, O panginoon ng mga ibon (Garuda), si Vāyu ay palaging ipinupuri bilang “kaalaman” mismo.

Verse 48

हिताहितोपदेष्टृत्वाद्भक्तानां हृदये स्थितः / ततश्च गुरुसंज्ञां चाप्यवाप स च मारुतः

Dahil itinuturo niya sa mga bhakta ang kapaki-pakinabang at ang nakapipinsala, nananahan siya sa kanilang mga puso; kaya ang Maruta (Vāyu) ay nagkamit din ng tawag na “Guru”.

Verse 49

योगिनां हृदये स्थित्वा सध्यायति हरिं परम् / पार्थक्येनापि तं ध्यायन्महाध्यातेति स स्मृतः

Nanahan sa puso ng mga yogin, patuloy niyang pinagninilayan si Hari, ang Kataas-taasan. Kahit may pananatiling pagkakaiba, ang nagmumuni-muni sa Kanya ay inaalaala bilang “mahādhyātā,” ang dakilang nagmumuni.

Verse 50

यद्योग्यतानुसारेण विजानाति परं हरिम् / रुद्रादौ विद्यमानांश्च गुणाञ्जानाति सर्वदा

Ayon sa pagiging karapat-dapat at kakayahan ng tao, nakikilala niya ang Kataas-taasang Hari; at palagi rin niyang nakikilala ang mga katangiang nasa Rudra at sa iba pang mga deva.

Verse 51

अतो वै विज्ञनामासौ प्रोक्तो हि खगसत्तम / काम्यानां कर्मणां त्यागाद्विराग इति स स्मृतः

Kaya nga, O Garuḍa, pinakamainam sa mga ibon, ito nga ang tinatawag na “vijñāna” (ganap na nalalamang kaalaman). At sapagkat ito’y umuusbong mula sa pagtalikod sa mga gawang inuudyukan ng pagnanasa, ito’y inaalala bilang “virāga” (pagkawalang-kapit, paglayo sa pita).

Verse 52

वैराग्यं संजनयति विराग इति स स्मृतः

Ang yaong nagbubunga ng paglayo sa pita at pagkawalang-kapit, iyon ang inaalala bilang “virāga” (pagkakalas, detatsment).

Verse 53

देवानां पुण्यपापाभ्यां सुखमेवोत्तरोत्तरम् / तत्सुखं तूत्तरेषां च वायुपर्यन्तमेव च

Sa mga Deva, dahil sa magkakaibang sukat ng kabutihan at kasalanan, ang kaligayahan ay tumataas nang paakyat, hakbang-hakbang sa mas mataas na antas. Ang gayong kaligayahan ay patuloy pang sumisidhi sa mga kasunod na mas mataas na diyos, hanggang sa (saklaw) ni Vāyu.

Verse 54

देवानां च ऋषीणां च उत्तमानां नृणां तथा / सुखांशं जनयेद्वायुर्यतोतः सुखसंज्ञकः

Sa mga Deva, sa mga Ṛṣi, at gayundin sa pinakamahuhusay na tao, si Vāyu ang lumilikha ng isang bahagi ng kaligayahan; kaya siya’y tinatawag na “Sukha” (tagapagkaloob ng ginhawa).

Verse 55

भुनक्ति सर्वदा वीद्रं तत्र मुख्यस्तु मारुतः / दुः खशोकादिकं किञ्चिद्देवानां भवति प्रभो

Doon, ang “vīdra” ay patuloy na nilalantakan—at sa mga salik na iyon, ang Hangin (Maruta) ang pinakapanguna. Mula roon, O Panginoon, lumilitaw ang isang bahagyang sukat ng dalamhati, lungkot, at mga kaugnay na pighati kahit sa mga Deva.

Verse 56

तच्चासुरावेशवशादित्यवेहि न संशयः / तज्जीवस्य भवेत्किञ्चिद्दैत्यानां क्रमशो भवेत्

Alamin mo nang tiyak, walang pag-aalinlangan: ito’y nagaganap dahil sa lakas ng pagpasok at pag-angkin ng mga asura. Sa kaluluwang may katawan, unti-unting nahahayag ang likas na ugali ng mga Daitya, hakbang-hakbang.

