Adhyaya 14
Upodghata PadaAdhyaya 1429 Verses

Adhyaya 14

Lalitopākhyāna: Devagaṇa-samāgamaḥ and Śrīnagaryāḥ Nirmāṇam (Assembly of Devas; Construction and Splendor of the Divine City)

Ang Adhyaya na ito ay nasa daloy ng pag-uusap nina Hayagrīva at Agastya sa Lalitopākhyāna. Isinalaysay ni Hayagrīva ang dakilang pagtitipon: dumating si Brahmā kasama ang mga rishi upang masilayan ang Devī; si Viṣṇu ay dumating na nakasakay kay Garuḍa (Vinatāsuta), at si Śiva ay dumating na nakasakay sa toro (vṛṣa). Nagtipon sa paligid ng Mahādevī ang mga devarṣi na pinamumunuan ni Nārada, mga apsaras, mga gandharva (gaya ni Viśvāvasu), at mga yakṣa. Inatasan ni Brahmā si Viśvakarmā na lumikha ng isang banal na lungsod na maihahambing sa Amarāvatī, na may mga pader at muog, mga tarangkahan, mahahabang daang-hari, mga kuwadra, at mga tirahan para sa mga opisyal, kawal, mga dvija, at mga tagapaglingkod. Pagkaraan, inilalarawan ang “kosmikong korte” sa arkitektura: isang maningning na palasyong sentral at bulwagang navaratna (siyam na hiyas) na may trono na yari sa cintāmaṇi, kusang nagliliwanag na parang pagsikat ng araw. Pinagnilayan ni Brahmā ang paghahari at kapangyarihan ng trono—na ang paglapit dito’y nakapag-aangat ng katayuan sa iba’t ibang daigdig—at sinundan ng pamantayang pahayag tungkol sa pagkahari/abhiseka: ang mga mapalad na guro, ang mga huwarang tanda, at ang presensya ng katuwang na reyna, na nagpapakitang ang pamumuno ay sabayang binubuo ng ritwal at kaayusang kosmiko.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ललितास्तवराजो नाम त्रयोदशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच एतस्मिन्नेव काले तु ब्रह्मा लोकपितामहः / आजगामाथ देवेशीं द्रष्टुकामो महर्षिभिः

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa bahaging Uttara… ang ikalabintatlong kabanata na tinatawag na “Lalitāstavarāja.” Wika ni Hayagrīva: Sa panahong iyon, dumating si Brahmā, ang Pitāmaha ng daigdig, kasama ang mga maharṣi, na nagnanais masilayan ang Devīśī.

Verse 2

आजगाम ततो विष्णुरारूढो विनतासुतम् / शिवो ऽपि वृषमारूढः समायातो ऽखिलेश्वरीम्

Pagkaraan, dumating si Viṣṇu na nakasakay sa anak ni Vinatā, si Garuḍa; at si Śiva rin, nakasakay sa toro, ay dumating sa Akhileśvarī, ang Ginang ng lahat.

Verse 3

देवर्षयो नारदाद्याः समाजग्मुर्महेश्वरीम् / आययुस्तां महादेवीं सर्वे चाप्सरसां गणाः

Ang mga devarṣi na sina Nārada at iba pa ay nagtipon sa Mahēśvarī; at ang lahat ng pangkat ng apsarā ay dumating din sa Mahādevī na iyon.

Verse 4

विश्वावसुप्रभृतयो गन्धर्वाश्चैव यक्षकाः / ब्रह्मणाथ समादिष्टो विश्वकर्मा विशांपतिः

Naroon din ang mga Gandharva gaya ni Viśvāvasu at ang mga Yakṣa; sa utos ni Brahmā, itinalaga si Prajāpati Viśvakarmā.

Verse 5

चकार नगरं दिव्यं यथामरपुरं तथा / ततो भगवती दुर्गा सर्वमन्त्राधिदेवता

Lumikha siya ng isang banal na lungsod na tulad ng Amarapurī; saka nagpakita si Bhagavatī Durgā, ang diyosang pinuno ng lahat ng mantra.

Verse 6

विद्याधिदेवता श्यामा समाजग्मतुरंबिकाम् / ब्राहयाद्या मातरश्चैव स्वस्वभूतगणावृताः

Dumating kay Ambikā si Śyāmā, ang diyosang tagapangalaga ng Vidyā; dumating din ang mga Mātṛkā gaya ni Brāhmī, na napapalibutan ng kani-kanilang pangkat ng bhūta.

Verse 7

सिद्धयो ह्यणिमाद्याश्च योगिन्यश्चैव कोटिशः / भैरवाः क्षेत्रपालाश्च महाशास्ता गणाग्रणीः

Naroon ang mga siddhi gaya ng Aṇimā at iba pa, at ang mga Yoginī na di-mabilang; dumating din ang mga Bhairava, mga Kṣetrapāla, at si Mahāśāstā na pinuno ng mga gaṇa.

