Shloka 106
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
अर्च्यमाना रणं चक्रे लघुहस्ता कुमारिका / द्वितीयं युद्धदिवसं समस्तमपि सा रणे
Transliteration
arcyamānā raṇaṃ cakre laghuhastā kumārikā / dvitīyaṃ yuddhadivasaṃ samastamapi sā raṇe
Translation
Ang dalagang mabilis ang kamay, bagama’t pinararangalan, ay nagpatuloy sa pakikidigma; sa ikalawang araw ng labanan, buong maghapon din siyang nasa digmaan.
Word by Word
अर्च्यमानाbeing praised/worshipped
अर्च्यमाना:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (शानच्/Present passive participle) ‘अर्च्यमान’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रणम्battle
रणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
चक्रेshe did/made
चक्रे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
लघुहस्ताswift-handed
लघुहस्ता:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootलघु (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि—‘whose hands are swift/light’; विशेषण कुमारिका
कुमारिकाthe maiden/princess
कुमारिका:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुमारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
द्वितीयम्the second
द्वितीयम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषण युद्धदिवसम्
युद्धदिवसम्battle-day
युद्धदिवसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक) + दिवस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
समस्तम्entire
समस्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषण (to ‘day’ understood)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle: emphasis/also)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन