Adhyaya 163

Verse 1

नाम द्विषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः धन्वन्तीररुवाच / विसर्पादिनिदानन्ते वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु / स्याद्विसर्पो विघातात्तु दोषैर्दुष्टैश्च शोथवत्

Wika ni Dhanvantari: “Ngayon, O Suśruta, makinig ka habang ipinapaliwanag ko ang mga sanhi at palatandaan ng visarpa at mga kaugnay na karamdaman. Ang visarpa ay lumilitaw mula sa pinsala o pagkagambala; kapag nasira ang mga doṣa, nagbubunga ito ng kalagayang tulad ng pamamaga.”

Verse 2

अधिष्ठानञ्च तं प्राहुर्बाह्यं तत्र भयाच्छ्रमात् / यथात्तरञ्च दुः साध्यस्तत्र दोषो यथायथम्

Sinasabi nilang ang luklukan (adhiṣṭhāna) nito ay nasa panlabas na bahagi ng katawan. Sa gayong kalagayan, dahil sa takot at pagkapagod, lalo itong nagiging mahirap gamutin, ayon sa doṣa na nangingibabaw sa bawat kaso.

Verse 3

प्रकोपनैः प्रकुपिता विशेषेण विदाहिभिः / देहे शीघ्रं विशन्तीह ते ऽन्तरे हि स्थिता बहिः

Ang mga doṣa na pinasiklab ng mga salik na nagpapagalit—lalo na yaong nagdudulot ng hapdi at iritasyon—ay mabilis na pumapasok at kumakalat sa katawan; mula sa loob ang galaw, ngunit sa labas ang pagpapakita.

Verse 4

तृष्णाभियोगाद्वेगानां विषमाच्च प्रवर्तनात् / आशु चाग्निबलभ्रंशादतो बाह्यं विसर्पयेत्

Dahil sa matinding udyok ng uhaw, dahil sa di-wastong paggalaw o pagpukaw sa mga likás na udyok ng katawan, at dahil sa biglaang paghina ng apoy ng pagtunaw (agni) at lakas, ang visarpa ay mabilis na kumakalat palabas sa katawan.

Verse 5

तत्र वातात्स वीसर्पो वातज्वरसमव्यथः / शोथस्फुरणनिस्तोदभेदायासार्तिहर्षवान्

Sa kontekstong iyon, ang visarpa na nagmumula sa vata ay kahawig ng sakit ng lagnat na vata, na may pamamaga, pagkirot, tila tinutusok na sakit, pagkapagod, at pagkabalisa.

Verse 6

पित्ताद्द्रुतगतिः पित्तज्वरलिङ्गो ऽतिलोहितः / कफात्कण्डूयुतः स्निग्धः कफज्वरसमानरुक्

Mula sa pitta ito ay mabilis kumalat, nagpapakita ng mga senyales ng lagnat na pitta, at nagiging matinding pula; mula sa kapha ito ay may kasamang pangangati, mamantika at mabigat, at may sakit na katulad ng lagnat na kapha.

Verse 7

सन्निपातसमुत्थाश्च सर्वलिङ्गसमन्विताः / स्वदोषलिङ्गैश्चीयन्ते सर्वैः स्फोटैरुपेक्षिताः / ते ऽपि स्वेदान्विमुञ्चति बिभ्रतो व्रणलक्षणम्

Ang mga pantal na nagmumula sa sabay-sabay na paglala ng lahat ng dosha ay nagpapakita ng bawat katangian. Minarkahan ng mga palatandaan ng kani-kanilang dosha, ang mga ito ay naglalabas ng likido at mukhang sugat.

Verse 8

वातपित्ताज्ज्वरच्छर्दिमूर्छातीसारतृड्भ्रमैः / गन्थिभेदाग्निसदनतमकारोचकैर्युतः

Mula sa paglala ng vata at pitta ay nagkakaroon ng lagnat, pagsusuka, pagkahimatay, pagtatae, uhaw, at pagkahilo; na may kasamang pagputok ng mga pamamaga ng glandula, pagkawala ng panunaw, at kawalan ng gana sa pagkain.

