Adhyaya 24

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महादृवायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ध्रुवचर्याकीर्त्तनं नाम त्रयोविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा तु सुनयः पुनस्ते संशयान्विताः / पप्रच्छुरुत्तरं भूयस्तदा ते रोमहर्षणम्

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Purāṇa, sa unang bahagi, ikalawang anuṣaṅga-pāda, ang ika-23 kabanata na tinatawag na “Pagpupuri sa Gawi ni Dhruva.” Sabi ni Sūta: nang marinig ito, ang mga Sunaya na may pag-aalinlangan ay muling nagtanong kay Romaharṣaṇa ng higit pang sagot.

Verse 2

यदेतदुक्तं भवतागृहाणीत्येव विस्तृतम् / कथं देवगृहाणि स्युः कथं ज्योतींषिवर्णय

Sinabi mo nang malawakan, ‘tanggapin ang mga gṛha’; paano nagiging mga tahanan ng mga deva, at paano ilalarawan ang mga liwanag sa langit?

Verse 3

एतत्सर्वं समाचक्ष्व ज्योतिषां चैव निर्णयम् / वायुरुवाच श्रुत्वा तु वचनं तेषां तदा सूतः समाहितः

Ipaliwanag mo ang lahat ng ito, pati ang pasya tungkol sa mga liwanag sa langit. Sabi ni Vāyu—nang marinig ang kanilang mga salita, ang Sūta ay naging taimtim at nakatuon.

Verse 4

उवाच परमं वाक्यं तेषां संशयनिर्णयम् / अस्मिन्नर्थे माहाप्राज्ञैर्यदुक्तं ज्ञानबुद्धिभिः

Pagkatapos ay sinabi niya ang dakilang pananalita na lumulutas sa kanilang pag-aalinlangan—gaya ng sinabi ng mga dakilang pantas sa liwanag ng kaalaman at pag-unawa.

Verse 5

एतद्वो ऽहं प्रवक्ष्यामि सूर्याचन्द्रमसोर्भवम् / यथा देवगृहाणीह सूर्यचन्द्रग्रहाः स्मृताः

Ngayon ay ipapahayag ko sa inyo ang pinagmulan nina Sūrya at Candra—at kung paanong dito ang Araw at Buwan ay inaalala bilang mga gṛha, tahanan ng mga deva.

Verse 6

ततः परं च त्रिविधस्याग्नेर्वक्ष्ये समुद्भवम् / दिव्यस्य भौतिकस्याग्नेरब्योनेः पार्थि वस्य तु

Pagkatapos nito ay sasabihin ko ang pinagmulan ng tatlong uri ng Agni—ang makalangit na apoy, ang pisikal na apoy, at ang apoy na ‘di mula sa sinapupunan (abyoni) at ang makalupang (pārthiva).

Verse 7

व्युष्टायां तु रजन्यां वै ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः / अव्याकृतमिदं त्वासीन्नैशेन तमसावृतम्

Paglipas ng gabi, sa panahon ni Brahma na may di-nahahayag na pagsilang, ang lahat ng ito ay di-pa nahuhubog at natakpan ng dilim ng gabi.

Verse 8

सर्वभूतावशिष्टे ऽस्मिंल्लोके नष्टविशेषणे / स्वयंभूर्भगवांस्तत्र लोकतन्त्रार्थसाधकः

Nang sa daigdig na ito ay naglaho ang lahat ng nilalang at nawala ang mga pagkakaiba, doon nagpakita ang Panginoong Svayambhu upang itatag ang kaayusan ng sanlibutan.

Verse 9

खद्योतवत्स व्यचरदाविर्भावचिकीर्षया / सो ऽग्निं दृष्ट्वाथ लोकादौ पृथिवीजलसंश्रितम्

Sa hangaring magpakita, siya’y gumalaw na parang alitaptap; at nakita niya ang Apoy sa pasimula ng daigdig, na nananahan sa lupa at tubig.

Verse 10

संवृत्य तं प्रकाशार्थं त्रिधा व्यमजदीश्वरः / पवनो यस्तु लोके ऽस्मिन्पार्थिवः सो ऽग्निरुच्यते

Upang magbigay-liwanag, pinigil iyon ng Panginoon at hinati sa tatlo; at ang hangin na may katangiang makalupa (magaspang) sa daigdig na ito ay tinatawag na Agni.

Verse 11

यश्चासौ तपते सूर्ये शुचिरग्निस्तु स स्मृतः / वैद्युतो ऽब्जस्तु विज्ञेयस्तेषां वक्ष्ये ऽथ लक्षमम्

Ang nag-aalab sa araw ay tinatawag na Śuci-Agni; at ang may anyong kidlat na nananahan sa tubig ay dapat ding makilala—ngayon ay sasabihin ko ang mga tanda nito.

Verse 12

वैद्युतो जाठरः सौरो ह्यपां गर्भास्त्रयो ऽग्रयः / तस्मादपः पिबन्सूर्यो गोभिर्दीप्यत्यसौ दिवि

Ang kidlat, ang apoy sa tiyan, at ang liwanag ng Araw—tatlong dakilang ningning na isinilang mula sa sinapupunan ng tubig. Kaya ang Surya ay umiinom ng tubig at nagniningning sa langit sa pamamagitan ng kanyang mga sinag.

Verse 13

वैद्युतेन समाविष्टो वार्ष्यो नाद्भिः प्रशाम्यति / मानवा नां च कुक्षिस्थो नाद्भिः शास्यति पावकः

Ang apoy na napuspos ng lakas ng kidlat at lumilitaw na parang ulan ay hindi napapawi ng tubig. Gayundin, ang Pāvaka na nasa tiyan ng tao ay hindi napapasunod ng tubig.

Verse 14

तस्मात्सौरो वैद्युतश्च जाठरश्चप्यनिन्धनः / किञ्चिदप्सु मतं तेजः किञ्चिद्दृष्टमबिं धनम्

Kaya ang ningning ng Surya, ang ningning ng kidlat, at ang apoy na jāṭhara—pawang lahat ay mga tejas na walang panggatong. May tejas na itinuturing na nasa tubig, at may tejas na nakikitang walang panggatong.

