
Jambūdvīpa Orientation: Meru-Centered Varṣas, Dvīpas, Kulaparvatas, Rivers, and Janapadas
Ipinagpapatuloy ang paliwanag na Purāṇiko tungkol sa kaayusan ng daigdig, nagsalita si Hari (Viṣṇu) kay Rudra hinggil sa pag-aayos ng Jambūdvīpa na nakasentro sa Bundok Meru. Inilalagay ang Ilāvṛta sa gitna, at ang mga varṣa sa paligid ay pinangalanan ayon sa direksiyon—Bhadrāśva, Hiraṇvān, Kimpuruṣa, Bhārata, Harivarṣa, Ketumāla, Ramyaka, at Kuru—na nagpapakita ng maayos na heograpiyang kosmiko. Pagkaraan, lumalawak ang salaysay lampas sa Bhārata tungo sa mga pulo-rehiyon (dvīpa) at mga taong nasa hanggahan na nakaayos sa apat na panig (Kirāta, Yavana, Andhra, Turaṣka, atbp.), na iniuugnay ang alaala ng lipunan sa kosmolohiya. Sumunod ang talaan ng kulaparvata (lalo na ang Vindhya, Pāriyātra, at iba pa) at ang mahabang listahan ng mga banal na ilog—Narmadā, Tāpi, Godāvarī, Sarasvatī, Kāverī, at marami pa—bilang mga tagapaglinis at tagapagdala ng puṇya. Sa huli, binibilang ang mga janapada at mga bayan ng Madhyadeśa at mga karatig na dako (Pāñcāla, Kuru, Kaliṅga, Vaṅga, Draviḍa, Gāndhāra, Kāśmīra, atbp.). Itinatatag ng kabanatang ito ang batayang heograpiko-teolohikal upang mailugar ang tīrtha, mga gawi ng dharma, at ang Bhārata bilang pangunahing larangan ng pagkilos ng karma.
Verse 1
नाम चतुः पञ्चशत्तमो ऽध्यायः हरिरुवाच / मध्ये त्विलावृतो वर्षो भद्राश्वः पूर्वतो ऽद्भुतः / पूर्वदक्षैणतो वर्षो हिरण्वान्वृषभध्वज
Nagsisimula ang Kabanata Limampu’t Lima. Wika ni Hari: “Sa gitna naroon ang lupain na tinatawag na Ilāvṛta; sa silangan ang kagila-gilalas na Bhadrāśva; at sa timog-silangan ang lupaing tinatawag na Hiraṇvān, O ikaw na may bandilang may sagisag na toro.”
Verse 2
ततः किम्पुरुषो वर्षो मेरोर्दक्षिणतः स्मृतः / भारतो दक्षिणे प्रोक्तो हरिर्दक्षिणपाश्चिमे
Pagkaraan nito, sa timog ng Bundok Meru ay sinasabing naroon ang lupain ng Kimpuruṣa; sa higit pang timog ay ipinahahayag ang Bhārata; at sa timog‑kanluran ay si Hari (Harivarṣa).
Verse 3
पश्चिमे केतुमालश्च रम्यकः पश्चिमोत्तरे / उत्तरे च कुरोर्वर्षः कल्पवृक्षसमावृतः
Sa kanluran naroon ang Ketumāla, at sa hilagang‑kanluran ang Ramyaka; at sa hilaga ang lupain ng Kuru, na napalilibutan ng mga punong kalpavṛkṣa na tumutupad ng ninanais.
Verse 4
सिद्धिः स्वाभाविकी रुद्र ! वर्जयित्वा तु भारतम् / इन्द्रद्वीपः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तितमान्
O Rudra, ang kaayusan ng sansinukob ay likás at kusang naitatatag. Maliban sa Bhārata, may iba pang mga lupain gaya ng Indradvīpa—sagana sa halamang kaśeru—may kulay tanso at nagniningning sa mga sinag ng liwanag.
Verse 5
नागद्वीपः कटाहश्च सिंहलो वारुणस्तथा / अयं तुनवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः
Nāgadvīpa, Kaṭāha, Siṃhala, at gayundin ang Vāruṇa—ito ang ikasiyam sa mga pulong iyon, isang pulo na napaliligiran ng karagatan.
Verse 6
पूर्वे किरातास्तस्यास्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः / अन्ध्रा दक्षिणतो रुद्र ! तुरष्कास्त्वपि चोत्तरे
Sa silangan nito naninirahan ang mga Kirāta; sa kanluran ay nananahan ang mga Yavana. Sa timog ay ang mga Andhra, O Rudra; at sa hilaga ay naroon din ang mga Turaṣka.
Verse 7
ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याः सूद्राश्चान्तरवासिनः / महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः
Sa Garuda Purana, binabanggit ang mga Brāhmaṇa, Kṣatriya, Vaiśya, at Śūdra—kasama ang mga naninirahan sa mga lupain sa loob; gayundin ang mga banal na bundok na Mahendra, Malaya, Sahya, Śuktimān, at Ṛkṣaparvata.
Verse 8
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः / वेदस्मृतिर् नर्मदा च वरदा सुरसा शिवा
Ang Vindhya at Pāriyātra ay ibinibilang dito sa pitong kulaparvata, ang mga bundok ng angkan. Binabanggit din ang mga banal na ilog: Veda-smṛti, Narmadā, Varadā, Surasā, at Śivā.
Verse 9
तापी पयोष्णी सरयूः कावेरी गोमती तथा / गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणी महानदी
Ang mga ilog na Tāpi, Payoṣṇī, Sarayū, Kāverī, at Gomatī; at ang Godāvarī, Bhīmarathī, Kṛṣṇaveṇī, at Mahānadī ay binibigkas din ang mga pangalan.
