Adhyaya 181
Bhāiṣajya-yoga: Lehyas for Kāsa–Śvāsa–Hikkā, Blood-Pacifying Drinks, Udvartana Depilation, and Dental Brightening
Ipinagpapatuloy ng Brahma Khaṇḍa ang praktikal na turo: itinuturo ni Hari kay Śiva ang sunod-sunod na mabilis umakmang mga pormulasyon. Sa simula ay mga panloob na lunas: halo sa sisidlang tanso ng tāmbūla, ghṛta, pulot at asin na may gatas para sa pag-alis ng kirot at kapakinabangan sa mata. Sumunod ang maraming lehyā (malapot na gamot) na gumagamit ng harītakī–vacā–kuṣṭha–vyoṣa kasama ang hiṅgu at manaḥśilā, at ang pippalī–triphala na may pulot upang alisin ang baradong ilong, ubo, at matinding hingal. Binanggit din ang citraka na may pulbos na abo ng pippalī bilang pampakalma sa śvāsa–kāsa–hikkā. Pagkaraan, lumipat ang kabanata sa mga pampalamig at pampahinahon ng “dugo”: nīlotpala, asukal, madhuka, at padmaka na may tubig-bigas; kasunod ang munting guṭikā mula sa tuyong luya, asukal, at pulot na sinasabing nagpapalinaw at nagpapasarap ng tinig. Pagkatapos ay tumungo sa panlabas na pag-aayos: mga udvartana na pampatanggal-balahibo gamit ang haritāla, pulbos/abo ng śaṅkha, abo ng dahon ng saging, bungang tumbinī, katas ng lac, at paggiling sa ihi ng kambing na may apog, realgar, at asin-bato. Nagtatapos ito sa pagsasanay na matagal na paghawak ng gamot sa bibig, na nangangakong malinis, maputi at makinis na ngipin—pinagdurugtong ang kalinisan ng katawan at disiplinadong araw-araw na pamumuhay, bilang paghahanda sa susunod na kabanata.
Shlokas
Verse 1
ऽध्यायः हरिरुवाच / ताम्बूलञ्च घृतं क्षौद्रं लवणं ताम्रभाजने / तथा पयः समायुक्तं चक्षुः शूलहरं परम्
Wika ni Hari (Panginoong Vishnu): Ang tāmbūla (nganga/betel), ghee, pulot, at asin—ilagay sa sisidlang tanso—at haluan ng gatas, ay nagiging pinakadakilang lunas: nagpapawi ng kirot (śūla) at mabuti sa mga mata.
Verse 2
हरीतकी वचा कुष्ठं व्योषं हिङ्गु मनः शिला / कासे श्वासे च हिक्कायां लिह्यात्क्षौद्रं घृप्लुतम्
Ang harītakī, vacā, kuṣṭha, vyoṣa (tatlong maanghang), hiṅgu at manaḥśilā—gawing pangdilang na gamot na hinaluan ng pulot at binasa ng ghee—ay dapat dilahing inumin sa ubo, hingal, at sinok.
Verse 3
पिप्पलीत्रिफलाचूर्णं मधुना लेहयेन्नरः / नश्यते पीनसः कासः श्वासश्च बलवत्तरः
Kapag ang tao ay lumahok (dilaan) ng pulbos ng pippalī at triphalā na hinaluan ng pulot, nawawala ang baradong ilong, ubo, at maging ang matinding hingal.
Verse 4
समूलचित्रकं भस्मपिप्पलीचूर्णकं लिहेत् / श्वासं कासञ्च हिक्काञ्च मधुमिश्रं वृषध्वज !
O tagapagdala ng sagisag na toro (Śiva), dilaan ang halong pulbos ng citraka kasama ang ugat at pinong pulbos ng pippalī na tila abo, na hinaluan ng pulot; pinapawi nito ang hingal, ubo, at sinok.
Verse 5
नीलोत्पलं शर्करा च मधुकं पद्मकं समम् / तण्डुलोदकसंमिश्रं प्रशमेद्रक्तविक्रियाः
Ang nīlotpala (asul na lotus), asukal, madhuka at padmaka—kunin nang magkakapantay at ihalo sa tubig-bigás—ay nagpapakalma sa mga karamdaman at masamang pagbabago ng dugo.
Verse 6
शुण्ठी च शर्करा चैव तथा क्षौद्रेण संयुता / कोकिलस्वर एव स्याद्गुटिका भुक्तिमात्रतः
Kapag ang śuṇṭhī (tuyong luya) at asukal ay hinaluan ng pulot at ginawang munting pildoras, sa pag-inom nito lamang ay nagiging matamis at malamyos ang tinig na parang kokila (cuckoo).
Verse 7
हरितालं शङ्खचूर्णं कदलीदलभस्मना / एतद्द्रव्येण चोद्वर्त्य लोमशातनमुत्तमम्
Ang haritāla (orpiment), pulbos ng kabibe ng sankha, at abo ng dahon ng saging—kapag ipinahid at ikinuskos sa katawan ang halong ito, nakakamit ang isang napakahusay na pampatanggal ng balahibo.
Verse 8
लवणं हरितालञ्च तुम्बिन्याश्च फलानि च / लाक्षारससमायुक्तं लोमशातनमुत्तम्
Asin, haritāla, at mga bunga ng halamang tumbinī—kapag hinaluan ng katas ng laksa (lac-resin)—ay nagiging napakahusay na paghahanda sa pagtanggal ng balahibo sa katawan.
Verse 9
सुधा च हरितालञ्च शङ्खभस्म मनः शिला / सैन्धवेन सहैकत्र छागमूत्रेण पेषयेत्
Dapat paghaluin at durugin: apog (calx), dilaw na haritāla, abo ng kabibe ng sankha, at manah-śilā (realgar), kasama ang asin-bato; at gawing panggiling ang ihi ng kambing.
Verse 10
तत्क्षणोद्वर्तनादेव लोमशातनमुत्तमम् / शङ्खमामलकं पत्रं धातक्याः कुसुमानि च
Sa mismong sandali ng paghilod na may pulbos (udvartana), nakakamit ang napakahusay na pag-alis ng balahibo; at inirerekomenda rin ang pulbos ng sankha, āmalaka, mga dahon, at mga bulaklak ng dhātakī.
Verse 11
पिष्ट्वा तत्पयसा सार्धं सप्ताहं धारयेन्मुखे / स्निग्धाः श्वेताश्च दन्ताश्च भवन्ति विमलप्रभाः
Pagkatapos durugin at ihalo sa gatas na iyon, dapat itong ipirmi sa bibig sa loob ng isang linggo; kung gayon ang mga ngipin ay magiging makinis, maputi, at maningning na malinis.
Frequently Asked Questions
The chapter highlights three classical forms: (1) leha/lehyā—lickable electuaries often bound with honey and ghee for respiratory complaints; (2) guṭikā—small pills for targeted effects like voice sweetness; and (3) udvartana—dry/powder massage applications used here for depilatory outcomes.
Within Ayurvedic logic, madhu commonly serves as a yogavāhī/anupāna-like carrier and palatability enhancer, while ghṛta supports lubrication and delivery, especially in vāta-pitta contexts and for throat/voice support; the text uses them as practical binders for lehyas and pills.
Traditional rasāyana/rasauṣadhi practice employs minerals only with specific purification (śodhana) and expert supervision. The chapter lists them as classical ingredients, but modern use without qualified guidance can be unsafe.