Adhyaya 58

Verse 1

नाम सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः हरिरुवाच / वक्ष्ये प्रमाणसंस्थाने सूर्यादीनां शृणुष्व मे / योजानानां सहस्राणि भास्करस्य रथो नव

Wika ni Hari: “Ipapaliwanag ko ang sukat at pagkakaayos ng Araw at ng iba pang mga katawang makalangit—makinig kayo sa akin. Ang karwahe ng diyos-araw na si Bhāskara ay may sukat na siyam na libong yojana.”

Verse 2

ईषादण्डस्तथैवास्य द्विगुणो वृषभध्वज / सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतान्यधिकानि च

O Panginoong may bandilang toro (Śiva), ang poste ng pamatok (īṣā-daṇḍa) nito ay gayundin na doble ang haba; at ang sukat ay pitong at kalahating koṭi, na may dagdag pang mga niyuta.

Verse 3

योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम् / त्रिनाभिमति पञ्चारे षण्नेमिन्यक्षयात्मके

Ang ehe nito ay umaabot sa mga yojana, at sa ibabaw nito ay nakalagay ang isang gulong—na nauunawaang may tatlong hub, limang rayos, at anim na gilid, at may likas na di-nasisira.

Verse 4

संवत्सरमये कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितम् / चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयो ऽक्षो विवस्वतः

Sa siklong anyong-taon, ang buong Gulong ng Panahon (Kālacakra) ay naitatag. Apatnapung libo (yunit) ang ikalawang ehe ni Vivasvān (ang Araw).

Verse 5

पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य वृषध्वज / अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तु युगार्धयोः

O may bandilang toro (Śiva), ang karwahe ay may dagdag pang limang at kalahating (sukat); ang sukat ng ehe sa magkabilang panig ay magkapareho, at ang sukat ng pamatok ay kalahati ng isang yuga.

Verse 6

ह्रस्वो ऽक्षस्तद्युगार्धेन ध्रुवाधारे रथस्य वै / द्वितीये ऽक्षे तु तच्चक्रं संस्थितं मानसाचले

Maikli ang ehe—kalahati lamang ng haba ng pamatok—at ito’y nakapirmi sa tagasuporta ng Polo ng karwahe. Sa ikalawang ehe, ang gulong na yaon ay inilagay nang matatag sa Bundok Mānasā.

Verse 7

गायत्त्री सबृहत्युष्णिग्जगतीत्रिष्टुबेव च / अनुष्टुप्पङ्क्तिरित्युक्ताश्छन्दांसि हरयो रवेः

Gāyatrī, Bṛhatī, Uṣṇik, Jagatī, Triṣṭubh, Anuṣṭubh, at Paṅkti—ito ang mga sukat (chandas) na ipinahahayag na kaugnay ng Araw na si Ravi, na wari’y pitong kabayo niya.

Verse 8

धाता क्रतुस्थला चैव पुलस्त्यो वासुकिस्तथा / रथकृद्ग्रामणीर्हेतिस्तुम्बुरुश्चैत्रमासके

Sa buwan ng Caitra, ang mga namumunong nilalang ay sina Dhātā, Kratusthalā, Pulastya, Vāsuki, Rathakṛt, Grāmaṇī, Heti, at Tumburu.

Verse 9

अर्यमा पुलहश्चैव रथोजाः पुञ्जिकस्थला / प्रहेतिः कच्छनीरश्च नारदश्चैव माधवे

Sa buwan ng Mādhava (Vaiśākha), alalahanin at sambahin: Aryamā, Pulaha, Rathojā, Puñjikasthalā, Praheti, Kacchanīra, at Nārada.

Verse 10

मित्रो ऽत्रिस्तक्षको रक्षः पौरुषेयो ऽथ मेनका / हाहा रथस्वनश्चैव ज्येष्ठे भानो रथे स्थिताः

Sa buwan ng Jyeṣṭha, sina Mitra, Atri, Takṣaka, ang Rākṣasa, Pauruṣeya, at Menakā; gayundin sina Hāhā at Rathasvana—ang mga ito’y nakatalaga sa karwahe ni Bhānu (Araw).

Verse 11

वरुणो वसिष्ठो रम्भा सहजन्या कुहूर्बुधः / रथचित्रस्तथा शुक्रो वसन्त्याषाढसंज्ञिते /

Sina Varuṇa at Vasiṣṭha, Rambhā, Sahajanyā, Kuhū, at Budha; gayundin sina Rathacitra at Śukra—ito ang mga banal na pangalang kaugnay ng Vasanta at Āṣāḍha.

