Adhyaya 208

Verse 1

नाम सप्तोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः सूत उवाच / आर्यालक्ष्म त्वष्ट गणाः सदा जो विषमे न हि / षष्ठे जो न्लौ वापि भवेत् पदं षष्ठे द्वितीयलात्

Wika ni Sūta: “Ngayon ay nagsisimula ang ika-208 na kabanata. Ganito ang mga palatandaan ng sukat na Āryā: ang mga gaṇa ay inayos sa tiyak na padron; sa mga pāda na di-pantay (odd) ay walang gaṇa na ‘jo’. Sa ika-anim na puwesto ay may ‘jo’, at ang ika-anim na paa (pada) ay maaari ring tumanggap ng ‘nlau’; ang ikalawang kalahati ay itinatakda mula sa ika-anim na puwesto.”

Verse 2

आदितः सप्तमे ह्रस्वा द्वितीयार्धे शरे ततः / त्रिगणाङ्घ्रिश्च पथ्या स्याद्विपुला वह्निलङ्घनात्

Sa sukat na ito, ang ikapitong pantig mula sa simula ay dapat maikli (hrasva); sa ikalawang kalahati, matapos ang padron na ‘śara’, ang hulíng bagsak ay ‘trigaṇāṅghri’. Ang taludtod ay nagiging ‘pathyā’ (wasto), at kapag nalampasan ang tuntuning ‘vahnilaṅghana’ (paglampas sa “apoy”), ito’y tinatawag na ‘vipulā’ (pinalawak na anyo).

Verse 3

ग्मध्ये द्वितुर्यौ जौ चपला मुखपूर्वादिचापला / द्वितीयार्धे सजघना आर्याजातेश्च लक्षणम्

Sa gitna, kapag may dalawang turyā at dalawang pangkat na ja, ang sukat na gāthā/āryā ay tinatawag na Capalā (“mabilis”). Kapag ang ikalawang kalahati ay may tanda ng sajaghanā (litaw ang bahagi ng balakang), iyon ang palatandaan ng Āryā-jāti (uri ng sukat na Āryā).

Verse 4

आर्या प्रथमार्धलक्ष्म गीतिः स्याच्चेद्दलद्वये / उपगीतिर्द्वितीयार्धादुद्गीतिर्व्यत्ययाद्भवेत्

Kung sa dalawang kalahati (dalawang dala) ang sukat na Āryā ay taglay ang huwarang tanda ng unang kalahati, ito’y tinatawag na Gīti. Kung sinusunod nito ang huwaran ng ikalawang kalahati, ito’y Upagīti; at kung pinagpalit ang mga huwaran, ito’y Udgīti.

Verse 5

आर्यागीतिश्चान्तगुरुर्गोतिजातेश्च लक्षणम् / षट् कला विषमे चेत्स्युः समे ऽष्टौ न निरन्तराः / समा पराश्रिता न स्याद्वैतालीये रलौ गुरुः

Ito ang mga palatandaang naglalarawan sa mga sukat na Āryā at Gīti, gayundin sa uring Antaguru at sa pag-uuri na Gati-jāta: sa pāda na di-pantay ay may anim na mātrā, at sa pāda na pantay ay may walo—ngunit hindi ito dapat unawain na tuluy-tuloy na walang putol. Ang linyang ‘samā’ (pantay na huwaran) ay hindi dapat umasa sa iba; at sa sukat na Vaitālīya, ang gaṇa na ‘ra-la’ ay mabigat (guru).

Verse 6

अन्तेर् यौ पूर्ववदिदमौपच्छन्दसिकं मतम्

Tungkol sa dalawang (titik/pantig) sa dulo, ito’y dapat unawain gaya ng nauna; ito ang tinatanggap na pananaw ayon sa tradisyong Aupacchandasika.

Verse 7

भाद्गौ स्यादापातलिका ज्ञेयाथो दक्षिणान्तिका / पराश्रितो द्वितीयो लः पादेषु निखिलेष्वपि

Ang pangkat-pantig na “bhād-gau” ay dapat kilalaning tumutukoy sa Āpātalikā, at gayundin sa Dakṣiṇāntikā. Ang ikalawang “la” ay nakasalalay sa naunang tunog, sa lahat ng pāda sa kabuuan.

Verse 8

उदीच्यवृत्तिरसमे प्राच्यवृत्तिस्तु युग्मके / सपञ्चमश्चतुर्थांशे युगपत्तौ प्रवृत्तकम्

Kapag ang bilang ay di-pares, isinasagawa ang paraan ayon sa hilagang gawi (udīcya); ngunit kapag pares, ayon sa silangang gawi (prācya). Sa bahaging isang-kapat na kinapapalooban ng ikalimang hakbang, dapat itong gawin nang sabay ayon sa itinakda.

