
Naimittika and Prākṛtika Pralaya (Periodic and Primordial Dissolution)
Sa pagpapatuloy ng turo ni Sūta kay Śaunaka, ang kabanatang ito ay lumilipat mula sa pangkalahatang panahon ng kosmos tungo sa mga huling yugto ng isang kalpa. Una nitong inilalarawan ang naimittika pralaya: matapos ang isang libong ikot ng apat na yuga, dumarating ang tagtuyot na tumatagal ng sandaang taon; pitong araw ang lilitaw at tutuyuin ang tatlong daigdig, at ang init ay aabot hanggang sa mga ilalim na daigdig. Pagkaraan, si Viṣṇu ay magpapakita ng mga ulap mula sa Kanyang bibig at magpapabuhos ng ulan sa loob ng sandaang taon hanggang sa manatili ang baha ng sansinukob; mamamatay ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw, at si Hari lamang ang mananatili, nakahimlay sa Ananta. Pagkatapos ay tumutungo sa prākṛtika pralaya: ang mas malalim na pag-urong ng sansinukob sa pamamagitan ng kapangyarihang yoga, ang pagpapatuloy ng mga nilalang na nakaabot sa tahanan ni Brahmā, at ang pagkapunit at pagkalusaw ng kosmikong itlog kapag natapos ang buhay ni Brahmā. Sa huli, ibinibigay ang laya-krama, ang pagkakasunod ng muling pagsipsip mula sa lupa hanggang puruṣa, na nagtatapos sa pamamahinga ni Viṣṇu at sa maayos na muling paglitaw mula sa avyakta, na nagdurugtong sa pagkalusaw at sa susunod na ikot ng paglikha.
Verse 1
नाम त्रयोविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सूत उवाच / चतुर्युगसहस्रान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः / अनावृष्टिश्च कल्पान्ते जायते शतवार्षिकी
Wika ni Sūta: “Ito ang ika-224 na kabanata. Sa pagtatapos ng isang libong pag-ikot ng apat na yuga, nagaganap ang naimittika pralaya—ang pana-panahong pagkalusaw na kaugnay kay Brahmā; at sa dulo ng kalpa, sumisibol ang tagtuyot—walang ulan—sa loob ng sandaang taon.”
Verse 2
उतिष्ठन्ति तदा रौद्रा दिवि सप्त दिवाकराः / ते तु पीत्वा जलं सर्वं शोषयन्ति जगत्त्रयम्
Pagkaraan, sa kalangitan ay sumisilang ang pitong mababangis na araw; at matapos inumin ang lahat ng tubig, pinatutuyo nila ang tatlong daigdig.
Verse 3
भूर्भुवः स्वर्महर्लोकं चराचरं जनस्तथा / विष्णुश्च रुद्रो भूत्वासौ पातालानि दहत्यधः
Sinusunog Niya ang Bhūr, Bhuvaḥ, Svar at Maharloka; ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw, at pati ang Janaloka. Sa pagiging kapwa Viṣṇu at Rudra, tinutupok Niya ang mga Pātāla sa ibaba.
Verse 4
विष्णुर्दहेत्त्रिलोकञ्चि मुखान्मेघान् सृजत्यलम् / वर्षन्ते वै वर्षशतं नानावर्णा महाघनाः
Sinusunog ni Viṣṇu ang tatlong daigdig, at mula sa Kanyang bibig ay masaganang lumilikha Siya ng mga ulap. Ang malalaking ulap na makakapal at sari-sari ang kulay ay bumubuhos ng ulan sa loob ng sandaang taon.
Verse 5
विष्णुरूपःशतं वाति वर्षाणां वायुरूर्जितः / विष्णुरे कार्णवी भूते वर्षे ब्रह्मस्वरूपधृक् / शेते ऽनन्तासने विष्णुर्नष्टे स्थावरजङ्गमे
Sa loob ng isang daang taon, ang makapangyarihang hangin ay umiihip sa anyo ni Viṣṇu. Kapag dumating ang kosmikong baha (kārṇavī), si Viṣṇu lamang ang nananatili, taglay ang anyo ni Brahmā. Kapag naglaho na ang lahat ng nakatigil at gumagalaw, si Viṣṇu ay nahihimlay sa walang-hanggang luklukan, si Ananta.
