Shloka 18
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
व्याहारैस्त्रिभिरेतैस्तु ब्रह्मा लोकमकल्पयत् / ततो भूः पार्थिवो लोको ह्यन्तरिक्षं भूवः स्मृतम्
Transliteration
vyāhāraistribhiretaistu brahmā lokamakalpayat / tato bhūḥ pārthivo loko hyantarikṣaṃ bhūvaḥ smṛtam
Translation
Sa tatlong vyāhṛti na ito, inayos ni Brahmā ang mga loka. Kaya ang ‘Bhūḥ’ ay naging lokang panlupa, at ang ‘Bhuvaḥ’ ay inaalala bilang antarikṣa.
Word by Word
व्याहारैःby the utterances
व्याहारैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootव्याहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
त्रिभिःby three
त्रिभिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; सर्वलिङ्ग; विशेषण
एतैःby these
एतैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लोकम्the world(s)
लोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
अकल्पयत्created/arranged
अकल्पयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकॢप् (धातु)
Formलुङ् (Aorist/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense ‘arranged/created’
ततःthereupon
ततः:
Adhikarana/Desha-Kala (अधिकरण/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण ‘thereupon’
भूःBhū (earth)
भूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूः (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लोकनाम
पार्थिवःearthly
पार्थिवः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
लोकःworld
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (causal/emphatic) ‘indeed/for’
अन्तरिक्षम्the atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भुवःBhuvaḥ
भुवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभुवस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लोकनाम
स्मृतम्is called
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is called/considered’ (agreeing with अन्तरिक्षम्)