Verse 9

करोति सर्वमङ्गञ्च दीप्ताङ्गारावकीर्णवत् / यंयं देशं विसर्पश्च विसर्पति भवेत्ससः

Pinaparamdam nito sa buong katawan na parang binudburan ng nagbabagang uling; at kung saang rehiyon man kumalat ang 'visarpa', ang rehiyong iyon ay magdurusa nang naaayon.

Verse 10

शान्ताङ्गारासितो नीलो रक्तो वासु च चीयते / अग्निदग्ध इव स्फोटैः शीघ्रगत्वाद्द्रुतं स च

Ang kulay nito’y nagiging gaya ng uling na napawi—madilim, bughawin, at saka mapula—at kumakalat sa katawan. Lumilitaw ang mga paltos na wari’y nasunog sa apoy ang laman; at dahil mabilis itong kumilos, agad itong lumalala.

Verse 11

मर्मानुसारी वीसर्पः स्याद्वातो ऽतिबलस्ततः / व्यथते ऽङ्गं हरेत्संज्ञां निद्राञ्च श्वासमीरयेत्

Ang vīsarpa ay kumakalat sa mga marma, ang mahahalagang punto ng buhay; saka nagiging labis na malakas ang vāta. Matinding sumasakit ang mga bahagi ng katawan, maaaring mawalan ng malay; nababagabag ang tulog at bumibigat ang paghinga.

Verse 12

हिक्काञ्च स गतो ऽवस्थामीदृशीं लभते नरः / क्वचिन्मर्मारतिग्रस्तो भूमिशय्यासनादिषु

Sinusunggaban din siya ng pagsinok, at ang tao’y nahuhulog sa gayong kalagayan. Kung minsan, pinahihirapan ng sakit sa mga marma, hindi siya makatagpo ng ginhawa kahit sa lupa, sa higaan, sa upuan, at iba pa.

Verse 13

चेष्टमानस्ततः क्लिष्टो मनोदेहप्रमोहवान् / दुष्प्रबोधो ऽश्नुते निद्रां सो ऽग्निवीसर्प उच्यते

Pagkaraan, siya’y nagwawala at nagpapalinga-linga sa hirap, nalilito ang isip at katawan; mahirap gisingin, at nahuhulog sa pagkakatulog. Ang kalagayang ito’y tinatawag na agni-vīsarpa, ang “pagkalat na parang apoy”.

Verse 14

कफेन रुद्धः पवनो भित्त्वातं बहुधा कफम् / रक्तं वा वृद्धरक्तस्य त्वक्छिरास्नायुमांसगम्

Kapag ang vāyu, ang hininga ng buhay, ay nahahadlangan ng kapha, binabasag nito ang hadlang at ikinakalat ang kapha sa maraming paraan; o kaya, sa taong sumobra ang dugo, ginugulo nito ang dugong dumadaloy sa balat, mga daluyan, litid, at laman.

Verse 15

दूषयित्वा तु दीर्घानुवृत्तस्थूलखरात्मिकाम् / ग्रन्थीनां कुरुते मालां सरक्तान्तीव्ररुग्ज्वराम्

Pagkaraang sirain ang mga himaymay hanggang maging matagal, makapal, at magaspang ang kalagayan, lumilikha ito ng parang kuwintas na hanay ng mga bukol sa glandula (granthi), na may pagdurugo, matinding kirot, at lagnat.

Verse 16

श्वासकासातिसारास्यशोषहिक्कावमिभ्रमैः / मोहवैवर्ण्यमूर्छाङ्गभङ्गग्निसदनैर्युताम् / इत्ययं ग्रन्थिवीसर्पः कफमारुतकोपजः

May mga tanda itong hingal, ubo, pagtatae, pagkatuyo ng bibig, sinok, pagsusuka at pagkahilo; kalakip ang pagkalito ng isip, pagbabago ng kulay, pagkahimatay, pananakit ng katawan, at paghina ng apoy ng pagtunaw. Ito ang tinatawag na “granthi-vīsarpa,” ang lumalaganap na karamdaman na may mga bukol, mula sa paglala ng kapha at vāta.