Verse 57

यतः कलिश्चाधिकः स्यादतो दुः खीति स स्मृतः / दैत्यानां पुण्यपापाभ्यां दुः ख मेवोत्तरोत्तरम्

Sapagkat nangingibabaw ang yugto ng Kali, kaya ito’y inaalala bilang panahon ng pagdurusa. Para sa mga Daitya, sa pag-uugnay ng kabutihan at kasalanan, tanging pagdurusa ang lalo pang dumarami, hakbang-hakbang.

Verse 58

तद्दुः खमुत्तरेषां च कलिपर्यन्तमेव च / भुनक्ति सर्वदा वीन्द्र ततः कलिरिति स्मृतः

Ang pagdurusang iyon ay patuloy na nararanasan ng mga susunod, hanggang sa wakas ng yugto ng Kali. Kaya, O Vīndra—O Garuda, pinakamainam sa mga ibon—ito’y inaalala bilang “Kali,” ang panahong nagpapatiis sa mga nilalang ng gayong dalamhati.

Verse 59

सुखहर्षादिकं किं चिद्दैत्यानां भवति प्रभो / देवावेशो भवेत्तस्य नात्र कार्या विचारणा

O Panginoon, kung sa mga Daitya ay may sumibol mang kaunting ligaya, tuwa, o katulad nito, iyon ay dahil sa impluwensiya (pagpasok) ng isang Deva; wala nang dapat pang pagtalunan.

Verse 60

देवानां निरयो नास्ति दैत्यानां विनतासुत / सुखस्वरूपं तन्नास्ति विषयोत्थमपि द्विज

Para sa mga Deva ay walang impiyerno; at gayundin sa mga Daitya, O anak ni Vinatā. Ang dalisay na kaligayahang likas sa sarili nitong anyo ay wala roon—tanging aliw na nagmumula sa mga bagay ng pandama, O dalawang-ulit na isinilang.

Verse 61

विषयोत्थं किञ्चिदपि देवावेशादुदीरितम् / तमो नास्त्येव देवानां दुः खं नास्ति स्वरूपतः

Kahit may masambit na anumang nagmumula sa mga bagay ng pandama dahil sa udyok na maka-Diyos (na wari’y sinapian), sa mga Deva ay walang tunay na kadiliman; sa kanilang likas na anyo, ang pagdurusa ay hindi likas na nakapaloob sa kanila.

Verse 62

विषयोत्थं महादुः खं देवानां नास्ति सर्वदा / दुः खशोकादिकं किं चिदसुरावेशतो भवेत्

Sa mga Deva, ang malaking pagdurusang nagmumula sa mga bagay ng pandama ay hindi kailanman umiiral; subalit kaunting dalamhati, lungkot, at katulad nito ay maaaring lumitaw lamang dahil sa pagsapi o panghihimasok ng mga Asura.

Verse 63

अतः कलिः सदा दुः खी सुखी वायुस्तु सर्वदा / मनुष्याणा मृषीणां च सुखं दुः खं खगेश्वर

Kaya nga, O Khageśvara, si Kali ay laging nagdurusa, samantalang si Vāyu ay laging masaya; at para sa mga tao at mga ṛṣi, kapwa kaligayahan at dalamhati ang nararanasan.

Verse 64

भवेत्तत्पुण्यिपापाभ्यां पुण्यभोगी च मारुतः / कष्टभङ्गः कलिलयो नात्र कार्या विचारणा

Mula sa naipong kabutihan at kasalanan, ang vāyu (hininga-buhay) ay nagiging tagaranas ng kabutihan, tinatamasa ang mabubuting bunga; at siya rin ang tagaputol ng mga paghihirap sa gitna ng pagkalito at dalamhati—dito’y wala nang dapat pag-alinlangan o pagtalakay pa.

Verse 65

प्राणादिसुखपर्यन्ता अंशा एकोनविंशतिः / प्रविष्टाः संति लोकेषु पृथक्संति खगेश्वर

O Panginoon ng mga ibon (Garuda), ang mga bahagi mula sa prāṇa hanggang sa sukha ay labinsiyam ang bilang; pumapasok ang mga ito sa mga daigdig at nananatili roon bilang magkakahiwalay na salik.

