Adhyaya 116
Vows and Deity-Worship According to Tithi (Pratipadā to Amāvāsyā), plus Weekdays, Nakṣatras, and Yogas
Ipinagpapatuloy ang aral hinggil sa ācāra, ipinaliwanag ni Brahmā kay Vyāsa ang balangkas ng buwanang vrata: sinasamba si Hari ayon sa mapalad na pagsasanib ng tithi (petsa sa buwan), nakṣatra, at araw ng linggo. Una niyang itinakda ang pangkalahatang disiplina—isang kainan, pagkain sa gabi lamang, o pag-aayuno—na sa pamamagitan nito ipinagkakaloob ng Panginoon ang mga bungang ukol sa kasaganaan: yaman, butil, mga anak, paghahari, at tagumpay. Pagkaraan ay inisa-isa ang mga diyos na kaugnay ng bawat tithi: sa pratipadā sina Vaiśvānara at Kubera (at binabanggit din si Brahmā bilang Poṣya, Śrī, at ang Aśvins); sa dvitīyā si Yama at Lakṣmī-Nārāyaṇa; sa tṛtīyā sina Gaurī, Vighneśa, at Śaṅkara; sa caturthī ang Caturvyūha; sa pañcamī si Hari; sa ṣaṣṭhī sina Kārttikeya at Ravi; sa saptamī si Bhāskara; sa aṣṭamī at navamī si Durgā/ang mga Ina at ang mga Dikpāla; sa daśamī si Yama at Candra; sa ekādaśī ang mga Ṛṣi; sa dvādaśī si Hari; sa trayodaśī si Kāma; sa caturdaśī si Maheśvara; at ang caturdaśī–pūrṇimā ay inuugnay kay Brahmā at sa mga Pitṛ. Nagtatapos ang kabanata sa pagpapalawak ng pagsunod hanggang Amāvāsyā, kabilang ang pagsamba ayon sa mga araw, nakṣatra, at yoga, bilang paghahanda sa susunod na mga bahagi tungkol sa wastong pagsasagawa at tiyak na bunga ng mga ritwal na nakabatay sa panahon.
Shlokas
Verse 1
नाम पञ्चदशोत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / व्रतानि व्यास वक्ष्यामि हरिर्यैः सर्वदो भवेत् / सर्वमासर्क्षतिथिषु वारेषु हरिरर्चितः
Ganito ang pangalan ng Kabanata 116. Wika ni Brahmā: “O Vyāsa, ilalarawan ko ang mga banal na panata (vrata) na sa pamamagitan nito si Hari (Viṣṇu) ay nagiging Tagapagkaloob ng lahat ng biyaya. Sa bawat buwan—sa mga mapalad na nakṣatra, tithi, at mga araw ng linggo—dapat sambahin si Hari.”
Verse 2
एकभक्तेन नक्तेन उपवासफलादिना / ददाति धनधान्यादि पुत्रराज्यजयादिकम्
Sa pagsasagawa ng pagkain nang minsan lamang, pagkain sa gabi lamang (nakta), pag-aayuno at mga katulad nito, ipinagkakaloob ng Panginoon ang yaman at ani, gayundin ang mga anak, paghahari, tagumpay, at iba pang makalupang bunga.
Verse 3
वैश्वानरः प्रतिपदि कुबेरः पूजितोर्ऽथदः / पोष्य ब्रह्मो प्रतिपद्यर्चितः श्रिस्तथाश्विनी
Sa unang araw ng buwan (pratipadā), sinasamba si Vaiśvānara; at sinasamba rin si Kubera, ang tagapagkaloob ng kayamanan. Gayundin, si Brahmā—bilang Poṣya—ay sinasamba sa pratipadā; at gayon din si Śrī (Lakṣmī) at ang Aśvinī (ang kambal na Aśvin).
Verse 4
द्वितीयायां यमो लक्ष्मीनारायण इहार्थदः / तृतीयायां त्रिदेवाश्च गौरीविघ्नेशशङ्कराः
Sa ikalawang araw, sambahin si Yama at si Lakṣmī-Nārāyaṇa, na nagkakaloob ng mga layuning makalupa sa buhay na ito. Sa ikatlong araw, parangalan ang tatlong diyos—si Gaurī, si Vighneśa (Gaṇeśa), at si Śaṅkara (Śiva).
Verse 5
चतुर्थ्यां च चतुर्व्यूहः पञ्चम्यामर्चितो हरिः / कार्तिकेयो रविः षष्ठ्यां सप्तम्यां भास्करोर्ऽथदः
Sa ikaapat na araw (caturthī), sambahin ang Caturvyūha (apat na pagpapahayag). Sa ikalimang araw (pañcamī), sambahin si Hari. Sa ikaanim na araw (ṣaṣṭhī), sambahin si Kārttikeya at si Ravi (Araw). Sa ikapitong araw (saptamī), sambahin si Bhāskara (Araw) bilang tagapagkaloob ng kasaganaan.
Verse 6
दुर्गाष्टम्यां नवम्यां च मातरो ऽथ दिशोर्ऽथदाः / दशम्यां च यमश्चन्द्र एकादश्यामृषीन्यजेत्
Sa ikawalong araw ni Durgā (Aṣṭamī) at sa ikasiyam (Navamī), dapat sambahin ang mga Mātṛ, ang mga Banal na Ina; gayundin ang mga tagapagbantay ng mga direksiyon, ang mga nagbibigay ng biyaya. Sa ikasampu (Daśamī), sambahin si Yama at si Candra (Buwan); at sa ikalabing-isa (Ekādaśī), sambahin ang mga Ṛṣi, ang mga pantas.
Verse 7
द्वादश्यां च हरिः कामस्त्रयोदश्यां महेश्वरः / चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां ब्रह्मा च पितरोर्ऽथदाः
Sa ikalabindalawa (Dvādaśī), sambahin si Hari; sa ikalabintatlo (Trayodaśī), sambahin si Kāma (Kāmadeva); sa ikalabing-apat (Caturdaśī), sambahin si Maheśvara. Sa ikalabing-apat at ikalabinlima (Pañcadaśī), si Brahmā at ang mga Pitṛ (mga ninuno) ang nagkakaloob ng ninanais na bunga.
Verse 8
अमावास्यां पूजनीया वारा वै भास्करादयः / नक्षत्राणि च योगाश्च पूजिताः सर्वदायकाः
Sa araw ng Amāvāsyā (bagong buwan), ang mga araw ng linggo—mula sa Linggo—ay tunay na dapat sambahin; gayundin ang mga nakṣatra (mga tahanang-buwan) at mga yoga, na kapag pinarangalan ay nagiging tagapagkaloob ng lahat ng biyaya.
Frequently Asked Questions
Pratipadā includes worship of Vaiśvānara and Kubera; the verse also associates pratipadā with Brahmā (as Poṣya), along with Śrī (Lakṣmī) and the Aśvins—indicating a composite auspiciousness focused on vitality, wealth, and sustenance.
Aṣṭamī/navamī are classically Śākta-leaning tithis linked to Durgā and protective powers. The chapter aligns these days with Mātṛ worship and direction-guardianship (Dikpālas), emphasizing protection, boon-bestowal, and the stabilization of one’s worldly and ritual environment.
The text names regulated eating practices—single-meal discipline, night-only eating, fasting, and similar restraints—as the means by which worship becomes efficacious, leading to stated fruits such as wealth, grain, progeny, sovereignty, and victory.