Adhyaya 203
Upāyas for Cattle and Horses: Bonding, Parasites, Wounds, Swellings, and Mane Itching
Ipinagpapatuloy ng Khanda 1 na nakatuon sa praktikal na “dharma sa gawa,” ang kabanatang ito ay lumilipat mula sa pangkalahatang pagtalima tungo sa mga tiyak na upāya para sa karaniwang suliraning pangbukid na tumatama sa hayop at tao. Inilalahad ni Hari ang paraan upang maibalik ang pag-aaruga ng inahing baka sa guya sa pamamagitan ng sariling gatas nito na hinaluan ng asin, at saka nagtatala ng mga hakbang sa pag-alis ng parasito at pag-aalaga sa sugat at balat—lalo na sa uod at mga pamamaga na may tubig. Iminumungkahi ang ilang halamang-gamot na ipapahid: katas ng bunga ng varuṇa, paste ng rudra-jayā, śarapuṅkhā na may asin, at ghṛtakumārī/aloe para sa pangangati ng kiling ng kabayo. Inilalarawan din ang mga paghahandang pagkain mula sa butil ng bigas, buttermilk, at gatas bilang kapaki-pakinabang sa alagang hayop at sa tao, na nagpapakita ng iisang ekolohiya ng kalusugan. Kasabay nito ang babalang karmiko: ang pagkain ng ugat ng guñjā ay iniuugnay sa isang tiyak na pagbagsak sa asal na tinatawag na gojaṅganābhipāta, na nagpapahiwatig na ang maling gawa ay may kapalit. Natural na umaakay ang kabanata sa mga kasunod na bahagi na magpapatuloy sa paglista ng upāya at mga tuntunin ng asal para sa kagalingan ng katawan at pamayanan.
Shlokas
Verse 1
नाम द्व्युत्तरद्विशततमो ऽध्यायः हरिरुवाच / या गौर्द्वेष्टिं स्वकं वत्सं तस्या देयं स्वकं पयः / लवणेन समायुक्तं तस्या वत्सः प्रियो भवेत्
Wika ni Hari: Kapag ang inahing baka ay napoot sa sarili niyang guya, painumin siya ng sarili niyang gatas na hinaluan ng asin; sa gayon, ang guya ay muling magiging mahal sa kanya.
Verse 2
शुनो ऽस्थि कण्ठबद्धं हि महिषाणां गवा तथा / कृमिजालं पातयति सकलं नात्र संशयः
Tunay nga, ang buto ng aso na itinali sa leeg—gayundin ang (mga buto) ng kalabaw at baka—ay nagpapalaglag sa buong sapot ng mga uod; walang alinlangan dito.
Verse 3
गोजङ्गनाभिपातः स्याद्गुञ्जामूलस्य भक्षणात्
Sa pagkain ng ugat ng halamang guñjā, ang tao’y nagkakamit ng pagbagsak—ang kasalanan at kasunod na pagdurusa—na tinatawag na gojaṅganābhipāta.
Verse 4
वरुणफलस्यरसं करेण मथितं शिव / चतुष्पाद-द्विपदयोः कृमिजालं निपातयेत्
O mapalad na isa, ang katas ng bungang varuṇa na hinalo sa kamay ay dapat ipatak sa pamumugad ng mga uod na sumasalanta sa mga nilalang na apat ang paa at dalawang paa.
Verse 5
व्रणञ्च शमयेद्रुद्र जयायाः पूरणात् तथा / गजमूत्रस्य वै पानं गो-महिष्युपसर्गनुत्
Gayundin, ang sugat ay napapawi sa paglalagay ng pampahid na katas ng halamang tinatawag na Rudra-jayā. At tunay, ang pag-inom ng ihi ng elepante ay nag-aalis ng mga karamdaman na nagmumula sa baka at kalabaw.
Verse 6
समसूर शालिबीजं पीतं तक्रेण घर्षितम् / क्षीरे गो-महीषस्यैव गोः पुंसश्च हितं भवेत्
Ang mga butil ng bigas (śāli) na hinalo sa pantay na bahagi, dinikdik na may buttermilk, at ininom kasama ng gatas ng baka o kalabaw—ay nagiging kapaki-pakinabang kapwa sa baka at sa tao.
Verse 7
पत्रञ्च शरपुङ्खाया दत्तं सलवणं शिव / वारिस्फोटं हयानाञ्च केसराणां विनाशयेत्
O Śiva, ang dahon ng śarapuṅkhā na inihahandog na may asin ay pumupuksa sa mga pamamaga at mga butlig na may tubig; at sa mga kabayo, inaalis nito ang mga sakit na sumisira sa kiling (mane).
Verse 8
घृतकुमारीपत्रमेव दत्तं सलक्षणं हर / तुरगम-केसराणां कण्डूनंश्येन्न संशयः
O Hara (Śiva), kung ibibigay ang dahon ng ghṛtakumārī (aloe) na wastong nakilala, tiyak nitong pinapawi ang pangangati ng kiling ng kabayo—walang pag-aalinlangan.
Frequently Asked Questions
The chapter states that giving the cow her own milk mixed with salt helps the calf become dear to her again—presented as a practical upāya to restore maternal bonding.
It lists external applications intended to make worms drop off, including the use of varuṇa fruit juice applied to the infestation, and also mentions a bone-talisman-like measure (a dog’s bone tied at the neck) described as causing worms to fall away.
Śarapuṅkhā leaf offered with salt is said to destroy watery swellings and to eradicate mane disorders in horses; additionally, a properly identified ghṛtakumārī (aloe) leaf is said to alleviate itching in a horse’s mane.
The chapter warns that eating the root of the guñjā plant incurs a specific ‘fall’ (pāpa and consequent suffering) named gojaṅganābhipāta, illustrating the text’s linkage between conduct and karmic result.