Verse 66

मारुतरेवतारांश्च शृणु पक्षीन्द्रसत्तम / चतुर्दशसु चन्द्रेषु द्वितीयौयो विरोचनः

O pinakadakila sa mga ibon, pakinggan mo rin ang mga pagkakatawang kilala bilang Māruta at Revata. Sa labing-apat na pagpapakita ng buwan, ang ikalawa ay tinatawag na Virocana.

Verse 67

स वायुरिति संप्रोक्त इन्द्रादीनां खगेश्वर / हरितत्त्वेषु सर्वेषु स विष्वग्याव्यतेक्षणः

O Panginoon ng mga ibon (Garuda), siya ay ipinahahayag na si Vāyu—ang hininga ng buhay—para kay Indra at sa iba pang mga diyos. Sa lahat ng tattva at katotohanan, siya’y lumalaganap sa lahat ng dako; ang kanyang paningin ay umaabot sa buong sansinukob.

Verse 68

अतो रोचननामासौ मरुदंशः प्रकीर्तितः रामावतारे हनुमान्रामकार्यार्थसाधकः / स एव भीमसेनस्तु जातो भूम्यां महाबलः

Kaya siya’y pinupuri bilang Rocana, isang bahagi ng mga Marut. Sa pagkakatawang-tao ni Rāma, siya’y naging Hanumān, ang tumutupad sa layunin ni Rāma; at ang siya ring iyon ay isinilang sa lupa bilang makapangyarihang Bhīmasena.

Verse 69

कृष्णावतारे विज्ञेयो मरुदंशः प्रकीर्तितः

Sa pagkakatawang-tao ni Kṛṣṇa, siya’y dapat makilalang isang aṁśa (bahagyang pagpapakita) ng mga Marut—gaya ng ipinahayag.

Verse 70

मणिमान्नाम दैत्यस्तु संराख्यो भविष्यति / सर्वेषां संकरं यस्तु करिष्यति न संशयः

Isang Daitya na nagngangalang Maṇimān ang tiyak na lilitaw, na kikilalaning Saṃrākhya. Siya ang magdudulot ng pagkalito at paghahalo-halo sa lahat—walang pag-aalinlangan.

Verse 71

तेन संकरनामासौ भविष्यति खगेश्वर / धर्मान्भागवतान्सर्वान्विनाशयति सर्वथा

Kaya nga, O Panginoon ng mga ibon (Garuda), siya ay makikilala sa pangalang “Saṅkara,” at lubos niyang wawasakin sa lahat ng paraan ang lahat ng dharma ng mga Bhāgavata (mga deboto ng Panginoon).

Verse 72

तदा भूमौ वासुदेवो भविष्यति न संशयः / यज्ञार्थैः सदृशो यस्य नास्ति लोके चतुर्दशे

Pagkatapos, sa lupa, mahahayag si Vāsudeva—walang pag-aalinlangan. Sa labing-apat na daigdig, walang maihahambing sa layon at bunga ng yajña (handog na sakripisyo) na kaugnay Niya.

Verse 73

अतः स प्रज्ञया पूर्णो भविष्यति न संशयः / अवतारास्त्रयो वायोर्मतं भागवताभिधम्

Kaya nga, siya ay magiging ganap sa karunungan—walang pag-aalinlangan. Ang tatlong pagkakatawang-tao ni Vāyu ay itinuturing na aral na tinatawag na Bhāgavata (turo ng debosyon).

Verse 74

स्थापनं दुष्टदमनं द्वयमेव प्रयोजनम् / नान्यत्प्रयोजनं वायोस्तथा वैरोचनात्मके

Ang pagtatatag (ng kaayusan) at ang pagpigil sa masasama—ang dalawang ito lamang ang layunin. Para kay Vāyu ay wala nang ibang layunin; gayon din sa aspektong Vairocanātmaka.

