Shloka 111
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
एषा निसर्गप्रतिसर्गपूर्वा प्राधानिकी चेश्वरकारिता वा / अनाद्यनन्ता ह्यभिमानपूर्वकं वित्रासयन्ती जगदभ्युपैति
Transliteration
eṣā nisargapratisargapūrvā prādhānikī ceśvarakāritā vā / anādyanantā hyabhimānapūrvakaṃ vitrāsayantī jagadabhyupaiti
Translation
Ito ang kapangyarihang nauna sa nisarga at pratisarga—maging mula sa Pradhāna o gawa ng Īśvara. Ito’y walang simula at walang wakas; sa pagmamataas, tinatakot nito ang daigdig at saka lumilitaw.
Word by Word
eṣāthis (she/this process)
eṣā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
nisarga-prati-sarga-pūrvāpreceded by natural creation and re-creation
nisarga-prati-sarga-pūrvā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnisarga (प्रातिपदिक) + prati (अव्यय) + sarga (प्रातिपदिक) + pūrva (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषसमासः: ‘निसर्ग-प्रतिसर्गयोः पूर्वा’ (preceded by natural creation and re-creation)
prādhānikīpertaining to Pradhāna (primordial matter)
prādhānikī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprādhānika (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
īśvara-kāritā(or) caused by the Lord
īśvara-kāritā:
Viśeṣaṇa (विशेषण/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक) + kāritā (प्रातिपदिक; from √kṛ causative noun)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी): ‘ईश्वरस्य कारिता’ = caused/produced by the Lord
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle)
anādi-anantābeginningless and endless
anādi-anantā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanādi (प्रातिपदिक) + ananta (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्वन्द्वसमासः (समाहार/युगपत्-गुण): beginningless and endless
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/causal)
abhimāna-pūrvakamwith ego-sense as the antecedent / based on self-conceit
abhimāna-pūrvakam:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootabhimāna (प्रातिपदिक) + pūrvaka (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषण (adverbial)
vitrāsayantīfrightening / causing to tremble
vitrāsayantī:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi-trāsaya (धातु, causative of √tras)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी-भावः
jagatthe world
jagat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
abhyupaitiapproaches / comes upon
abhyupaiti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-upa-i (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्गद्वय ‘abhi-’ ‘upa-’