Verse 15

काष्ठेन्धनस्तु निर्मथ्यः सो ऽद्भिः शाम्यति पावकः / अर्चिष्मान्पवमानो ऽग्निर्निष्प्रभो जाठरः स्मृतः

Ang apoy na nalilikha sa pagkikiskis ng kahoy na panggatong ay napapawi ng tubig. Ang pavamāna na apoy na may liyab ay maningning, ngunit ang jāṭhara na apoy ay itinuturing na walang ningning sa labas.

Verse 16

यश्चायं मण्डले शुक्लो निरूष्मा संप्रकाशकः / प्रभा सौरी तु पादेन ह्यस्तं याति देवाकरे

At ang puting liwanag sa bilog na ito, na walang init ngunit nagbibigay-liwanag—iyan ang prabhā ng Surya. Ito’y lumulubog sa Devākara (Araw) sa pamamagitan ng isang pāda lamang.

Verse 17

अग्निमाविशते रात्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते / उद्यन्तं च पुनः सूर्यमौष्णमयमाग्नेयमाविशत्

Sa gabi, ang gabi ay pumapasok sa apoy kaya ito’y nagliliwanag kahit mula sa malayo. At kapag muling sumisikat ang Araw, ang init na may likas na apoy ay pumapasok dito.

Verse 18

पादेन पार्थिवस्याग्नेस्तस्मादग्निस्तपत्यसौ / प्राकाश्यं च तथौष्ण्यं च सौराग्नेये तु तेजसी

Dahil sa isang bahagi ng apoy na makalupa, ang apoy na ito’y nag-aalab. Sa tejas na solar at may likas na apoy, naroon ang liwanag at ang init.

Verse 19

परस्परानुप्रवेशादाप्यायेते परस्परम् / उत्तरे चैव भूम्यर्द्धे तथा ह्यग्निश्च दक्षिणे

Dahil sa pagpasok sa isa’t isa, sila’y nagpapalakas sa isa’t isa. Sa hilagang kalahati ng daigdig (naroon ang isa), at sa timog naman naroon si Agni.

Verse 20

उत्तिष्ठति पुनः सूर्ये रात्रिराविशते ह्यपः / तस्मात्तप्ता भवन्त्यापो दिवारत्रिप्रवेशनात्

Kapag muling bumabangon ang Araw, ang gabi ay pumapasok sa tubig. Kaya dahil sa pagpasok ng araw at gabi, ang mga tubig ay umiinit.

Verse 21

अस्तं याति पुन सूर्ये अहर्वै प्रविशत्यपः / तस्मान्नक्तं पुनः शुक्ला आपो ऽदृश्यन्त भास्वराः

Kapag muling lumulubog ang Araw, ang araw (liwanag ng araw) ay pumapasok sa tubig. Kaya sa gabi, ang mga tubig ay muling nakikitang maputi at maningning.

Verse 22

एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्द्धे दक्षिणोत्तरे / उदयास्तमने नित्यमहोरात्रं विशत्यपः

Sa ganitong sunod-sunod na kaayusan, ang tubig ay laging pumapasok sa timog at hilagang bahagi ng daigdig, kasabay ng pagsikat at paglubog, sa buong araw at gabi.

Verse 23

यश्चासौ तपते सूर्यः पिबन्नंभो गभस्तिभिः / पार्थिवाग्निविमिश्रो ऽसौ दिव्यः शुचिरिति स्मृतः

Ang Araw na nagliliyab ay umiinom ng tubig sa pamamagitan ng kanyang mga sinag; bagaman nahahalo sa apoy ng daigdig, siya’y itinuturing na banal at dalisay.

Verse 24

सहस्रपादसौ वह्निर्घृतकुंभनिभः शुचिः / आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः

Ang banal na apoy na wari’y may sanlibong paa, kumikislap na parang banga ng ghee, ay kumukuha ng tubig mula sa lahat ng dako sa pamamagitan ng sanlibong daluyan.

Verse 25

नादेयीश्चैव सामुद्रीः कौप्याश्चैव समन्ततः / स्थावरा जङ्गमाश्चैव याश्च कुल्यादिका अपः

Tubig-ilog, tubig-dagat, at tubig-balón sa paligid; tubig na nasa mga di-gumagalaw at gumagalaw na nilalang, at tubig sa mga kanal at munting daluyan—lahat ng ito.

Verse 26

तस्य रश्मिसहस्रं तु शीतवर्षोष्णनिःस्तवम् / तासां चतुःशता नाड्यो वर्षन्ते चित्र मूर्त्तयः

Ang sanlibong sinag niya ay nagpapahayag ng lamig, ulan, at init; at mula sa mga iyon, apatnaraang daluyan ang nagbubuhos ng ulan sa sari-saring anyo.

Verse 27

चन्दनाश्चैव साध्यश्च कूतनाकूतनास्तथा / अमृता नामतः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः

Ang mga sinag na tinatawag na Candana, Sādhya, at Kūtanā-Akūtanā—lahat ay may pangalang ‘Amṛtā’ at lumilikha ng pag-ulan.

Verse 28

हिमोद्गताश्च ताभ्यो ऽन्या रश्मयस्त्रिशताः पुनः / दृश्या मेघाश्च याम्यश्च ह्रदिन्यो हिमसर्जनाः

Mula sa mga iyon ay muling sumibol ang tatlong daang ibang sinag na nagmula sa yelo; tinatawag na Dṛśyā, Meghā, Yāmya, at Hradinī, na lumilikha ng niyebe.

Verse 29

चन्द्रास्ता नामतः प्रोक्ता मिताभास्तु गभस्तयः / शुक्लाश्च कुहकाश्चैव गावो विश्वभृतस्तथा

Sila ay tinawag na ‘Candrā’; ang kanilang mga sinag (gabhasti) ay may banayad na liwanag. Mayroon din pang Śuklā, Kuhakā, Gāvo, at Viśvabhṛt.