Verse 75

अवतारत्रये वीन्द्र दुः खं गर्भादिसंभवम् / नास्ति नास्त्येव वायोस्तु तथा वैरोचनादिके

O Panginoon ng mga ibon (Garuda), sa tatlong banal na pagkakatawang-tao ay walang pagdurusang nagmumula sa pagpasok sa sinapupunan at mga katulad nito; tunay nga, walang ganitong dalamhating sinapupunan para kay Vāyu, ni para kay Virocana at sa mga kabilang sa gayong uri.

Verse 76

शुक्रशोणितसंबन्धो ह्यवतारचतुष्टये / नास्ति नास्त्येव पक्षीन्द्र यतो नास्त्यशुभं ततः

Sa apat na paglusong (avatāra) ng Panginoon, walang ugnayan sa semilya at dugo—hindi ito karaniwang kapanganakan. Tunay nga, O hari ng mga ibon, hindi ito gayon; sapagkat kung wala ang gayong materyal na sanhi, hindi maaaring sumibol ang karumihan o masamang palad mula rito.

Verse 77

पूर्वं गर्भं समाशोष्य समये प्रभवस्य च / प्रादुर्भवति देवेशी ह्यवतारचतुष्टये

Una, sinisipsip (inihihigop) muna ang sanggol sa sinapupunan; at sa takdang panahon ng pagpapakita, ang Banal na Reyna—ang Dakilang Diyosa—ay tunay na lumilitaw para sa apat na avatāra.

Verse 78

त्रयोविंशतिरूपाणां वायोश्चैव खगेश्वर / रूपैरृजुस्वरूपैश्च ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

O panginoon ng mga ibon, ang Vāyu (Hangin) ay may dalawampu’t tatlong anyo; at si Brahmā, ang Parameṣṭhin—ang Kataas-taasang Tagapag-ayos—ay binabanggit din sa pamamagitan ng mga anyo, kapwa sa tuwirang likas na anyo at sa mga nahayag na aspekto.

Verse 79

सत्यमेव न संदेहो नित्यानन्दसुखादिषु / एवमेव विजानीयान्नान्यथा तु कथञ्चन

Ito ay tunay na katotohanan, walang alinlangan, hinggil sa walang-hanggang ananda at kaligayahan (ng Sarili). Dapat itong maunawaan sa ganitong paraan lamang, at hindi kailanman sa iba pa, sa anumang paraan.

Verse 80

एतस्य श्रवणादेव मोक्षं यान्ति न संशयः / तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु पक्षीन्द्रसत्तम

Sa pakikinig lamang nito, nakakamit ang mokṣa (kalayaan), walang pag-aalinlangan. Ngayon ay sasabihin ko ang kasunod na agad na dumarating; makinig, O pinakadakila sa mga hari ng ibon.

Verse 81

कृतौ प्रद्युम्नतश्चैव समुत्पन्ने खगेश्वर / स्त्रियौ द्वे यमले चैव तयोर्मध्ये तु यद्यिका

O panginoon ng mga ibon, nang isilang sina Kṛtā at Pradyumnatā, sumibol din ang dalawang babaeng kambal; at sa pagitan nilang dalawa ay isinilang si Yadyikā.

Verse 82

वाणीतिसंज्ञकां वीन्द्र ब्रह्माणीसंज्ञकां विदुः / पुरुषाख्यविरिञ्चस्य भार्या सावित्रिका मता / चतुर्मुखस्य भार्या तु कीर्तिता सा सरस्वती

O Vīndra, ang tinatawag na Vāṇīti ay nauunawaang tinatawag ding Brahmāṇī. Ang kabiyak ni Viriñca, na tinatawag na Puruṣa, ay itinuturing na Sāvitrikā; at ang asawa ng apat-na-mukhang Brahmā ay pinupuri bilang Sarasvatī.

Verse 83

एवं त्रिरूपं विज्ञेयं वाण्याश्च खगसत्तम / वक्ष्ये ऽवतारान् भारत्याः समाहितमनाः शृणु

Kaya nga, O pinakamainam sa mga ibon, unawain na ang Vāṇī (Banal na Pananalita) ay may tatlong anyo. Ngayon ay ilalarawan ko ang mga pagpapakita (avatar) ni Bhāratī; makinig nang may nakatuong isip.