Verse 9

उदीच्याद्यङ्घ्रिसंयोगाद्युग्मपादैकपादिका / चारुहासिन्ययुग्माङ्घ्रौ वैतालीयस्य संग्रहः

Mula sa uring hilaga (udīcya)—kung saan ang pagbubukas (vaktra) ay nabubuo sa pagdudugtong ng mga “paa” (yunit ng sukat)—at kabilang ang mga anyong tinatawag na “pares-na-paa at iisang paa,” gayundin ang “Cāruhāsinī” at “pares-na-paa”; ito ang maikling buod (saṃgraha) ng sukat na Vaitālīya.

Verse 10

वक्त्रं नाद्यान्नसौ स्यातां चतुर्थाद्यगणो भवेत् / पथ्यावक्त्रं जेन समे विपरीतादिरन्यथा

Kung ang pagbubukas (vaktra) ay hindi nauuna ng unang pangkat (ādya), makakamit ang gaṇa na nagsisimula sa ikaapat. Ito ang tinatawag na “wastong pagbubukas” (pathyā-vaktra) kapag pantay o pares ang ayos; kung hindi, ito’y “baligtad” (viparīta) at iba pa.

Verse 11

उसमे नश्च चपला विपुला लघुसप्तमा / निखिले वा सैतवस्य म्रौ न्तौ चाब्धेस्तत्पूर्वकौ

Kabilang sa mga iyon ang (mga ilog/agos) na tinatawag na Naś, Capalā, Vipulā, at ang ikapito na tinatawag na Laghusaptamā. Gayundin, sa kabuuan ay may Saitava, at mayroon ding Mrau at Ntau; ang mga naunang agos na ito ay nakaugnay sa karagatan.

Verse 12

षोडशलो ऽचलधृतिर्मात्रासमकमुच्यते

Ang sukat na may labing-anim na pantig ay tinatawag na Acaladhṛti, at sinasabing magkakapantay sa mātrā (mga yunit ng panahon).

Verse 13

नवमलस्तथा गो ऽन्त्यः जो न्लौवाथाम्बुधेर्यथा / विश्लोकः स्यात्तच्चतुष्कद्विगुणाद्वानवासिका

Gayon din, ang ikasiyam ay sinasabing ang huling “go” (baka); at ang “jo‑nlau” ay binibilang sa paraang tulad ng karagatan. Nabubuo ang isang taludtod; at mula sa pagdodoble ng isang pangkat na apat (yunit/pantig) ay lumilitaw ang anyong bigkas na tinatawag na vānavāsikā.

Verse 14

बाणाष्टनवकेषु स्याल्लश्चित्रा षोडशात्मिका / सममात्रासमादिष्टं पदाकुलकमीरितम्

Sa ayos ng mga pantig na binibilang bilang “palaso–walo–siyam,” ang sukat na tinatawag na Citrā ay sinasabing may labing-anim na yunit. Kapag itinakda na magkakapantay ang mga mātrā (sukat ng tagal), ito’y ipinahahayag na anyong metrik na tinatawag na Padākulaka.

Verse 15

वृत्तमात्रा विना वर्णैर्ला वर्णा गुरुभिर्विना / गुरुवो लैर्दले नित्यं प्रमाणमिति निश्चितम्

Kung walang vṛtta (sukat/indayog) at sukat ng pantig, hindi nabubuo nang wasto ang mga titik; at kung walang guru (mabigat/mahaba), hindi rin nahuhubog ang titik na “la.” Kaya ang mga mabibigat na pantig—kasama ang “la” sa pangkat—ay laging tinatanggap na pamantayan; ito’y matibay na itinakda.

Verse 16

अष्टाविंशातिला गन्ता प्रथमार्धे द्वितीयके / त्रिंशदस्यां शिखा गन्ता खञ्जातद्व्यत्ययाद्भवेत्

Kung sa ika-28 araw (tithi) ang isang tao’y umalis sa unang kalahati ng ikalawang pagbabantay, siya’y nagiging taong palakad-lakad na namamalimos. Kung sa ika-30 araw siya’y umalis habang inaayos ang śikhā (tuktok na buhol ng buhok), maaaring magbunga ng pagkapilay dahil sa masamang pagbaligtad ng mga kalagayan.

Verse 17

षोडशानङ्गक्रीडा गा द्वात्रिंशच्चरमे च लाः / सप्तविंशातिला गन्ता दलयो रुचिरा द्वयोः

Ang labing-anim ay ang “ananga‑krīḍā,” mga laro ng pag-ibig; ang tatlumpu’t dalawa ay ang mga pangwakas na anyong tinatawag na “lāḥ.” Ang dalawampu’t pito ay ang “atilā,” yaong nagpapatuloy pasulong; at sa mga pares naman ay ang kaakit-akit na “dalaya.”

Verse 18

मात्रावृत्तानि चोक्तानि वर्णवृत्तानि वच्मि वै

Naipahayag na ang mga sukat na batay sa mātrā; ngayon ay tunay kong ipaliliwanag ang mga sukat na batay sa pantig (varṇa-vṛtta).