Verse 30

शुक्लास्ता नामतः सर्वस्त्रिशता धर्मसर्जनाः / समं विभज्य नाडीस्तु मनुष्टपितृदेवताः

Ang tatlong daang sinag na tinatawag na ‘Śuklā’ ay pawang lumilikha ng Dharma; pantay nilang hinahati ang mga nāḍī para sa tao, mga pitṛ, at mga diyos.

Verse 31

मनुष्यानौषधेनेह स्वधया तु पितॄनपि / अमृतेन सुरान्सर्वांस्त्रींस्त्रिभिस्तर्पयत्यसौ

Pinupuspos niya rito ang mga tao sa pamamagitan ng banal na gamot, ang mga pitṛ sa pamamagitan ng svadhā, at ang lahat ng mga diyos sa pamamagitan ng amṛta—tatlong pangkat sa tatlong handog.

Verse 32

वसंते चैव ग्रीष्मे च शतैः स तपति त्रिभिः / वर्षास्वथो शरदि वै चतुर्भिश्च प्रवर्षति

Sa tagsibol at tag-init, siya’y nagpapainit sa tatlong daang sinag; sa tag-ulan at taglagas, siya’y nagpapabuhos ng ulan sa apat na daang sinag.

Verse 33

हेमन्ते शिशिरे चैव हिम मुत्सृजते त्रिभिः / इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रो ऽथ वरुणोर्ऽयमा

Sa hemanta at sisira, siya’y nagpapakawala ng yelo sa tatlong daang sinag; (bilang anyong Aditya) sina Indra, Dhata, Bhaga, Pusha, Mitra, Varuna, at Aryama.

Verse 34

अंशुर्विवस्वास्त्वष्टा च सविता विष्णुरेव च / माघमासे तु वरुणः पूषा चैव तु फलाल्गुने

Sina Anshu, Vivasvan, Tvashtri, Savita, at Vishnu—ito ang (mga anyo ng Aditya); sa buwang Magha ay si Varuna, at sa Phalguna ay si Pusha.

Verse 35

चैत्रे मासि तु देतोंशुर्धाता वैशाखतापनः / ज्येष्ठमासे भवेदिन्द्रश्चाषाढे सविता रविः

Sa buwang Chaitra ay si Detomshu; sa Vaishakha ay si Dhata (tagapagpainit); sa Jyeshtha ay si Indra; at sa Ashadha ay si Savita-Ravi.

Verse 36

विवस्वाञ्छ्रावणे मासि प्रोष्ठे मासे भागः स्मृतः / पर्जन्यो ऽश्वयुजे मासि त्वष्टा च कार्तिके रविः

Sa buwang Shravana ay si Vivasvan; sa Proshthapada ay si Bhaga ang inaalala; sa Ashvayuja ay si Parjanya; at sa Kartika ay si Tvashtri at Ravi.

Verse 37

मार्गशीर्षे भवेन्मित्रः पौषेविष्णुः सनातनः / पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि

Sa buwan ng Mārgaśīrṣa, ang Araw ay nasa anyong Mitra; sa Pauṣa, siya ang walang-hanggang Viṣṇu. Sa gawain ni Varuṇa ukol sa araw, limang libong sinag ang kumikilos.

Verse 38

षड्भिः सहस्रैः पूषा तु देवो ऽशुसप्तभिस्तथा / धाताष्टभिः सहस्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः

Sa anim na libong sinag ay ang diyos na Pūṣā; sa pitong libo ay si Aśu. Sa walong libo ay si Dhātā; at sa siyam na libong sinag ay si Śatakratu (Indra) na kumikilos.

Verse 39

सविता दशभिर्याति यात्येकादशभिर्भगः / सप्तभिस्तपते सित्रस्त्वष्टा चैवाष्टभिस्तपेत्

Si Savitā ay kumikilos sa sampung (libong) sinag; si Bhaga sa labing-isa. Si Sitra ay nag-aalab sa pitong sinag; at si Tvaṣṭā rin ay nag-aalab sa walong (libong) sinag.

Verse 40

अर्यमा दशाभिर्याति पर्जन्यो नवभिस्तपेत् / षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विषणुस्तपति मेदिनीम्

Si Aryamā ay kumikilos sa sampung (libong) sinag; si Parjanya ay nag-aalab sa siyam. At si Viṣaṇu, sa anim na libong sinag, ay nagpapainit sa Medinī (daigdig).

Verse 41

वसंते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मेर्ऽकः कनकप्रभः / श्वेतवर्णस्तु वर्षासु पाण्डुः शरदि भास्करः

Sa tagsibol, ang Araw ay kapila (mapulang-ginto); sa tag-init, ang Arka ay kumikislap na parang ginto. Sa tag-ulan, siya’y maputi; sa taglagas, ang Bhāskara ay mapusyaw ang kulay.

Verse 42

हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शैशिरे लोहितो रविः / इति वर्णाः समा ख्याताः सूर्यस्यर्तुसमुद्भवाः

Sa panahon ng hemanta, ang Araw ay kulay-tanso; sa śaiśira, si Ravi ay mapula. Ganito ang mga kulay ng Surya na sumisibol ayon sa mga panahon at kinikilalang tanyag.

Verse 43

औषधीषु बलं धत्ते स्वधया च पिदृष्वपि / सूर्यो ऽमरेष्वप्यमृतं त्रयं त्रिषु न यच्छति

Inilalagak ni Surya ang lakas sa mga halamang-gamot, at sa mga Pitri ay nagbibigay siya ng kasiyahan sa pamamagitan ng svadhā. Sa mga deva man, siya ang sanhi ng amṛta; ngunit ang ‘tatlong ito’ ay hindi niya ipinagkakaloob nang magkakahalo sa tatlong pangkat.

Verse 44

एवं रश्मिसहस्रं तु सौरं लोकार्थसाधकम् / भिद्यते ऋतुमासाद्य जलशीतोष्णनिस्रवम्

Sa gayon, ang sanlibong sinag ni Surya na naglilingkod sa kapakinabangan ng daigdig, pagdating ng mga panahon ay nahahati-hati at nagbubunga ng daloy ng lamig at init sa tubig.

