Home›Garuda Purana›Brahma Khanda›Adhyaya 160›Shloka 48
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 48

Vidradhi–Gulma Nidāna

Causes and Signs of Abscess and Abdominal Mass

Devanagari script

प्रायस्तु यत्तद्द्वन्द्वोत्था गुल्माः संसृष्टमैथुनाः / सर्वजस्तीव्ररुग्दाहः शीघ्रपाकी घनोन्नतः

Transliteration

prāyastu yattaddvandvotthā gulmāḥ saṃsṛṣṭamaithunāḥ / sarvajastīvrarugdāhaḥ śīghrapākī ghanonnataḥ

Translation

Kadalasan, ang mga gulma ay nagmumula sa pinagsamang dalawang doṣa at sa halong mga sanhi. Ang uri na may lahat ng doṣa ay nagdudulot ng matinding sakit at hapdi, mabilis na ‘nahihinog’ (mabilis magnana), at nagiging siksik at nakaumbok.

Word by Word
प्रायःgenerally, mostly
प्रायः:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रायः (अव्यय)
Formअव्यय; प्रायशः-अर्थे (frequency adverb)
तुbut/indeed
तु:
—
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय (particle)
यत्which/that which
यत्:
—
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)
तत्that
तत्:
—
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तद्-निर्देश (correlative)
द्वन्द्वोत्थाःarising from dual-doṣa combination
द्वन्द्वोत्थाः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक) + उत्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (द्वन्द्वात् उत्थाः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (गुल्माः)
गुल्माःgulmas (masses)
गुल्माः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगुल्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
संसृष्टmixed/associated
संसृष्ट:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + सृज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘संसृष्ट’ = मिश्रित; प्रातिपदिक (समासाङ्ग)
मैथुनाःconnected with intercourse
मैथुनाः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमैथुन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (गुल्माः)
सर्वजःarising from all (doṣas)
सर्वजः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (सर्वेभ्यः जातः/सर्वदोषजः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (गुल्मः)
तीव्रsevere
तीव्र:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक)
Formविशेषण-प्रातिपदिक (समासाङ्ग)
रुक्pain
रुक्:
—
TypeNoun
Rootरुज्/रुक् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)
दाहःburning sensation
दाहः:
Karta (Predicate/विधेय)
TypeNoun
Rootदाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (समासे) ‘तीव्र-रुग्-दाहः’ इति लक्षण-समाहारः
शीघ्रपाकीquickly suppurating/maturing
शीघ्रपाकी:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीघ्र (अव्यय/प्रातिपदिक) + पाकिन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (शीघ्रः पाकः यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
घनdense, thick
घन:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootघन (प्रातिपदिक)
Formविशेषण-प्रातिपदिक (समासाङ्ग)
उन्नतःraised, elevated
उन्नतः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद् + नम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
Speaker

Lord Vishnu (in instruction to Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Etiology is often dual-doṣa and mixed nidāna; tri-doṣa gulma is severe with rapid progression.

Vedantic Theme: Viveka (discernment) through classification reduces confusion and guides right action (pravṛtti) in embodied life.

Application: Identify causative mixtures and doṣa involvement; tri-doṣa signs (tīvra-ruj, dāha, quick pāka, raised dense mass) warrant urgent care.

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhayanaka

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.160 (doṣa-bheda and nidāna of gulma)

Characters & Entities
G
Gulma
T
Tridosha

FAQs

The verse classifies gulma by causation—two-doṣa (dvandvottha) and all-doṣa (sarvaja/tridoṣaja)—and flags the tridoṣa type as more acute with severe pain, burning, and rapid ‘ripening’.

It does not narrate Yama’s path here; it teaches careful observation of suffering and impermanence, reinforcing the Purana’s broader ethic of timely right action (dharma) while embodied.

Severe abdominal pain with burning and fast-worsening swelling is urgent; the verse’s ‘rapid ripening’ suggests quick progression—seek prompt clinical care rather than self-treatment.

←Previous Verse
Next Verse→