
Gopāla-pūjāvidhi: Maṇḍala, Dik-devatā, Mantra-aṅga, and Āyudha Installation
Ipinakikilala ni Sūta ang sunod-sunod na pagsamba kay Gopāla na nagdudulot ng kapakinabangang makamundo at ng mokṣa, at saka maingat na itinatayo ang ritwal na maṇḍala. Ang pintuan at apat na dako ay pinupuno ng mga tagapagbantay, mga diyos ng ilog, mga diyos ng kayamanan, at mga bantay-pinto (kabilang sina Jaya–Vijaya), habang sa apat na tarangkahan ay inilalagay sina Śrī, Gaṇa, Durgā, at Sarasvatī. Ang mga sulok na direksiyon at mga rehiyon ng apoy/hangin ay iniuugnay sa tiyak na nilalang at katangian, kasama ang pagpapalugod sa guru at pagsamba sa mga kasamang tagapaglingkod. Iniluluklok si Viṣṇu na may tapas at śakti; ang gitna ay sinusuportahan nina Śakti at Kūrma, at ang mas malawak na mapa-metapisika ay nagtatakda ng Dharma, Ananta, Daigdig, kaalaman, paglayo sa pagnanasa, kapangyarihang panginoon, at ang maningning na Sarili ayon sa mga direksiyon. Sa pagmumuni ng mantra, kasama ang pantig na “kaṃ” at pagninilay sa triguna, at ang pagtanaw sa sukdulang kaalaman bilang maṇḍalang araw–buwan–apoy. Nagtatapos ang ritwal sa mga aṅga-syllable at sa paglalagay/pagsamba kay Sudarśana at sa mga sandata ni Viṣṇu, pati paggalang sa mga reyna ni Kṛṣṇa at sa mga tanda (Śrīvatsa, Kaustubha), bilang paghahanda sa mga susunod na detalye ng pagsasagawa.
Verse 2
मन्त्रनिरूपणं नाम सप्तविंशो ऽध्यायः सूत उवाच / गोपालपूजां वक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनीम् / द्वारे धाता विधाता च गङ्गायमुनया सह // गर्प्१,२८।१ / शङ्खपद्मनिधी चैव सारङ्गः शरभः श्रिया / पूर्वे भद्रः सुभद्रो द्वौ दक्षे चण्डप्रचण्डकौ
Sinabi ni Sūta: “Ilalarawan ko ang pagsamba kay Gopāla, na nagbibigay ng parehong kasiyahan sa mundo at kalayaan. Sa pintuan ay nakatayo sina Dhātā at Vidhātā kasama sina Gaṅgā at Yamunā. ... Sa silangan ay ang dalawa—sina Bhadra at Subhadra; sa kanan ay sina Caṇḍa at Pracaṇḍa.”
Verse 3
पश्चिमे बलप्रबलौ जयश्च विजयो यजेत् / उत्तरे श्रीश्चतुर्द्वारे गणो दुर्गा सरस्वती
Sa kanlurang panig, dapat sambahin sina Bala at Prabala, gayundin sina Jaya at Vijaya. Sa hilagang panig—sa apat na tarangkahan—sambahin si Śrī, si Gaṇa, si Durgā, at si Sarasvatī.
Verse 4
क्षेत्रस्याग्न्यादिकोणेषु दिक्षु नारदपूर्वकम् / सिद्धो गुरुर्नलकूवरं कोणे भगवतं यजेत्
Sa mga sulok ng banal na pook—gaya ng sulok ng Apoy at iba pa—dapat magsimulang sumamba kay Nārada. Pagkaraang mapayapa at maparangalan ang Guru nang wasto, sambahin si Nalakūvara at, sa kaukulang sulok, ang Mapalad na Panginoon (Bhagavān).
Verse 5
पूर्वे विष्णुं विष्णुतपो विष्णुशक्तिं समर्चयेत् / ततो विष्णुपरीवारं मध्ये शक्तिं च कूर्ंमकम्
Sa silangan, dapat sambahin si Viṣṇu—kasama ang tapas (banal na pagtitika) ni Viṣṇu at ang śakti (kapangyarihang dibino) ni Viṣṇu. Pagkaraan nito, sambahin ang mga kasama at tagasunod ni Viṣṇu; at sa gitna, sambahin ang Śakti at ang Kūrma (anyo ng pagong na sumusuporta).