Verse 45

इत्येतन्मण्डलं शुक्लं भास्वरं सूर्य संज्ञितम् / नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठा योनिरेव च

Sa gayon, ang puti at maningning na bilog na ito ay tinatawag na Surya. Ito ang sandigan at pinagmulan (yoni) ng mga bituin, mga planeta, at ni Soma (Chandra).

Verse 46

चन्द्रऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसंभवाः / नक्षत्राधिपतिः सोमो ग्रह राजो दिवाकरः

Ang Chandra, mga bituin, at lahat ng graha ay dapat makilalang nagmumula kay Surya. Ang panginoon ng mga bituin ay si Soma, at ang hari ng mga graha ay si Divākara (ang Araw).

Verse 47

शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः / पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः

Ang natitirang limang graha ay dapat makilalang anyo ng Īśvara, na gumagalaw ayon sa kalooban. Sa pagbigkas, ang Agni ay tinatawag na Āditya, at ang tubig ay inaalaalang si Candra.

Verse 48

शेषाणा प्रकृतीः स्मयग्वर्ण्यमाना निबोधत / सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः

Unawain nang wasto ang mga likas na katangian ng natitirang mga graha na inilalarawan. Si Skanda, pinunong-hukbo ng mga deva, ang binibigkas bilang grahang Aṅgāraka.

Verse 49

नारायणं बुधं प्राहुर्वेदज्ञानविदो बुधाः / रुद्रो वैवस्वतः साक्षाद्यमो लोकप्रभुः स्वयम्

Sinasabi ng mga pantas na bihasa sa kaalamang Veda na ang grahang Budha ay si Nārāyaṇa. At si Rudra rin ang Vaivasvata—ang hayag na Yama, panginoon ng mga daigdig.

Verse 50

महाग्रहो द्विजश्रेष्ठो मन्दगामी शनैश्वरः / देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महा ग्रहौ

Si Śanaiśvara ay isang mahāgraha, ang pinakadakila sa mga dvija, at mabagal ang paglalakbay. At ang dalawang guro ng mga deva at asura—Śukra at Bṛhaspati—ay maningning na mahāgraha.

Verse 51

प्रजापतिसुतावेतावुभौ शुक्रबृहस्पती / आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः

Ang dalawang ito—Śukra at Bṛhaspati—ay mga anak ni Prajāpati. Ang buong Tatlong Daigdig ay may ugat sa Āditya; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 52

भवत्यस्माज्जगत्कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम् / रुद्रोपेन्द्रेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्रास्त्रिदिवौकसाम्

Mula sa Kanya nagmumula ang buong sansinukob, kasama ang mga deva, asura, at tao; gayundin sina Rudra, Upendra, Indra, Chandra, at ang mga dakilang brahmana ng mga nananahan sa langit.

Verse 53

द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सार्वलौकिकम् / सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः

Siya ang ganap na liwanag ng lahat ng nagliliwanag, at ang tejas na lumalaganap sa lahat ng daigdig; Siya ang Sariling-Diwa ng lahat, Panginoon ng lahat ng loka—si Mahadeva, ang Prajapati.

Verse 54

सूर्य एव त्रिलोकस्य सूलं परमदैवतम् / ततः संजायते सर्वं तत्र चैव प्रलीयते

Si Surya mismo ang kataas-taasang diyos ng Tatlong Daigdig, na wari’y trisula; mula sa Kanya isinilang ang lahat, at sa Kanya rin naglalaho ang lahat.

Verse 55

भावाभावौ हि लोकानामादित्यान्निःमृतौ पुरा / जगज्ज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः

O mga vipra! Ang pag-iral at kawalan ng mga daigdig ay noong sinauna’y lumitaw mula kay Aditya; ang graha na dapat makilala ng sanlibutan ay si Ravi na maningning at lubhang marilag.

Verse 56

अत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः / क्षणा मुहूर्त्ता दिवसा निशाः पक्षाश्च कृत्स्नशः

Dito nagwawakas at muling isinisilang nang paulit-ulit ang mga sandali, muhūrta, mga araw, mga gabi, at ang lahat ng mga kalahating-buwan.

Verse 57

मासाः संवत्सराश्चैव ऋतवो ऽथ युगानि च / तदादित्यादृते ह्येषा कालंसख्या न विद्यते

Ang mga buwan, taon, mga panahon at mga yuga—lahat ng ito; kung wala ang Aditya, walang bilang ng panahon.

Verse 58

कालादृते न निगमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः / ऋतूनामविभागाच्च पुष्पमूलफलं कुतः

Kung walang panahon, walang Nigama, walang diksha, walang ayos ng pang-araw-araw na ritwal; at kung walang paghahati ng mga panahon, saan manggagaling ang bulaklak, ugat, at bunga?

Verse 59

कुतः सस्यविनिष्पत्तिस्तृणौषधिगणो ऽपि वा / अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चैह च

Saan magmumula ang paghinog ng mga pananim, o ang pangkat ng damo at halamang-gamot? Mawawala ang lahat ng gawain ng mga nilalang—sa langit at dito sa lupa.

Verse 60

जगत्प्रतापनमृते भास्करं वारितस्करम् / स एष कालश्चाग्निश्च द्वादशात्मा प्रजापतिः

Kung wala ang Bhaskara na nagpapainit sa sanlibutan, sino ang pipigil sa magnanakaw na dilim? Siya rin ang Panahon at siya rin ang Agni—ang Prajapati na may labindalawang anyo.

Verse 61

तपत्येष द्विजश्रेष्ठास्त्रैलोक्यं सचराचरम् / स एष तेचसां राशिस्तमो घ्रन्सार्वलौकिकम्

O mga dakilang dvija! Siya ang nagpapainit sa tatlong daigdig, kasama ang gumagalaw at di-gumagalaw; siya ang bunton ng liwanag na pumupuksa sa dilim ng lahat ng mundo.

