Shloka 30

Pāṇḍu-Śotha Nidāna: Doṣa-wise Signs, Complications, and Prognosis

तत्पूर्वरूपं क्षवथुः शिरायामङ्गगौरवम् / वाताच्छोथश्चलो रूक्षः खररोमारुणो ऽसितः

tatpūrvarūpaṃ kṣavathuḥ śirāyāmaṅgagauravam / vātācchothaścalo rūkṣaḥ khararomāruṇo 'sitaḥ

Ang mga paunang palatandaan ay: pagbahing, pananakit ng ulo, at bigat ng mga biyas. Pagkaraan, dahil sa nabaling vāta (hangin), lumilitaw ang pamamaga na balisa at tuyo, tumitindig ang balahibo, at nagmumukhang mapula at maitim.

तत्that (it)
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
पूर्वरूपम्preliminary sign
पूर्वरूपम्:
Pradhana-predicative (विधेय)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पूर्वस्य रूपम् = preliminary sign)
क्षवथुःsneezing
क्षवथुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षवथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
शिरायाम्in the vein/artery
शिरायाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अङ्गगौरवम्heaviness of the limbs
अङ्गगौरवम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक) + गौरव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अङ्गस्य गौरवम् = heaviness of limbs)
वातात्from vāta (wind-doṣa)
वातात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
शोथःswelling
शोथः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशोथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चलःmobile, shifting
चलः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (शोथस्य)
रूक्षःdry, rough
रूक्षः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरूक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (शोथस्य)
खररोमारुणःreddish with bristling/rough hair
खररोमारुणः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootखर (प्रातिपदिक) + रोम (प्रातिपदिक) + अरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समासः (खरं रोम यस्य/खररोमः; अरुणः इति वर्णः) विशेषणम् (शोथस्य)
असितःdark, blackish
असितः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (शोथस्य)

Lord Vishnu (in dialogue instruction to Garuda)

Dosha: Vata

Concept: Clinical discernment through pūrvarūpa (preliminary signs) and doṣa-lakṣaṇa (vāta features) to recognize disease progression.

Vedantic Theme: Deha-anityatā (the body’s vulnerability/impermanence) as a prompt for vigilance and right knowledge.

Application: Observe early symptoms; identify vāta qualities (rūkṣa, cala) and seek timely pacification (snehana, svedana, rest) before swelling worsens.

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Related Themes: Garuda Purana 1.162 (Ayurveda/roga-lakṣaṇa section): subsequent verses on pitta features and management; Garuda Purana 1.161–1.163 (contextual medical discourse on doṣas and symptoms)

V
Vata (Vāyu-doṣa)

FAQs

This verse emphasizes that early warning signs—like sneezing, head discomfort, and limb-heaviness—help identify an approaching disorder, enabling timely corrective measures.

It characterizes vāta-driven swelling as restless/migratory and dry, with hair standing on end and a reddish-to-dark coloration—technical markers used to distinguish it from other causes.

Treat recurring early symptoms as actionable signals: reduce aggravating factors (overexertion, dryness, irregular routine) and seek appropriate care before the condition intensifies.