Verse 17

कफपित्ताज्ज्वरः स्तम्भो निद्रा तन्द्रा शिरोरुजा / अङ्गावसादविक्षेंपौ प्रलापारोचकभ्रमाः

Mula sa kapha at pitta ay lumilitaw ang lagnat, paninigas, labis na tulog, antok, at sakit ng ulo; panghihina ng katawan at pagkabalisa—kasama ang pagsasalitang hibang, kawalan ng gana, at pagkahilo.

Verse 18

मूर्छाग्निहानिर्भेदो ऽस्थ्नां पिपासेन्द्रियगौरवम् / आमोपवेशनं लेपः स्रोतसां स च सर्पति

May pagkahimatay, pagkawala ng apoy ng pagtunaw, kirot na parang naghahati sa mga buto, uhaw, at bigat sa mga pandama; naiipon ang āma at nagiging balot na bumabara sa mga daluyan ng katawan (srotas), at ang pagbabarang iyon ay kumakalat.

Verse 19

प्रायेणामाशयं गृह्णन्नेकदेशं न चातिरुक् / पीडकैरवकीर्णो ऽतिपीतलोहितपाण्डुरैः

Karaniwan, sinasaklaw nito ang isang panloob na upuan o bahagi ng katawan sa iisang lugar at hindi labis ang sakit; ngunit nagkakalat ito ng mga pustula na lubhang dilaw, pulang-dugo, at maputlang kulay.

Verse 20

स्निध्नो ऽसितो मेचकाभो मलिनः शोथवान्गुरुः / गम्भीरपाकः प्रायोष्मस्पृष्टः क्लिन्नोंऽवदीर्यते

Ito ay makintab, madilim—may kulay na asul-ulap—mabaho at maga, mabigat ang kalikasan; nagnanaknak ito nang malalim, at kapag nadikit sa init ay karaniwang nagiging basā at bumubuka.

Verse 21

पक्ववच्छीर्णमांसश्च स्पष्टस्नायुशिरागणः / सर्वगो लक्षणैः सर्वेः सर्वगत्वक्समर्पणः / शवगन्धी च वीसर्पः कर्दमाख्यमुशन्ति तम्

Ang laman ay mukhang niluto at natutuklap, na ang mga litid at kumpol ng mga ugat ay malinaw na nakikita. Kumakalat saanman taglay ang lahat ng mga palatandaang ito, inuubos ang balat sa kabuuan, ito ay naglalabas ng baho na parang bangkay; ang kumakalat na sakit na ito ay tinatawag na "Kardama."

Verse 22

बाह्यहेतोः क्षतात्क्रुद्ध्वः सरक्तं पित्तमीरयन् / वीसर्पं मारुतः कुर्यात्कुलत्थसदृशैश्चितम्

Kapag, dahil sa panlabas na sanhi (tulad ng pinsala), ang hangin (vāta) ay lumala at nagtulak sa pitta na may halong dugo upang kumilos, ito ay nagdudulot ng vīsarpa (isang mabilis na kumakalat na sakit sa balat), na minarkahan ng mga pantal na kahawig ng kulattha (horse-gram).

Verse 23

स्फोटैः शोथज्वररुजादाहाढ्यं श्यावशोणितम् / पथग्दोषैस्त्रयः साध्या द्वन्द्वजाश्चानुपद्रवाः

Ito ay nagpapakita ng mga paltos, pamamaga, lagnat, sakit, at matinding paghapdi, kasama ang maitim na dugo. Ang tatlong anyo na nagmumula sa iisang doṣa ay nagagamot; at ang mga nagmula sa kombinasyon ng dalawang doṣa ay nagagamot din kapag walang mga komplikasyon.

Verse 24

असाध्याः कृतसर्वोत्थाः सर्वे चाक्रान्तमर्मणः / शीर्णस्नायुशिरामांसाः क्लिन्नाश्चशवगन्धयः

Ang mga hindi magagamot ay yaong nagmumula sa paglahok ng lahat ng mga doṣa, at gayundin yaong kung saan ang mga vital point (marmas) ay apektado. Kapag ang mga litid, daluyan, at laman ay nasira, ang mga bahagi ay nagiging basā at naglalabas ng amoy na parang bangkay.