Verse 62

उत्तमं मार्गमास्थाय वायोर्भाभिरिदं जगत् / पार्श्वमूर्ध्वमधश्चैव तापयत्येष सर्वशः

Sa pagdanas sa pinakamainam na landas, sa mga sinag ni Vayu, ang sanlibutan ay pinaiinit sa gilid, sa itaas at sa ibaba—sa lahat ng dako.

Verse 63

यथा प्रभाकरो दीपोगृहमध्ये ऽवलंबितः / पार्श्वमूर्ध्वमधश्चैव तमो नाशयते समम्

Gaya ng ilaw na lampara na nakasabit sa gitna ng bahay, winawasak nito ang dilim nang pantay: sa gilid, sa itaas at sa ibaba.

Verse 64

तद्वत्सहस्रकिरणो ग्रहराजो जगत्पतिः / सूर्यो गोभिर्जगत्सर्वमादीपयति सर्वतः

Gayon din ang Araw na may sanlibong sinag—hari ng mga planeta at panginoon ng daigdig—ay nagpapaliwanag sa buong sanlibutan sa lahat ng dako sa pamamagitan ng kanyang mga sinag.

Verse 65

रवे रश्मिसहस्रं यत्प्राङ्मया समुदात्दृतम् / तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयो नयः

Sa sanlibong sinag ng Araw na nabanggit na, may pitong sinag na higit na dakila—na siyang gumagabay sa pag-inog ng mga planeta.

Verse 66

सुषुम्णो हरिकेशश्च विश्वकर्मा तथैव च / विश्वश्रवाः पुनश्चान्यः संपद्वसुरतः परः

Ang pitong sinag na iyon ay: Suṣumṇā, Harikeśa, Viśvakarmā, Viśvaśravā; at dalawa pa—Saṃpad at Vasurata—na lubhang marangal.

Verse 67

अर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्त्तितः / सुषुम्णः सूर्यरश्मिस्तु क्षीण शशिनमेधयेत्

Muli, may isa pang sinag na tinatawag na Arvāvasu, at isa pa na kilala bilang Svarāṭ. Ang Suṣumṇā ay sinag ng Araw na nagpapalakas kahit sa nanghihinang Buwan.

Verse 68

तिर्यगूर्ध्वप्रचारो ऽसौ सुषुम्णः परिकीर्त्तितः / हरि केशः पुरस्ताद्य ऋक्षयोनिः स कीत्यते

Ang Suṣumṇā ay inilarawan na gumagalaw nang pahalang at paitaas. Yaong nasa silangan ay tinatawag na Harikeśa at kilala rin bilang Ṛkṣayoni.

Verse 69

दक्षिणे विश्वकर्मा तु रश्मिन्वर्द्धयते वुधम् / विश्वश्रवास्तु यः पश्चच्छुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः

Sa timog, ang sinag na tinatawag na Viśvakarmā ay nagpapalakas kay Budha. At yaong nasa kanluran ay Viśvaśravā, na inaalala ng mga pantas bilang Śukrayoni.

Verse 70

संपद्वसुस्तु यो रश्मिः स योनिर्लोहितस्य तु / षष्ठस्त्वर्व्वावसू रश्मिर्योनिस्तु स बृहस्पतेः

Ang sinag na tinatawag na Saṃpadvasu ang siyang yoni o pinagmulan ni Lohita (Mars). At ang ikaanim na sinag, Arvāvasu, ay sinasabing yoni ni Bṛhaspati.

Verse 71

शनैश्चरंपुन श्चापि रश्मिराप्यायते स्वराट् / एवं सूर्यप्रभावेण ग्रहनक्षत्रतारकाः

At sa sinag na Svarāṭ, napapalakas din si Śanaiścara (Saturn). Sa ganitong paraan, dahil sa kapangyarihan ng Araw, ang mga planeta, naksatra, at mga bituin ay nagliliwanag.

Verse 72

वर्त्न्ते दिवि ताः सर्वा विश्वं चैदं पुनर्जगत् / नक्षीयन्ते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रसंज्ञिताः

Silang lahat ay umiiral sa kalangitan, at ang buong sanlibutan ay muling umiikot; sapagkat hindi sila nauubos, kaya tinatawag silang ‘nakshatra’.

Verse 73

क्षेत्राण्येतानि वै पूर्वमापतन्ति गभस्तिभिः / तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रकारकाः

Ang mga saklaw na ito ay unang lumilitaw kasama ng mga sinag; saka kinukuha ng Araw, na sanhi ng mga nakshatra, ang kanilang mga saklaw ayon sa kaayusan.

Verse 74

तीर्णानां सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयात् / तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः

Ang mga tumawid dahil sa kabutihan, sa dulo ng gantimpala ay umaasa sa mga graha; dahil sa paghatid sa pagtawid sila’y ‘taraka’, at dahil din sa puting liwanag ay ‘taraka’ ang tawag.

Verse 75

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः / आदानान्नित्यमादित्यस्तेजसा तपसामपि

Mula sa makalangit, makalupa, at panggabi—sa lahat ng paraan; ang Aditya ay laging kumukuha sa pamamagitan ng kanyang ningning, maging ang ningning ng tapas ng mga asceta.

Verse 76

स्वनं स्यन्दनार्थे चु धातुरेषु विभाव्यते / स्वनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः

Sa mga ugat-salita, ang ‘svan’ ay itinuturing ding may kahulugang ‘syandana’—pagpapadaloy; dahil pinadadaloy niya ang tejas at ang tubig, kaya siya’y tinatawag na Savitā.

Verse 77

बह्वर्थश्चदिरित्येष ह्लादने धातुरुच्यते / शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते

Ang ugat na ‘cadi’ ay sinasabing maraming kahulugan at tumutukoy sa hlādana (banal na kagalakan); nakikita rin ito sa kaputian, sa amṛta na walang-kamatayan, at sa lamig.

Verse 78

सूर्याचन्द्रमसो र्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे / जलतेचौमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे

Ang mga banal na mandala ng Araw at Buwan ay nagniningning sa kalangitan; puti, binubuo ng tubig at liwanag, tulad ng bilugang banga, at mapalad.

