Shloka 82
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
नष्टं चैव यथा तत्त्वं तत्त्वानां तत्त्वदर्शने / यथेष्टं परिनिर्याति भिन्ने देहे सुनिर्वृते
Transliteration
naṣṭaṃ caiva yathā tattvaṃ tattvānāṃ tattvadarśane / yatheṣṭaṃ pariniryāti bhinne dehe sunirvṛte
Translation
Kung paanong sa pagtanaw sa mga tattva ayon sa katotohanan ay naglalaho ang pagkakapit sa “tattva,” gayon din kapag nahati na ang katawan, sa ganap na kapayapaan ng nirvṛti, siya’y umaalis ayon sa nais.
Word by Word
naṣṭamdestroyed/vanished
naṣṭam:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootnaṣ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; यहाँ प्रथमा (predicate)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
evaindeed
eva:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (emphatic: just/indeed)
yathājust as
yathā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/just as)
tattvamthe principle/reality
tattvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottattva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; यहाँ प्रथमा (subject/predicate-noun)
tattvānāmof the principles
tattvānām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottattva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (genitive), बहुवचन (plural)
tattva-darśanein the vision/realization of reality
tattva-darśane:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottattva (प्रातिपदिक) + darśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (tattvasya darśanam)
yathā-iṣṭamas one wishes
yathā-iṣṭam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + iṣṭa (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
Formअव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण (as desired)
pariniryātideparts/goes forth completely
pariniryāti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpari-nir-yā (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
bhinnewhen (it is) separated/broken
bhinne:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootbhid (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (locative), एकवचन; देहे इति विशेषणम्
dehein the body
dehe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdeha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी (locative), एकवचन (singular)
su-nirvṛtein the well-settled/fully at-rest (state)
su-nirvṛte:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग/अव्यय) + nirvṛta (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय (su + nirvṛta) ‘well at rest/fully content’; देहे इति विशेषणम्