Verse 84

सर्ववेदाभिमानित्वात्सर्ववेदात्मिका स्मृता / महाध्यातुश्च वायोस्तु भार्यासा परिकीर्तिता

Sapagkat siya ang namumuno at kinikilala sa lahat ng Veda, siya’y inaalala bilang mismong diwa ng lahat ng Veda. Siya rin ay ipinahahayag na kabiyak ni Vāyu, ang dakilang prinsipyong sumusuporta.

Verse 85

ज्ञानरूपस्य वायोस्तु भार्या सा परिकीर्तिता / सदा सुखस्वरूपत्वाद्भारती तु सुखात्मिका

Ipinahahayag na si Bhāratī ang kabiyak ni Vāyu na ang likas ay kaalaman; at sapagkat siya’y laging nasa anyo ng kaligayahan, si Bhāratī ay tunay na may kaluluwang kaligayahan.

Verse 86

सुखस्वरूप वायोस्तु भार्या सा परिकीर्तिता / गुरुस्तु वायुरेवोक्तस्तस्मिन् भक्तियुता सती

Siya ay ipinahahayag na mapagpalang-asal na kabiyak ni Vāyu; at si Vāyu rin ang itinuturing na kanyang guru—kaya ang banal na babae ay nananatiling may debosyon sa kanya.

Verse 87

ततस्तु भारती नित्या गुरुभक्तिरिति स्मृता / महागुरोर्हि वायोश्च भार्या वै परिकीर्तिता

Pagkaraan, si Bhāratī ay inaalala bilang walang-hanggang debosyon sa Guru; tunay nga, siya rin ay ipinupuri bilang asawa ni Vāyu, ang Dakilang Guru.

Verse 88

हरौ स्नेहयुतत्वाच्च हरिप्रीतिरिति स्मृता / धृतिरूपस्य वायोश्च भार्या सा परिकीर्तिता

Dahil siya’y puspos ng pag-ibig kay Hari, siya’y inaalala bilang “Hariprīti” (kagalakan ni Hari). Siya rin ay ipinahahayag na asawa ni Vāyu na may likas na Dhṛti, ang katatagan.

Verse 89

सर्वमन्त्राभिमानित्वात्सर्वमन्त्रात्मिका स्मृता / महाप्रभोश्च वायोश्च भार्या वै सा प्रकीर्तिता

Dahil siya ang namumuno sa lahat ng mantra, siya’y inaalala bilang mismong diwa ng lahat ng mantra. Tunay, siya’y ipinahahayag na kabiyak ng Dakilang Panginoon at gayundin ng Vāyu.

Verse 90

भुज्यन्ते सर्वभोगास्तु विष्णुप्रीत्यर्थमेवच / अतस्तु भारती ज्ञेया भुजिनाम्ना प्रकीर्तिता

Ang lahat ng kaluguran ay dapat tamasahin lamang upang kalugdan si Viṣṇu; kaya ito’y dapat maunawaan bilang “Bhāratī”, at ipinagdiriwang sa pangalang “Bhujinā” (aral ng may-sukat na pag-enjoy).

Verse 91

चित्ररूपस्य वायोस्तु भार्या सा परिकीर्तिता / रोचनेन्द्रस्य भार्या च श्रद्धाख्या परिकीर्तिता

Ipinahahayag na siya ang asawa ni Vāyu sa anyong tinatawag na Citrarūpa; at si Śraddhā ang ipinahahayag na asawa ni Haring Rocanendra.

Verse 92

हनुमांश्च तदा जज्ञे त्रेतायां पक्षिसत्तम / तदा शिवाख्यविप्राच्च जज्ञे सा भारती स्मृता

O pinakamainam sa mga ibon, sa kapanahunan ng Tretā isinilang si Hanumān; at noon din, mula sa isang brāhmaṇa na nagngangalang Śiva, isinilang din siya—na inaalala bilang Bhāratī.

Verse 93

न केवलं भारती साशच्याद्यैश्चैव संयुता / तस्मिन्संजनिताः सर्वाः प्रापुर्योगं स्वभर्तृभिः

Hindi lamang si Bhāratī ang napag-isa kay Śacī at sa iba pa; lahat ng kababaihang isinilang doon ay nakamit din ang pag-iisa sa kani-kanilang asawa.