Verse 79

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् / घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु

Doon, ang mandala ni Śaśin (Buwan) ay inaalala bilang may likas na siksik na tubig; at ang puting mandala ni Bhāskara (Araw) ay may likas na siksik na liwanag.

Verse 80

विशन्ति सर्वदेवास्तु स्थानान्येतानि सर्वशः / मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः

Ang lahat ng mga deva ay pumapasok sa mga pook na ito sa lahat ng dako; sa bawat manvantara, sila’y nananahan na may sandigan sa mga bituin, sa Araw, at sa mga graha.

Verse 81

तानि देवगृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च / सौरं सूर्यो विशेत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च

Ang mga pook na iyon ay tunay na mga tahanan ng mga deva at kilala sa gayong mga pangalan; pumapasok ang Araw sa ‘saura’ na dako, at si Soma (Buwan) naman sa ‘saumya’ na dako.

Verse 82

शौक्रं शुक्रो विशेत्स्थानं षोड शार्चिः प्रभास्वरम् / जैवं बृहस्पतिश्चैव लौहितं चैव लोहितः

Pumapasok si Śukra sa kinalalagyang Śaukra na kumikislap sa labing-anim na sinag. Si Bṛhaspati ay pumapasok sa Jaiva, at si Lohita (Mars) sa Lauhita.

Verse 83

शनैश्चरो र्विशेत्स्थानं देवः शानैस्चरं तथा / बौधं बुधो ऽथ स्वर्भानुः स्वर्भानुस्थानमास्थितः

Si Śanaiścara (Saturno) ay pumapasok sa kinalalagyang Śanaiścara; gayundin ang deva sa Śānaiscara. Pagkaraan, si Budha ay sa Baudha, at si Svarbhānu ay nananatili sa sariling kinalalagyan.

Verse 84

नक्षत्राणि च सर्वाणि नक्षत्राणि विशन्त्युत / गृहाण्येतानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्म नाम्

Ang lahat ng nakṣatra ay pumapasok sa kani-kanilang kinalalagyan. Ang lahat ng mga bahay ng mga planeta ay nagiging maningning na tahanan para sa mga kaluluwang may kabutihang-gawa.

Verse 85

कल्पादौ संप्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयंभुवा / स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावदात्रूतसंप्लवम्

Sa pasimula ng kalpa, ito’y nagsimulang umiral at nilikha ng Svayambhū (Brahmā). Nanatili ang mga kinalalagyang ito hanggang dumating ang dakilang pagbaha ng pralaya.

Verse 86

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै / अभिमानिनो ऽवतिष्ठन्ते देवस्थानानि वै पुनः

Sa lahat ng manvantara, tunay na nananatili ang mga banal na kinalalagyan ng mga deva. Sa mga kinalalagyang iyon, ang mga tagapangasiwang diyos (abhimānī) ay muling-muling nananahan.

Verse 87

अतीतैस्तु सहातीता भाव्या भाव्यैः सुरैः सह / वर्त्तन्ते वर्त्तमानैश्च स्थानिभिस्तैः सुरैः सह / अस्मिन्मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैतानिकाः स्मृताः

Ang mga diyos na lumipas kasama ng nakaraan, na darating kasama ng hinaharap, at na nananatili kasama ng kasalukuyan—sila ang mga matatatag na sura. Sa manvantara na ito, ang mga graha ay tinatawag na ‘vaitānika’.

Verse 88

विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वैवस्वते ऽन्तरे / त्विषिनामा धर्मसुतः सोमो देवो वसुः स्मृतः

Si Vivasvān, anak ni Aditi, ang siyang Surya sa Manvantara ni Vaivasvata. At ang diyos na Soma, na may pangalang Tviṣi at anak ni Dharma, ay inaalala bilang isang Vasu.

Verse 89

शुक्रो देवस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः / बृहत्तेजाः स्मृतो देवो देवाचार्यो ऽगि रस्सुतः

Si Śukra ay dapat makilalang isang diyos: siya ay Bhārgava at pari ng mga asura. At ang diyos na tinatawag na Bṛhattejā, anak ni Aṅgiras, ay inaalala bilang ācārya ng mga diyos.

Verse 90

बुधो मनोहरश्चैव त्विषिपुत्रस्तु स स्मृतः / शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः

Si Budha ay kaakit-akit at inaalala bilang anak ni Tviṣi. At si Śanaiścara, na tinatawag na Virūpa, ay anak ni Saṃjñā kay Vivasvān.

Verse 91

अग्नेर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहिताधिपः / नक्षत्राण्यृक्षनामानो दाक्षायण्यस्तु ताः स्मृताः

Mula kay Agni, sa Vikeśyā, isinilang si Yuvā, ang panginoon ng Lohita. At ang mga nakṣatra na tinatawag na Ṛkṣa ay inaalala bilang Dākṣāyaṇī, ang mga anak na babae ni Dakṣa.

Verse 92

स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंतापनो ऽसुरः / सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्त्तिता ह्यभिमानिनः

Si Svarbhanu, anak ni Simhika, ay asurang nagpapahirap sa mga nilalang; siya’y binabanggit na mapagmataas laban kina Soma, mga bituin, mga planeta, at Araw.

Verse 93

स्थानान्येतानि चोक्तानि स्थानिनश्चाथ देवताः / शुक्लमग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः

Nabanggit na ang mga pook na ito at ang mga diyos na nananahan dito; ang tahanan ni Vivasvat, ang Surya na may sanlibong sinag, ay maputi at likas na apoy.

Verse 94

सहस्रांशोस्त्विषेः स्थानमम्मयं शुक्लमेव च / आप्यं श्यामं मनोज्ञस्य पञ्चरश्मेर्गृहं स्मृतम्

Ang pook ng ningning ng may sanlibong sinag ay maputi at may likas na tubig; ang tahanan ng kaaya-ayang Pañcaraśmi (Chandra) ay sinasabing may likas na tubig at maitim ang kulay.