Verse 12

इन्द्रो विश्वावसुः स्रोत(श्रोत्र) एलापत्रस्तथाङ्गिराः / प्रम्लोचा च नभस्येते सर्पाश्चार्के तु सन्ति वै

Si Indra, Viśvāvasu, Srota (o Śrotra), Elāpatra at Aṅgirā; at si Pramlocā—sila ang mga tagapamahala sa buwan ng Nabhas; at sa Ārka (sumunod na buwan), tunay na naroroon ang mga Nāga.

Verse 13

विवस्वानुग्रसेनश्च भृगुरापूरणस्तथा / अनुम्लोचाशङ्खपालौ व्याघ्रो भाद्रपदे तता

Sa buwan ng Bhādrapada, ang mga banal na pangalang namumuno ay sina Vivasvān at Ugrasena, gayundin sina Bhṛgu at Āpūraṇa; naroon din sina Anumlocā at Śaṅkhapāla—at pati si Vyāghra.

Verse 14

पूषा च सुरुचिर्धाता गौतमो ऽथ धनञ्जयः / सुषेणो ऽन्यो धृताची च वसन्त्याश्वयुजे रवौ

Sa mga buwang Vasanta at Āśvayuja, ang mga pangunahing pangalang kaugnay ng Araw ay: Pūṣā, Suruci, Dhātā, Gautama, Dhanañjaya, isa pang tinatawag na Suṣeṇa, at Dhṛtācī.

Verse 15

विश्वावसुर्भरद्वाजः पर्जन्यैरावतौ तदा / विश्वाची सेनजिच्चापः (पि) कार्तिके चाधिकारिणः

Sa panahong iyon, sina Viśvāvasu at Bharadvāja, kasama sina Parjanya at Airāvata; at naroon din sina Viśvācī, Senajit, at Cāpa—sila ang mga tagapangasiwa sa buwan ng Kārtika.

Verse 16

अंशुश्च काश्यपस्तार्क्ष्यो महापद्मस्तथोर्वशी / चित्रसेनस्तथा विद्युन्मार्गशीर्षाधिकारिणः

Si Aṃśu, Kāśyapa, Tārkṣya, Mahāpadma, at gayundin si Urvaśī; pati sina Citrasena at Vidyut—sila ang mga namumunong tagapangalaga ng buwang Mārgaśīrṣa.

Verse 17

क्रतुर्भर्गस्तथोर्णायुः स्फूर्जः कर्कोटकस्तथा / अरिष्टनेमिश्चैवान्या पूर्वचित्तिवर्रात्सराः / पौषमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले

Sa buwang Pauṣa, ang pitong ito ay nananahan sa loob ng bilog ng Araw: Kratu, Bharga, Orṇāyu, Sphūrja, Karkoṭaka, Ariṣṭanemi, at ang iba pa—Pūrvacitti at Varrātsara.

Verse 18

त्वष्टाथ जमदग्निश्च कम्बलो ऽथ तिलोत्तमा / ब्रह्मापेतो ऽथ ऋतजिद्धृतराष्ट्रश्च सप्तमः / माघमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले

Sa buwang Māgha, sina Tvaṣṭā, Jamadagni, Kambala, Tilottamā, Brahmāpeta, Ṛtajit, at bilang ikapito si Dhṛtarāṣṭra—ang pitong ito’y nananahan sa bilog ng Araw.

Verse 19

विष्णुरश्वतरो रम्भा सूर्यवर्चाश्च सत्यजित् / विश्वामित्रस्तथा रक्षो यज्ञापेतो हि फाल्गुने

Sa buwang Phālguna, ang mga pangalang namumuno ay: Viṣṇu, Aśvatara, Rambhā, Sūryavarcā, Satyajit, at gayundin si Viśvāmitra; pati sina Rakṣa at Yajñāpeta.

Verse 20

सवितुर्मण्डले ब्रह्मन्विष्णुशक्त्युपबृंहिताः / स्तुवन्ति मुनयः सूर्यं गन्धर्वैर्गोयते पुरः

O Brahmana, sa loob ng bilog ng Araw (saklaw ni Savitṛ), ang mga muni—pinalalakas ng kapangyarihan ni Viṣṇu—ay pumupuri sa Araw; at sa unahan, inaawit Siya ng mga Gandharva.