Verse 6
सुप्त्वा वर्षसहस्रं स जगद्भूयो ऽसृजद्धरिः / अथ प्राकृतिकं वक्ष्ये प्रलयं शृणु शौनक
Pagkaraang mahimlay sa loob ng isang libong taon, muling nilikha ni Hari ang sanlibutan. Ngayon ay ilalarawan ko ang Prākṛtika na pagkalusaw—makinig ka, O Śaunaka.
Verse 7
पूर्णे संवत्सरशते संहृत्य सकलं जगत् / ब्रह्माणं न्यस्य देहे हि मुक्तो योगबलैर्हरिः
Kapag natapos ang ganap na isang daang taon, matapos tipunin at bawiin ang buong sansinukob, si Hari—sa lakas ng Yoga—ay lumalaya, sapagkat inilagak Niya si Brahmā sa loob ng sarili Niyang katawan.
Verse 8
ये गता ब्रह्मणः स्थानं ते ऽपि यान्ति परं पदम् / अनावृष्ट्यर्कसम्पन्ना आसन्मेघास्तथा द्विज / शतं वर्षाणि वर्षद्भिर्मेधैरण्डं प्रपूर्यते
Yaong mga nakarating sa tahanan ni Brahmā ay nagpapatuloy pa tungo sa kataas-taasang kalagayan. Gayundin, O dalawang-ulit na isinilang, ang mga ulap na punô ng init ng araw ngunit hindi umuulan—sa pag-ulan sa loob ng isang daang taon—ay pinupuno ang kosmikong itlog (ang sansinukob).
Verse 9
अन्तर्गतेन तोयेन भिन्नमण्डं जगत्पतेः / पूर्णे ब्रह्मायुषि गते भिद्यते ऽम्भसि लीयते
Kapag ang mga tubig sa loob (ng paglikha) ay sumulong at umapaw, ang kosmikong bilog ng Panginoon ng sanlibutan ay nabibiyak. At kapag natapos ang ganap na haba ng buhay ni Brahmā, ito’y nababasag at muling nalulusaw sa sinaunang mga tubig.
Verse 10
एवं सा जगदाधारा तोये चोर्वो प्रलीयते / आपस्तेजसि लीयन्ते तेजो वायौ प्रलीयते
Kaya nga, ang lupa—ang salalayan ng sanlibutan—ay nalulusaw sa tubig. Ang mga tubig ay nasisipsip sa apoy, at ang apoy naman ay nalulusaw sa hangin.
Verse 11
वायुः खे खञ्च भूतादौ विशते च तदा महान् / महान्प्रपद्यते ऽव्यक्तं प्रकृतिः पुरुषे परे
Pagkaraan, ang hininga ng buhay (vāyu) ay pumapasok sa kalawakan (kha/ākāśa), at ang Dakilang Prinsipyo (mahān, ang mahat-tattva) ay nalulusaw sa Di-nahahayag (avyakta). Pagkatapos nito, ang Prakṛti (unang kalikasan) ay sumasanib sa Kataas-taasang Puruṣa, ang Transendente.
Verse 12
शतवर्षं हरिः शेते सृजत्यथ दिनगमे / अव्यक्तादिक्रमेणैव व्यक्तीभूतं चराचरम्
Sa loob ng isang daang taon, si Hari ay nakahimlay sa kapahingahan; at sa pagwawakas ng araw, muli Siyang lumilikha. Sa wastong pagkakasunod mula sa Di-nahahayag, ang buong sansinukob—gumagalaw at di-gumagalaw—ay nahahayag.
It is a pralaya-marker indicating intensified cosmic heat that dries up waters and scorches the worlds, preparing the manifest universe for inundation and withdrawal; the image functions as a cosmological sign of the end of a cycle rather than an ordinary astronomical event.
Viṣṇu is portrayed as the sole remainder during dissolution—absorbing Brahmā, withdrawing the universe by yoga, and reclining on Ananta—yet also as the initiator of re-creation, manifesting the cosmos again in sequence beginning from the unmanifest (avyakta).