Adhyaya 207
Chandaḥśāstra: Mātrā–Varṇa, Guru–Laghu, Gaṇa, and Metre Types
Ipinagpapatuloy ang ensiklopedikong pagtuturo ng Brahma-khaṇḍa, sinimulan ni Sūta ang teknikal na paglalahad tungkol sa chandas para sa mga mag-aaral na nangangailangan ng malinaw at batay-sa-tuntuning gabay. Una, pinabanal niya ang gawain sa pamamagitan ng mga panawagan at pagdarasal, saka tinukoy ang mga sangkap ng metro—mātrā at varṇa—at ipinakilala ang mga pangkat na huwarang gaṇa na ginagamit sa iba’t ibang puwesto sa taludtod, na may natatanging tala na ang Āryā ay gumagana sa mga pangkat na tig-aapat na pantig sa kabuuan. Itinatag niya ang mga tuntunin sa pagtukoy ng guru (dalawang-mātrā) na pantig sa pamamagitan ng mahabang patinig, pagtatapos sa katinig, visarga, anusvāra, at mga kumpol ng katinig, kabilang ang opsiyonal na “pagbigat” sa dulo ng pāda. Kinikilala rin ng kabanata ang mga pagkakataong dahil sa sandhi o pagkakasunod ay nagkakaroon ng di-regular na bilang—mga katawagang tulad ng śloka-cāryā at ati-viccheda—na mahalaga sa pag-diagnose ng mga baryanteng teksto. Nagtatapos ito sa pagde-define ng pāda at pag-uuri ng mga metro bilang sama, ardhasama, o viṣama, upang ihanda ang mga susunod na kabanata sa praktikal na pagkilala at paglikha ng metro.
Shlokas
Verse 1
ऽध्यायः सूत उवाच / वासुदेवं गुरुं नत्वा गणं शम्भुं सरस्वतीम् / मात्रावर्णप्रभेदेन च्छन्दो वक्ष्ये ऽल्पबुद्धये
Sinabi ni Sūta: Pagkatapos yumukod kay Vāsudeva, ang kataas-taasang guro, kay Gaṇa (Gaṇeśa), kay Śambhu (Śiva), at kay Sarasvatī, ipaliliwanag ko ang agham ng chandas (sukat ng tula) sa pamamagitan ng pagkakaiba ng mātrā (haba ng bigkas) at varṇa (pantig at tunog), para sa kapakinabangan ng may munting pag-unawa.
Verse 2
सर्वादिमध्यान्तगलौ म्नौ भ्यौ ज्रौ स्तौ त्रिका गणाः / आर्या चतुष्कलाद्यन्तसर्वमध्ये चतुर्गणाः
Sa bawat puwesto—sa simula, gitna, at wakas—ang mga gaṇa ng sukat ay may mga padron na tinatawag na ‘glau’, ‘mnau’, ‘bhyau’, ‘jrau’, at ‘stau’; ang mga ito ang tatluhang-pantig na gaṇa. Ngunit sa sukat na Āryā, sa lahat ng dako—sa simula, sa wakas, at sa buong gitna—may mga pangkat na apat na pantig.
Verse 3
व्यञ्जनान्तो विसर्गान्तौ दीर्घो युक्तपरो गुरुः / सानुस्वारश्च पादान्तो वा इत्युक्तो द्विमात्रकः
Ang isang pantig ay itinuturing na mabigat (guru)—ibig sabihin, may dalawang mātrā—kapag nagtatapos sa katinig, nagtatapos sa visarga (ḥ), mahaba (dīrgha), o sinusundan ng kumpol ng mga katinig; gayundin, ang pantig na may anusvāra (ṃ), at (maaari ring) ang pantig sa dulo ng isang pāda, ay sinasabing may dalawang mātrā.
Verse 4
यदा नापि क्रमं योगे लघुतापि क्वचिद्गुरोः / श्लोकचार्यादिसंज्ञा स्याद्यतिर्विच्छेदसंज्ञिका
Kapag sa paglalapat ng yoga (pagsasanib ng tunog/sandhi) ay walang wastong pagkakasunod, at maging ang pantig na dapat ay mabigat (guru) ay natatagpuang magaan (laghu) sa isang dako, ito’y tinatawag sa mga pangalang gaya ng “śloka-cāryā” at iba pa; kilala rin ito bilang “ati-viccheda”, ang labis o pagkaputol.
Verse 5
ज्ञेयः पादश्च तुर्यांशो युक् समं विषमन्त्वयुक् / सममर्धसमं वृत्तं विषमञ्च तृतीयकम्
Dapat unawain na ang pāda ay isang ikaapat na bahagi. Kapag ang mga paa ng metro (feet) ay wastong pinagdugtong (yukta), ang sukat ay tinatawag na “sama” (pantay) o “viṣama” (di-pantay). Sa mga vṛtta, may “sama”, may “ardhasama” (kalahating pantay), at ang ikatlo ay “viṣama”.
Frequently Asked Questions
A syllable is guru (two mātrās) when it is long (dīrgha), ends in a consonant, ends in visarga (ḥ), carries anusvāra (ṃ), or is followed by a consonant cluster; additionally, a syllable at the end of a pāda may be treated as guru by convention.
They indicate a scansion anomaly where, due to joining/sequence issues in application (yoga) or transmission, a position expected to be guru appears laghu (or otherwise deviates). Such labels help a reader recognize metrical “breaks” that may reflect variant readings or recitational practice.