Verse 8

महागणेश्वरः स्कन्दो बटुको वीरभद्रकः / आगत्य ते महादेवीं तुष्टुवुः प्रणतास्तदा

Dumating din si Skanda na Mahāgaṇeśvara, si Baṭuka, at si Vīrabhadra; noon ay yumukod sila at nagpuri kay Mahādevī.

Verse 9

तत्राथ नगरीं रम्यां साट्टप्राकारतोरणाम् / गजाश्वरथशालाढ्यां राजवीथिविराजिताम्

Pagkaraan ay nakita niya ang isang marikit na lungsod, may matatayog na pader at maringal na tarangkahan; sagana sa silungan ng elepante, kabayo at karwahe, at kumikislap sa mga lansangang panghari.

Verse 10

सामन्तानाममात्यानां सैनिकानां द्विजन्म नाम् / वेतालदासदासीनां गृहाणि रुचिराणि च

Naroon ang mga maririkit na tahanan ng mga samanta, mga ministro, mga kawal at mga dvija; gayundin ng mga tagapaglingkod ni Vetala, mga alipin at mga aliping babae.

Verse 11

मध्यं राजगृहं दिव्यं द्वारगोपुरभूषितम् / शालाभिर्बहुभिर्युक्तं सभा भिरुषशोभितम्

Sa gitna ng lungsod ay may banal na palasyong hari, pinalamutian ng mga tarangkahan at gopura; may maraming bulwagan at higit na gumaganda dahil sa mga silid-sanggunian.

Verse 12

सिंहासनसभां चैव नवरत्नमयीं शुभाम् / मध्ये सिंहासनं दिव्यं चिन्तामणिवीनिर्मितम्

Naroon ang mapalad na bulwagang trono na yari sa siyam na hiyas; sa gitna nito ay isang banal na trono na ginawa mula sa batong Cintāmaṇi.

Verse 13

स्वयं प्रकाशमद्वन्द्वमुदयादित्यसंनिभम् / विलोक्य चिन्तयामास ब्रह्मा लोकपितामहः

Nang masdan ang liwanag na kusang nagniningning, lampas sa lahat ng dalawahan, na tulad ng sumisikat na araw, si Brahma, ang Pitamaha ng daigdig, ay napalalim sa pagninilay.

Verse 14

यस्त्वेतत्समधिष्ठाय वर्तते बालिशो ऽपिवा / पुरस्यास्य प्रभावेण सर्वलोकाधिको भवेत्

Ang sinumang sumandig sa banal na lungsod na ito at mamuhay ayon dito, kahit musmos ang isip, sa bisa ng puri na ito ay hihigit sa lahat ng mga daigdig.

Verse 15

न केवला स्त्री राज्यार्हा पुरुषो ऽपि तया विना / मङ्गलाचार्यसंयुक्तं महापुरुषलक्षणम् / अनुकूलाङ्गनायुक्तमभिषिञ्चेदिति श्रुतिः

Hindi babae lamang ang karapat-dapat sa kaharian; kung wala siya, hindi rin ganap ang lalaki. Ayon sa Śruti, dapat ipagkaloob ang abhiṣeka sa lalaking may tanda ng Mahāpuruṣa, kasama ang mga ācāryang mapagpala, at may kabiyak na angkop at kaayon.

Verse 16

विभातीयं वरारोहा भूर्ता शृङ्गारदेवता / वरो ऽस्यास्त्रिषु लोकेषु न चान्यः शङ्करादृते

Nagniningning ang varārohā na ito, na wari’y ang diyosa ng Śṛṅgāra ay nagkatawang-tao. Sa tatlong daigdig, wala siyang ibang mapapangasawa kundi si Śaṅkara.

Verse 17

जडिलो मुण्डधारी च विरूपाक्षः कपालभृत् / कल्माषी भस्मदिग्धाङ्गः श्मशानास्थिविभूषणः

Siya’y may jaṭā, may ahit na ulo, may kakaibang mga mata (Virūpākṣa), may dalang bungo; may batik-batik, nababalutan ng banal na abo, at ginagawang palamuti ang mga buto ng crematorium.

Verse 18

अमङ्गलास्पदं चैनं वरयेत्सा सुमङ्गला / इति चिन्तयमानस्य ब्रह्मणो ऽग्रे महेश्वरः

“Siya’y tila pinagmumulan ng di-mabuting palatandaan, ngunit pipiliin pa rin siya ni Sumangalā,” habang iniisip ito ni Brahmā, nagpakita sa harap niya si Maheśvara.

Verse 19

कोटिकन्दर्पलावण्ययुक्तो दिव्य शरीरवान् / दिव्यांबरधरः स्रग्वी दिव्यगन्धानुलेपनः

Siya’y may kagandahang gaya ng di-mabilang na Kamadeva, may banal na katawan; nakasuot ng banal na kasuotan, may kuwintas na bulaklak, at pinahiran ng banal na pabango.

Verse 20

किरीटहारकेयूरकुण्डलाद्यैरलङ्कृतः / प्रादुर्बभूव पुरतो जगन्मोहन रुपधृक्

Pinalamutian ng korona, kuwintas, pulseras sa bisig, hikaw at iba pang alahas, siya’y nagpakita sa harap na taglay ang anyong umaakit sa buong daigdig.

