Shloka 11
Gāyatrī–Sandhyā Upāsanā: Śuddhi, Nyāsa, and Japa-Viniyoga
महेरणाय चक्षुसे / ॐ यो वः शिवतमो रसः / तस्य भाजयेतेह नः / अशतीरिव मातरः / ॐ तस्मा अरङ्गमाम वो यस्य क्षयाय जिन्वथ / आपो जन यथा च नः / ॐ सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु ॐ दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु यो ऽस्मान् द्वेष्टि यञ्च वयं द्विष्मः / ॐ द्रुपदादिवमुमुचानः स्विन्नः स्नातो मलादिव / पूतं पवित्रेणेवाज्यमापः शुन्धन्तु मैनसः / ॐ ऋतं च सत्यं चाभीद्धात्तपसो ऽध्यजायत / ततोरात्र्यजायत / ततः समुद्रोर्ऽणवः समुद्रादर्णवादधिसंवत्सरो अजायत / अहौरात्राणि विदधद्विश्वस्य मिषतो वशी / सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथापूर्वमकल्पयत् / दिवं च पृथिवीं चान्तरिक्षमथो स्वः
maheraṇāya cakṣuse / oṃ yo vaḥ śivatamo rasaḥ / tasya bhājayeteha naḥ / aśatīriva mātaraḥ / oṃ tasmā araṅgamāma vo yasya kṣayāya jinvatha / āpo jana yathā ca naḥ / oṃ sumitriyā na āpa oṣadhayaḥ santu oṃ durmitriyāstasmai santu yo 'smān dveṣṭi yañca vayaṃ dviṣmaḥ / oṃ drupadādivamumucānaḥ svinnaḥ snāto malādiva / pūtaṃ pavitreṇevājyamāpaḥ śundhantu mainasaḥ / oṃ ṛtaṃ ca satyaṃ cābhīddhāttapaso 'dhyajāyata / tatorātryajāyata / tataḥ samudror'ṇavaḥ samudrādarṇavādadhisaṃvatsaro ajāyata / ahaurātrāṇi vidadhadviśvasya miṣato vaśī / sūryācandramasau dhātā yathāpūrvamakalpayat / divaṃ ca pṛthivīṃ cāntarikṣamatho svaḥ
Para sa “dakilang Mata na sumusulong” (ang Araw). O mga Tubig—anumang pinakapala at pinakabanal na diwa ang nasa inyo, ipagkaloob ninyo sa amin ang bahagi nito rito, gaya ng mapagkandiling mga ina. O mga Tubig, lumalapit kami para sa pag-iingat; palakasin ninyo kami upang ang aming tahanan at kagalingan ay hindi mapuksa—upang kayo’y maging tubig para sa mga tao at para sa amin din. Nawa’y maging kaibigan sa amin ang mga tubig at mga halamang-gamot na nagpapagaling; ngunit nawa’y maging di-kaibigan sa sinumang napopoot sa amin at sa sinumang kinapopootan namin. Gaya ng taong pinalaya mula sa haligi, gaya ng nalinis sa pawis at dumi sa pagligo, nawa’y dalisayin ng mga tubig ang aming kaloob-looban, gaya ng ghee na dinadalisay sa salaan. Mula sa init na bunga ng tapas (pagpapakasakit) ay isinilang ang Ṛta (kaayusang kosmiko) at Satya (katotohanan); mula roon ay sumilang ang gabi; mula roon ay sumilang ang karagatan at ang baha; mula sa karagatan at baha ay sumilang ang taon. Ang Tagapag-ayos, na may kapangyarihan sa lahat ng gumagalaw, ay nagtakda ng araw at gabi; at gaya ng dati, inayos ng Lumikha ang Araw at Buwan, ang langit at lupa, ang kalagitnaang himpapawid, at ang mataas na daigdig.
Lord Vishnu (as a ritual/cosmological citation within the Vishnu–Garuda dialogue)
Dosha: Pitta
Concept: Purification of mind through waters and alignment with ṛta (cosmic order) and satya (truth); recognition of creation’s ordered unfolding from tapas to cosmic structuring.
Vedantic Theme: From ritual purity to inner purity: mind (manas) is to be cleansed; cosmic order reflects a deeper intelligibility that supports dharma and contemplative insight.
Application: Use these mantras in snāna/ācamana or before major vows; reflect briefly on ṛta-satya—commit to truthful speech and orderly living as extensions of inner purification.
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: adbhuta
Type: cosmic_region
Related Themes: Garuda Purana 1.217.10 (Āpo hi ṣṭhā)
FAQs
This verse treats water as a purifying, protective power—invoked to cleanse external and mental impurity and to secure auspiciousness during rites (especially bathing, ācamana, and ritual purification connected with śrāddha and other observances).
It links ritual purity to a larger metaphysical frame: Ṛta and Satya arise from tapas, and the ordered cosmos (day/night, sun/moon, worlds) is established by the Creator—implying that purification aligns the practitioner with cosmic order.
Use the teaching as a discipline of cleanliness and intention: perform bathing/ācamana with a prayerful mind, cultivate truthfulness and ethical restraint, and treat purification as inner reform—not merely external washing.