Verse 94

अन्यगेति च विज्ञेया कन्या तन्मतिसंज्ञिका / त्रेतान्ते सैव पक्षीन्द्र शच्याद्यैश्चैव संयुता

Kilalanin siya bilang dalagang tinatawag na Anyagetī, na may bansag ding “Tan-mati”. Sa pagtatapos ng kapanahunan ng Tretā, O panginoon ng mga ibon, napag-isa rin siya kay Śacī at sa iba pa.

Verse 95

दमयन्त्यनलाज्जाता इन्द्रसेनेति चोच्यते / नलं नन्दयते यस्मात्तस्माच्च नलनन्दिनी

Ipinanganak mula kay Damayantī at kay Nala, siya’y tinatawag na Indrasenā. At sapagkat siya ang nagpapasaya kay Haring Nala, kaya tinatawag din siyang Nalanandinī, “ang nagdudulot ng galak kay Nala.”

Verse 96

तत्र स्वभर्तृसंयोगं नैव चाप खगेश्वर / तत्रान्यगात्वं विज्ञेयं पुरुषस्थेन वायुना

Doon, O panginoon ng mga ibon, walang anumang pag-iisa sa dating asawa. Doon, ang kalagayang “pagpunta sa iba” ay dapat maunawaan na dulot ng hanging-buhay (prāṇa) na nananahan sa loob ng tao, na nagdadala sa nilalang pasulong.

Verse 97

किञ्चित्कालं तथा स्थित्वा कन्यैव मृति माप सा / शच्यादिसंयुता सैव द्रुपदस्य महात्मनः

Pagkaraang manatili nang gayon sa ilang panahon, sinalubong niya ang kamatayan habang dalaga pa. At siya—kasama si Śacī at ang iba pang mga banal na ginang—ay dumating sa marangal na Drupada, ang dakilang kaluluwa.

Verse 98

वेदिमध्यात्समुद्भूता भीमसेनार्थमेव च / तत्रान्यगात्वं नास्त्येव योगश्च सह भर्तृभिः

Ipinanganak mula sa pinakagitna ng dambanang handog, para kay Bhīmasena lamang, wala siyang anumang posibilidad na mapunta sa iba; at ang kanyang pag-iisa ay tanging kasama ng kanyang mga asawa.

Verse 99

केवला भारती ज्ञेया काशिराजस्य कन्यका / काली नाम्ना तु सा ज्ञेया भीमसेनप्रिया सदा

Kilalanin siya bilang Kevalā Bhāratī, anak na babae ng Hari ng Kāśī. Siya’y kilala rin sa pangalang Kālī, na laging minamahal ni Bhīmasena.

Verse 100

वाच्यादिभिः संयुतैवद्रौपदी द्रुपदात्मजा / देहं त्यक्त्वाविशिष्टैव कारटीग्रामसंज्ञकै

Si Draupadī, anak ni Drupada, bagaman pinagkalooban ng mararangal na katangian gaya ng dalisay na pananalita, ay iniwan ang kanyang katawan at naging di na maiba—nakilala na lamang sa tawag na nayon ng Kāraṭī.

Verse 101

संकरस्य गृहे वीन्द्र भविष्यति कलौ युगे / वायोस्तृतीयरूपार्थं सा कन्यैव मृतिं गता

O Indra, sa kapanahunan ng Kali, siya’y isisilang sa tahanan ni Śaṅkara; at upang maihayag ang ikatlong anyo ni Vāyu, ang dalagang iyon mismo ay nagtungo sa kamatayan.

Verse 102

इत्याद्या वायुभार्याश्च ब्रह्मभार्याश्च सतम / स्वभर्तृभ्यां च पक्षीन्द्र गुणैश्चैव शताधमाः

Kaya nga, O pinakadakila sa mga ibon, ang mga babaeng gaya ng asawa ni Vāyu at asawa ni Brahmā at iba pa—dahil sa asal nila sa sarili nilang mga asawa at sa kanilang mga katangian—ay ibinibilang sa pinakamasama sa mga mapanlinlang na makasalanan.