Verse 21

तं कुमारमथालिङ्ग्य ब्रह्मा लोकपितामहः / चक्रे कामेश्वरं नाम्ना कमनीयवपुर्धरम्

Pagkaraan, niyakap ni Brahma, ang Pitamaha ng mga daigdig, ang binatang iyon at itinakda siyang tawaging ‘Kameshvara’, na may kaakit-akit na anyo.

Verse 22

तस्यास्तु परमाशक्तेरनुरूपो वरस्त्वयम् / इति निश्चित्य तेनैव सहितास्तामथाययुः

Nang mapagpasyahan nilang “Ito ang angkop na kapareha ng Paramā-Śakti,” dinala nila siya at muling nagtungo sa kanya.

Verse 23

अस्तुवंस्ते परां शक्तिं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः / तां दृष्ट्वा मृगशावाक्षीं कुमारो नीललोहितः / अभवन्मन्मथाविष्टो विस्मृत्य सकलाः क्रियाः

Pinuri nina Brahma, Vishnu, at Maheshvara ang Kataas-taasang Shakti. Nang makita ng kumar na si Nīlalohita ang may matang gaya ng anak na usa, siya’y sinapian ng pagnanasa ni Manmatha at nalimutan ang lahat ng gawain.

Verse 24

सापि तं वीक्ष्य तन्वङ्गो मूर्तिंमन्तमिव स्मरम् / मदनाविष्टसर्वाङ्गी स्वात्मरूपममन्यत / अन्योन्यालोकनासक्तौ तावृभौ मदनातुरौ

Siya man ay tumingin sa kanya—na wari’y si Smara, ang diyos ng pag-ibig na may anyo—at nabalot ang buong katawan ng pagnanasa; inakala niyang siya’y tila sariling anyo. Kapwa sila nalulong sa titig ng isa’t isa, nag-aalab sa pag-ibig.

Verse 25

सर्वभावविशेषज्ञौ धृतिमन्तौ मनस्विनौ / परैरज्ञातचारित्रौ मुहूर्तास्वस्थचेतनौ

Kapwa nila batid ang iba’t ibang anyo ng damdamin, matatag at marangal ang loob; ang kanilang gawi’y di nalalaman ng iba, at sa ilang sandali’y di panatag ang isip.

Verse 26

अथोवाच महादेवीं ब्रह्मा लोकैकनायिकाम् / इमे देवाश्च ऋषयो गन्धर्वाप्सरसां गणाः / त्वामीशां द्रष्टुमिच्छन्ति सप्रियां परमाहवे

Pagkaraan, sinabi ni Brahma sa Mahadevi, ang tanging reyna ng daigdig: “Narito ang mga deva, ang mga rishi, at ang mga pangkat ng gandharva at apsara; O Iśvarī, nais ka nilang masilayan kasama ang iyong minamahal sa dakilang kapulungan.”

Verse 27

को वानुरूपस्ते देवि प्रियो धन्यतमः पुमान् / लोकसंरक्षणार्थाय भजस्व पुरुषं परम्

O Diyosa, sino ang lalaking karapat-dapat sa iyo, ang iyong minamahal, ang pinakapalad? Para sa pag-iingat ng daigdig, piliin mo ang Kataas-taasang Purusha.

Verse 28

राज्ञी भव पुरस्यास्य स्थिता भव वरासने / अभिषिक्तां महाभागैर्देवार्षे भिरकल्मषैः

Maging reyna ng lungsod na ito; manahan sa pinakamainam na luklukan. Nawa’y ang mga dalisay at mapalad na devarshi ang magsagawa ng abhiṣeka sa iyo.

Verse 29

साम्राज्यचिह्नसंयुक्तां सर्वाभरणसंयुताम् / सप्रियामासनगतां द्रष्टुमिच्छामहे वयम्

Nais naming masilayan ang Diyosa na may mga tanda ng paghahari, nababalutan ng lahat ng alahas, at nakaupo sa luklukan kasama ang kanyang minamahal.

Frequently Asked Questions

It is narrated by Hayagrīva within the Hayagrīva–Agastya saṃvāda of the Lalitopākhyāna, describing a ceremonial convergence of deities and attendant beings around the Mahādevī.

The chapter enumerates layered divine classes—Trimūrti, devarṣis, apsarases, gandharvas, yakṣas, mātr̥kās, siddhis, yoginīs, bhairavas, kṣetrapālas, and major gaṇa leaders (Gaṇeśa, Skanda, Vīrabhadra). This functions as cosmological metadata, mapping the Devī’s court as a totalizing hierarchy of beings.

The divine city (built by Viśvakarmā) and the self-luminous cintāmaṇi throne encode Shākta sovereignty: the Devī’s seat becomes a cosmogram of authority, where ritual enthronement, auspicious order, and the presence of the consort motif articulate sacral kingship and cosmic legitimacy.