Verse 6
अनन्तं पृथिवीं धर्मं ज्ञानं वैराग्यमग्नितः / ऐश्वर्यं वायुपूर्वं च प्रकाशात्मानमुत्तरे
Sa timog ay si Ananta; sa kanluran ay ang Daigdig (Pṛthivī); sa silangan ay ang Dharma. Mula sa dako ng Apoy ay ang jñāna (kaalaman) at vairāgya (paglayo sa pagnanasa); mula sa dako ng Hangin ay ang aiśvarya (dakilang kapangyarihan); at sa hilaga ay ang Ātman, na ang likas ay dalisay na liwanag.
Verse 7
सत्त्वाय प्रकृतात्मने रजसे मोहरूपिणे / तमसे कन्द पद्माय यजेत्कं काकतत्त्वकम्
Dapat sambahin ang pantig na “kaṃ”—ang prinsip na sinasagisag ng uwak—bilang Sattva, na ang sarili ay Prakṛti; bilang Rajas, na ang anyo ay moha (pagkalito); at bilang Tamas, bilang “kanda at padma,” ang ugat at bulaklak ng pagpapakita.
Verse 8
विद्यातत्त्वं परं तत्त्व सूर्येदुवह्निमण्डलम् / विमलाद्या आसनं च प्राच्यां श्रीं ह्रीं प्रपूजयेत्
Dapat pagnilayan ang prinsipyo ng banal na kaalaman bilang Kataas-taasang Katotohanan, na nahahayag bilang maṇḍala ng Araw, Buwan, at Apoy; at, nakaupo sa dalisay na upuang nagsisimula kay Vimalā, sa silangan ay marapat na sambahin nang wasto ang mga kapangyarihang Śrī at Hrī.
Verse 9
गोपीजनवल्लभाय स्वाहान्तो मनुरुच्यते / अङ्गानि यथा-आच क्रं च सुचक्रं च विचक्रं च तथैच
Ang mantra ay itinuturo na iniaalay sa Minamahal ng mga gopī at nagtatapos sa “svāhā.” Ang mga pantig na sangkap (aṅga) ay binibigkas ayon sa ayos: kraṃ, su-cakraṃ, at vi-cakraṃ—gayon nga.
Verse 10
त्रैलोक्यरक्षकं चक्रमसुरारिसुदर्शनम् / हृदादिपूर्वकोणषु अस्त्रं शक्तिं च पूर्वतः
Sa mga sulok sa silangan, simula sa bahagi ng puso, ilagay ang cakra—ang Sudarśana, tagapangalaga ng tatlong daigdig at tagapaglipol ng mga kaaway ng mga deva—at sa silangan din ay ilagay ang sandata (astra) at ang sibat na śakti.
Verse 11
रुक्मिणी सत्यभामा च सुनन्दा नाग्नजित्यपि / लक्ष्मणा मित्रविन्दा च जाम्बवत्या शुशीलया
Si Rukmiṇī, Satyabhāmā, Sunandā, at si Nāgnajitī rin; si Lakṣmaṇā, Mitravindā, at si Jāmbavatī—pawang lahat ay may marangal na asal.
Verse 12
शङ्खचक्रगदापद्मं मुसलं शार्ङ्गमर्चयेत् / खङ्गं पाशाङ्कुशं प्राच्यां श्रीवत्सं कौस्तुभं यजेत्
Sambahin ang śaṅkha, cakra, gadā, at padma, gayundin ang musala at ang banal na busog na Śārṅga. Nakaharap sa silangan, igalang din ang espada, ang pāśa (pisi), at ang aṅkuśa (pang-udyok), at sambahin ang Śrīvatsa at ang hiyas na Kaustubha.
The text places specific protectors and auspicious powers at gateways—e.g., Śrī, Gaṇa, Durgā, Sarasvatī—along with other guardians. They function as threshold regulators of purity and protection, ensuring the maṇḍala is ritually sealed and conducive to successful upāsanā.
It assigns qualities to elemental regions (e.g., from Fire: knowledge and dispassion; from Wind: lordly power) and culminates in the northern placement of the Self as pure light. This frames pūjā as inner transformation: spatial worship corresponds to cultivating specific tattvas and virtues.