Shloka 38
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
दक्षिणाभिस्ततीयेन बद्धो ऽत्यन्तं विवर्त्तते / इत्येते वै त्रयः प्रोक्ता बन्धा ह्यज्ञानहेतुकाः
Transliteration
dakṣiṇābhistatīyena baddho 'tyantaṃ vivarttate / ityete vai trayaḥ proktā bandhā hyajñānahetukāḥ
Translation
Ang nilalang na nabibigkis ng ikatlong gapos—ang pagkakapit sa dakṣiṇā (handog na banal)—ay lubhang umiikot at naliligaw. Ang tatlong gapos na ito’y sinabing bunga ng kamangmangan.
Word by Word
दक्षिणाभिःby the right (side) / by the southern (forces)
दक्षिणाभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), बहुवचन
तृतीयेनby the third (bond)
तृतीयेन:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; विशेषणम्
बद्धःbound
बद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootबन्ध् (धातु) → बद्ध (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle)
अत्यन्तम्excessively, completely
अत्यन्तम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यन्त (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
विवर्ततेturns about, revolves
विवर्तते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootविवृत्/वृत्त् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
इतिthus
इति:
Sambandha/Marker (सम्बन्ध/सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-समाप्तिसूचक (quotative particle)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
वैindeed
वै:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
त्रयःthree
त्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक
प्रोक्ताःare said/declared
प्रोक्ताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP)
बन्धाःbonds, fetters
बन्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
हिfor, indeed
हि:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (causal/emphatic particle)
अज्ञानहेतुकाःhaving ignorance as the cause
अज्ञानहेतुकाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअज्ञान (प्रातिपदिक) + हेतु (प्रातिपदिक) + क (प्रातिपदिक-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अज्ञानस्य हेतुः/हेतुकः) विशेषणम्