Verse 95

शुक्रस्याप्यम्मयं शुक्लं पद्मं षौडःशरश्मिषु / नवरश्मेस्तु भौमस्य लौहितं स्थानमम्मयम्

Ang tahanan ni Śukra ay maputi, may likas na tubig, tulad ng lotus, na may labing-anim na sinag; at ang pook ni Bhauma na may siyam na sinag (Mangala) ay may likas na tubig at kulay pula.

Verse 96

हरिदाप्यं बृहत्स्थानं द्वादशांशैर्बृहस्पतेः / अषृ रश्मिगृहं प्रोक्तं कृष्णं मन्दस्य चाम्मयम्

Ang malawak na pook ni Bṛhaspati na may labindalawang sinag ay may lunting kulay at may likas na tubig; at ang tahanan ni Manda (Śani) ay sinasabing may walong sinag, may likas na tubig, at kulay itim.

Verse 97

स्वर्भानोस्तामसं स्थानं भूतसंतापनालयम् / विज्ञेयास्तारकाः सर्वा अम्मयास्त्त्वे करश्मयः

Ang madilim na pook ni Svarbhanu ay tahanan ng pagdurusa ng mga nilalang; alamin ang lahat ng bituin, sapagkat ang kanilang sinag ay sinasabing may likas na tubig.

Verse 98

आश्रयाः पुण्यकीर्तीनां सुशुक्लाश्चापि वर्णतः / घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः

Sila ang kanlungan ng mga bantog sa kabanalan at napakaputi ang kulay; alamin na sila’y may likas na siksik na tubig, nilikha sa pasimula ng kalpa.

Verse 99

आदित्यरश्मिसंयोगात्संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः / नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः

Dahil sa pag-uugnay sa mga sinag ni Aditya, sila’y itinuturing na may likas na liwanag; ang diyametro ni Savitri (Araw) ay sinasabing siyam na libong yojana.

Verse 100

त्रिगुणास्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः / द्विगुणः सूर्यविस्ताराद्विस्तारः शशिनः स्मृतः

Ang lawak ng mandala na iyon, ayon sa sukat, ay sinasabing tatlong ulit; at ang lawak ni Shashi (Buwan) ay inaalala na doble ng lawak ng Araw.

Verse 101

तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति / उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितो मण्डलाकृतिः

Kapantay ng dalawa, si Svarbhanu ay gumagapang pababa; sa pag-angat sa anino ng daigdig, nalikha ang anyong bilog na mandala.

Verse 102

स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत्तमोमयम् / आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य सोमं गच्छति पर्वसु

Ang malawak na kinalalagyan ni Svarbhānu ay ang ikatlo, puspos ng dilim; mula kay Āditya siya’y lumalabas at sa mga panahong parva ay tumutungo kay Soma (Buwan).

Verse 103

आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु / स्वर्भासा नुदते यस्मात्तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते

Mula kay Soma siya’y dumarating kay Āditya at muling bumabalik sa mga parva ng araw; sapagkat itinataboy siya ng Svarbhā (liwanag), kaya tinatawag siyang Svarbhānu.

Verse 104

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्तु विधीयते / विष्कंभान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात्प्रमाणतः

Itinatakda si Bhārgava (Śukra) ayon sa sukat na ika-labing-anim na bahagi ni Candra; batay sa diyametro ng mandala at sa pamantayang yojana.

Verse 105

भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः / बृहस्पतेः पाद हीनौ भौमसौरावुभौ स्मृतौ

Si Bṛhaspati ay kilalang mas mababa ng isang pāda kaysa kay Bhārgava; at mas mababa ng isang pāda kaysa kay Bṛhaspati ang Bhauma (Mars) at Saura (Saturn), kapwa itinuturing na gayon.

Verse 106

विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः / तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्ति च यानि वै

Si Budha (Mercury) ay mas mababa ng isang pāda kaysa sa dalawang iyon sa lawak at sa mandala; at ang mga anyo ng mga bituin at nakshatra ay tunay ding may katawan (nagniningning).

Verse 107

बुधेन समरूपाणि विस्तारान्मण्डलाच्च वै / प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित्

Dapat malaman ng nakaaalam sa katotohanan na ang mga bituing kahawig ni Budha, ayon sa lawak at bilog ng kanilang mandala, ay karaniwang kaugnay ng Chandra-yoga.

Verse 108

तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परात् / शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने

Ang mga anyo ng mga bituin bilang nakshatra ay nagkakabawas-bawas sa isa’t isa; ang pagitan ay sinasabing 500, 400, 300, at 200 yojana.

Verse 109

पूर्वापरनिकृष्टानि तारकामण्डलानि च / योजनाद्यर्द्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते

Ang mga mandala ng bituin sa silangan at kanluran ay magkakalapit; ang pagitan ay kalahating yojana, at walang mas maikli pa roon.

Verse 110

उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः / सौरोङ्गिराश्च वक्रश्च ज्ञेया मन्दविचारिणः

Sa itaas nila ay may tatlong graha na malayong naglalakbay: Saura, Angirasa, at Vakra; dapat silang kilalaning mabagal ang galaw.

Verse 111

तेभ्यो ऽध स्तात्तु चत्वारः पुनरेव महाग्रहाः / सूर्यसोमौ बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः

Sa ibaba nila ay muli pang may apat na mahagraha: Surya, Soma (Chandra), Budha, at Bhargava (Shukra); sila’y mabilis gumalaw.

Verse 112

तावत्यस्तारकाकोट्यो यावदृक्षाणि सर्वशः / विधिना नियमाच्चैषामृक्षचर्या व्यवस्थिता

Kasingdami ng mga bituin na umaabot sa koṭi ay kasindami ng mga ṛkṣa (nakṣatra) sa lahat ng dako; sa bisa ng vidhi at niyama, itinakda ang kanilang banal na pag-ikot.

Verse 113

गतिस्तासु च सूर्यस्य नीचौच्चे त्वयनक्रमात् / उत्तरायणमार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः

Sa mga landas ng nakṣatra, ang galaw ng Araw ay nagiging mababa at mataas ayon sa ayana; at sa mga panahong parva, ang Buwan ay nasa daan ng Uttarāyaṇa.