Verse 21

नृत्यन्त्यो ऽप्सरसो यान्ति सूर्यस्यानुनिशाचराः / वहन्ति पन्नगा यक्षैः क्रियते ऽभीषुसंग्रहः

Sumasayaw na naglalakbay ang mga Apsara; at ang mga nilalang ng gabi ay sumusunod sa Araw. Ang mga Nāga ay binubuhat ng mga Yakṣa—kaya nagaganap ang pagtipon ng mga sinag ng Surya.

Verse 22

बालखिल्यास्तथैवैनं परिवार्य समासते / रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः

Gayundin, pinalilibutan siya ng mga pantas na Bālakhilya at nauupo sa paglilingkod. Ang karwahe ni Soma ay may tatlong gulong, at ang kanyang mga kabayo’y puti na parang bulaklak ng sampaguita.

Verse 23

वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन चरत्यसौ / वार्य (य्व) ग्रनिद्रव्यसम्भूतो रथश्चन्द्रसुतस्यच

Sampung kabayo ang ikinabit sa kaliwa at kanan; sa pamamagitan nila siya’y umaandar. At ang karwahe ng anak ng Buwan ay hinubog din mula sa mga sangkap na may tubig at mga materyal na mabango.

Verse 24

पिशङ्गेस्तुरगैर्युक्तः सो ऽष्टाभिर्वायुवेगिभिः / सवरूथः सानुकर्षो युक्तो भूमिभवैर्हयैः

Siya’y iniuugnay sa walong kabayong kulay kayumanggi-dilaw, kasingbilis ng hangin; may balangkas ng karwahe at harnes, at hinihila ng mga kabayong isinilang sa lupa.

Verse 25

सोपासंगपताकस्तु शुक्रस्यापि रथो महान् / रथो भूमिसुतस्यापि तप्तकाञ्चनसन्निभः

At naroon din ang dakilang karwahe ni Śukra (Venus), na may mga kabit at watawat. Gayundin, ang karwahe ni Bhūmisuta (Mars) ay nagniningning na parang gintong pinainit.

Verse 26

अष्टाश्वः काञ्चनः श्रीमान् भौमस्यापि रथो महान्

Maging si Bhauma (Mars) ay may maringal na gintong karwaheng malawak at dakila, na hinihila ng walong kabayo.

Verse 27

पद्मरागारुणैरश्वैः संयुक्तो वह्निसंभवैः / अष्टाभिः पाण्डरैर्युक्तैर्वाजिभिः काञ्चने रथे

Nakasakay sa gintong karwahe, nakayuko ang mga kabayong mapula na gaya ng batong padmaraga—isinilang sa apoy—at kasama rin ang walong kabayong maputlang puti.

Verse 28

तिष्ठंस्तिष्ठति वर्षं वै राशौराशौ बृहस्पतिः / आकाशसम्भवैरश्वैः शवलैः स्यन्दनं युतम्

Si Bṛhaspati ay nananatili nang isang buong taon sa bawat tanda ng zodiako. Ang kanyang karwahe ay hinihila ng mga kabayong batik-batik na sinasabing isinilang mula sa langit.

Verse 29

समारुह्य शनैर्याति मन्दगामी शनैश्चरः / स्वर्भानोस्तुरगा ह्यष्टौ भृङ्गाभा धूसरं रथम्

Pagkasakay, si Śanaiścara (Saturn), ang mabagal gumalaw, ay umuusad nang dahan-dahan. Ang kanyang karwahe ay madilim na abo, hinihila ng walong kabayo ni Svarbhānu, itim na gaya ng mga bubuyog.

Verse 30

सकृद्यक्तास्तु भूतेशबहन्त्यविरतं शिव / तथा केतुरथस्याश्वा अष्टौ ते वातरंहसः

Kapag minsang naiyuko na, O Śiva, Panginoon ng mga nilalang, dinadala nila siya nang walang patid; gayundin, ang walong kabayo ng karwaheng may watawat (Ketu) ay kasingbilis ng hangin.

Verse 31

पलालधूमवर्णाभा लाक्षारसनिभारुणाः / द्वीपनद्यद्रयुदन्वन्तो भुवनानिहरेस्तनुः

May kulay na gaya ng usok ng nasusunog na ipa, at mapula gaya ng katas ng lāk—ang mga pulo, ilog, bundok, karagatan, at lahat ng daigdig ay siyang mismong katawan ni Hari (Viṣṇu).