Verse 10
केतुमाला ताम्रपर्णो चन्द्रभागा सरस्वती / ऋषिकुल्या च कावेरी मत्तगङ्गा पयस्विनी
Ang Ketumālā, Tāmraparṇī, Candrabhāgā, at Sarasvatī; gayundin ang Ṛṣikulyā at Kāverī; ang Mattagaṅgā at Payasvinī—ang mga banal na batis na ito ay pinangalanan.
Verse 11
विदर्भा च शतद्रूश्च नद्यः पापहराः शुभाः / आसां पिबन्ति सलिलं मध्यदेशादयो जनाः
Ang Vidarbhā at Śatadrū ay mga mapalad na ilog na nag-aalis ng kasalanan. Ang mga tao mula sa Madhyadeśa at iba pang lupain ay umiinom ng kanilang tubig.
Verse 12
पाञ्चालाः कुरवो मत्स्या यौधेयाः सपटच्चराः / कुन्तयः शूरसेनाश्च मध्यदेशजनाः स्मृताः
Ang mga Pāñcāla, Kuru, Matsya, Yaudheya kasama ang Sapaṭaccara, Kunti, at Śūrasena ay inaalala bilang mga tao ng Madhyadeśa, ang Gitnang Lupain.
Verse 13
वृषध्वज ! जनाः पाद्माः सूतमागधचेदयः / काशय (षाया) श्च विदेहाश्च पूर्वस्यां कोसलास्तथा
O Vṛṣadhvaja, sa silangan nananahan ang mga Jana, Pādmā, Sūta, Māgadha, Cedi, Kāśaya (di-tiyak ang pagbasa), Videha, at gayundin ang Kosala.
Verse 14
कलिङ्गवङ्गपुण्ड्राङ्गा वैदर्भा मूलकास्तथा / विन्ध्यान्तर्निलया देशाः पूर्वदक्षिणतः स्मृताः
Ang Kaliṅga, Vaṅga, Puṇḍra, Aṅga, gayundin ang Vidarbha at Mūlaka—at ang mga lupain sa loob ng kabundukang Vindhya—ay kinikilalang mga bansa sa dakong silangan-timog.
Verse 15
पुलन्दाश्मकजीमूतनयराष्ट्रनिवासिनः / कर्णार्(ना)टकम्बोजघणा दक्षिणापथवासिनः
Yaong naninirahan sa mga lupain ng Pulinda, Aśmaka, Jīmūta, Naya, at Rāṣṭra; gayundin ang mga Karṇāṭa, Kamboja, at Ghaṇa—silang lahat ay mga taga-Dakṣiṇāpatha, ang timog na dako.
Verse 16
अम्बष्ठद्रविडा लाटाः काम्भोजा स्त्रीमुखाः शकाः / आनर्तवासिनश्चैव ज्ञेया यक्षिणपश्चिमे
Ang mga Ambaṣṭha, Draviḍa, Lāṭa, Kāmbhoja, Strīmukha, Śaka, at ang mga naninirahan sa Ānarta—sila’y dapat makilalang nasa rehiyong Yakṣiṇa, ang timog‑kanluran.
Verse 17
स्त्रीराज्याः सैन्धवा म्लेच्छा नास्ति का यवनास्तथा / पश्चिमेन च विज्ञेया माथुरा नैषधैः सह
Sa kanluran ay dapat makilala ang mga lupain ng Strī-rājya (kaharian ng kababaihan), ng Saindhava, ng Mleccha, ng Kamboja, at gayundin ng Yavana; at higit pang kanluran ay kilala ang Mathurā kasama ng mga Naiṣadha.
Verse 18
माण्डव्याश्च तुषाराश्च मूलिकाश्वमुखाः खशाः / महाकेशा महानासा देशास्तूत्तरपश्चिमे
Ang mga Māṇḍavya, Tuṣāra, Mūlika, Aśvamukha, at Khaśa—kasama ang mga lupain ng Mahākeśa at Mahānāsa—ay nasa dakong hilagang-kanluran.
Verse 19
लम्ब (म्पा) का स्तननागाश्च माद्रगान्धारबाह्लिकाः / हिमाचलालया म्लेच्छा उदीचीं दिशमाश्रिताः
Ang Lambā (at Kampā), ang Stananāga, at ang mga tao ng Mādrā, Gāndhāra, at Bāhlika—kasama ang mga Mleccha na nananahan sa Himalaya—ang siyang naninirahan sa hilagang dako.
Verse 20
त्रिगर्तनीलकोलात (भ) ब्रह्मपुत्राः सटङ्कणाः / अभीषाहाः सकाश्मीरा उदक्पर्वेण कीर्तिताः
Ang mga taong tinatawag na Trigarta, Nīla, Kolāta, Brahmaputra, Saṭaṅkaṇa, at Abhīṣāha—kasama ang mga Kāśmīra—ay inilalarawan na kabilang sa hilagang kabundukan.
The chapter places Ilāvṛta at the center and names surrounding regions by direction: Bhadrāśva (east), Hiraṇvān (southeast), Kimpuruṣa (south of Meru), Bhārata (further south), Hari/Harivarṣa (southwest), Ketumāla (west), Ramyaka (northwest), and Kuru (north). This directional framing expresses a Meru-centered cosmology used across Purāṇic geography.
In Purāṇic usage, mountains and rivers are not only physical features but also carriers of sacred power (pavitratā). River lists operate like a tīrtha-map: remembering or reciting them is tied to purification ideals, pilgrimage imagination, and the idea that Bhārata-varṣa is structured for dharma through accessible sacred landscapes.