Shloka 29

Vāta-vyādhi Nidāna and Lakṣaṇa: Obstruction, Dhātu-Seating, and Major Neuromuscular Entities

हनस्तम्भः स तेन स्यात्कृच्छ्राच्चर्वणभाषणम् / वाग्वादिनी शिरास्तम्भो जिह्वां स्तम्भयते ऽनिलः

hanastambhaḥ sa tena syātkṛcchrāccarvaṇabhāṣaṇam / vāgvādinī śirāstambho jihvāṃ stambhayate 'nilaḥ

Mula roon ay nagkakaroon ng paninigas ng panga, kaya nagiging mahirap ang pagnguya at pagsasalita. Sa kalagayang tinatawag na “vāgvādinī” (pagkagambala ng pananalita) at “śirāstambha” (paninigas ng mga daluyan sa ulo/leeg), ang vāta (hangin) ay nagpapahinto sa dila.

हनस्तम्भःjaw-stiffness/lockjaw
हनस्तम्भः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहनु (प्रातिपदिक) + स्तम्भ (प्रातिपदिक)
Formसमासः: तत्पुरुष (हन्वोः स्तम्भः), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम् (singular)
सःthat/it
सः:
Anuvada (Referent/अनुवाद)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम् (singular)
तेनby that; due to that
तेन:
Hetu/Karana (Cause/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextual), तृतीया (3rd/instrumental), एकवचनम् (singular)
स्यात्would be/comes to be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)
कृच्छ्रात्with difficulty
कृच्छ्रात्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), पञ्चमी (5th/ablative), एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (used adverbially)
चर्वणभाषणम्chewing and speaking
चर्वणभाषणम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचर्वण (प्रातिपदिक) + भाषण (प्रातिपदिक)
Formसमासः: द्वन्द्व (चर्वणं च भाषणं च), नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम् (singular)
वाग्वादिनीspeech-producing; speaking
वाग्वादिनी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाक् (प्रातिपदिक) + वादिन् (प्रातिपदिक)
Formसमासः: तत्पुरुष (वाचं वदति), स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम् (singular)
शिरास्तम्भःstiffness of the head/neck
शिरास्तम्भः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक) + स्तम्भ (प्रातिपदिक)
Formसमासः: तत्पुरुष (शिरसः स्तम्भः), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम् (singular)
जिह्वाम्the tongue
जिह्वाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम् (singular)
स्तम्भयतेstiffens/paralyzes
स्तम्भयते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्तम्भ् (धातु)
Formलट् (वर्तमानकालः/present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)
अनिलःwind (vāta)
अनिलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम् (singular)

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Dosha: Vata

Concept: Functional dependence: when vāta obstructs movement, essential human capacities (speech, eating) are curtailed.

Vedantic Theme: upādhi-baddhatā (limitations imposed by bodily conditions)

Application: Treat early signs of jaw/tongue stiffness; protect speech and diet routines; avoid behaviors that aggravate vāta and strain the head-neck region.

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Type: bodily locus (organs/channels)

Related Themes: Garuda Purana 1.166.28 (vāta at jaw root); Garuda Purana 1.166.30 (jihvāstambha causes and consequences)

FAQs

It denotes a named speech-disturbance condition in which vāta affects speech, here linked with tongue immobilization.

It is not an afterlife passage; it teaches how vāta imbalance can impair speech and movement, reinforcing the Garuda Purana’s broader emphasis on disciplined living.

If speech, chewing, or tongue movement becomes difficult, treat it as a serious imbalance sign—reduce aggravating factors and seek timely clinical evaluation while supporting vāta-calming habits.