Verse 114

उच्चत्वाद्दृश्यते शीघ्रं नीतिव्यक्तैर्गभस्तिभिः / तदा दक्षिणमार्गस्यो नीयां विथीमुपाश्रितः

Dahil sa kataasan, mabilis siyang nakikita sa malinaw na sinag; noon ay sumasandig siya sa mababang landas ng Dakṣiṇa-mārga.

Verse 115

भूमि लेखावृतः सूर्यः पूर्णामावास्ययोः सदा / न दृश्यते यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च

Sa kabilugan at amāvāsyā, ang Araw ay laging natatakpan ng guhit ng lupa; hindi siya nakikita sa takdang oras at mabilis lumulubog.

Verse 116

तस्मादुत्तरमार्गस्थो ह्यमावस्यां निशाकरः / दृश्यते दक्षिणे मार्गे नियमाद्दृश्यते न च

Kaya sa amāvāsyā, ang Niśākara (Buwan) na nasa hilagang landas ay nakikita; ngunit ayon sa itinakdang batas, sa timog na landas ay hindi siya nakikita.

Verse 117

ज्योतिषां गतियोगेन सूर्याचन्द्रमसावृतः / समानकालास्तमयौ विषुवत्सु समोदयौ

Sa pagsasanib ng galaw ng mga tala, ang Surya at ang Chandra ay tila nababalutan; sa panahon ng equinox, ang paglubog at pagsikat ay nagaganap sa iisang oras.

Verse 118

उत्तरासु च वीथीषु व्यन्तरास्तमनोदयौ / पूर्णामवास्ययोर्ज्ञोयौ ज्योतिश्चक्रानुवर्तिनौ

Sa mga landas sa hilaga, may pagitan ang oras ng paglubog at pagsikat; sa kabilugan at sa amavasya dapat malaman ang pagkakaibang ito, sapagkat sumusunod sila sa ikot ng mga tala.

Verse 119

दक्षिणायनमार्गस्थो यदा चरति रश्मिवान् / तदा सर्वग्रहाणां च सूर्यो ऽधस्तात्प्रसर्पति

Kapag ang Surya na may sinag ay naglalakbay sa landas ng dakṣiṇāyana, noon ay tila dumudulas siya pababa, sa ilalim ng lahat ng graha.

Verse 120

विस्तीर्ण मण्डलं कृत्वा तस्योर्द्ध्व चरते शशी / नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्द्ध्व प्रसर्पति

Sa paglikha ng malawak na mandala, ang Chandra ay gumagalaw sa ibabaw nito; ang buong mandala ng mga nakṣatra ay higit pang nakalatag sa itaas ng Soma.

Verse 121

नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्द्ध्र बुधादूर्द्ध्वं तु भार्गवः / वक्रस्तु भार्गवादूर्द्ध्व वक्रादूर्द्ध्वं बृहस्पतिः

Sa ibabaw ng mga nakṣatra ay si Budha (Merkuryo), sa ibabaw ni Budha ay si Bhārgava (Śukra/Benus); sa ibabaw ni Bhārgava ay si Vakra (Maṅgala/Mars), at sa ibabaw ni Vakra ay si Bṛhaspati (Hupiter).

Verse 122

तस्माच्छनैश्चरश्चोर्द्ध्वं तस्मात्सप्तर्षिमण्डलम् / ऋषीणां चापि सप्तानां ध्रुव ऊर्द्ध्वं व्यवस्थितः

Sa ibabaw nito ay si Śanaiścara; sa ibabaw pa niya ang kalipunan ng Saptarṣi; at sa ibabaw ng pitong ṛṣi, ang bituing Dhruva ay matatag na nakalagay.

Verse 123

द्विगुणेषु सहस्रेषु योजनानां शतेषु च / ताराग्रहान्तराणि स्युरुपरिष्टाद्यथाक्रमम्

Sa sukat na daan-daang yojana at libu-libong dinoble, sa itaas ay may mga pagitan ng mga bituin at mga planeta ayon sa pagkakasunod-sunod.

Verse 124

ग्रहाश्च चन्द्रसूर्यौं च दिवि दिव्येन तेज सा / नित्यमृक्षेषु युज्यन्ते गच्छन्तो नियताः क्रमात्

Ang mga planeta, pati ang Buwan at Araw, ay may banal na liwanag sa langit; lagi silang kaugnay ng mga konstelasyon at gumagalaw sa itinakdang pagkakasunod.

Verse 125

ग्रहनक्षत्रसूर्यास्तु नीचोच्चमृजवस्तथा / समागमे च भेदे च पश्यन्ति युगपत्प्रजाः

Ang mga planeta, mga bituin, at ang Araw ay may mababa-mataas na kalagayan at tuwid na paggalaw; ang kanilang pagsasama at paghihiwalay ay nakikita ng mga tao nang sabay-sabay.

Verse 126

परस्परस्थिता ह्येते युज्यन्ते च परस्परम् / असंकरेण विज्ञेयस्तेषां योगस्तु वै बुधैः

Sila’y magkakaugnay at magkakaugnay sa isa’t isa; dapat malaman ng marurunong na ang kanilang pag-uugnay ay nagaganap nang walang paghahalo o pagkalito.

Verse 127

इत्येवं सन्निवेशो वै वृथिव्या ज्यौतिषस्य च / द्विपानामुदधीनां च पर्वतानां त्थैव च

Sa ganitong paraan, inilarawan ang kaayusan ng daigdig, ng banal na Jyotisha, ng mga pulo, mga karagatan, at mga bundok.

Verse 128

वर्षाणां च नदीनां च ये च तेषु वसंति वै / एतेष्वेव ग्रहाः सर्वे नक्षत्रेषु समुत्थिताः

Tungkol sa mga varsha, mga ilog, at sa mga naninirahan doon—sa mga nakshatra ring ito sumibol ang lahat ng graha.

Verse 129

विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वै चाक्षुषेंऽतरे / विशाखासु समुत्पन्नो ग्रहाणां प्रथमो ग्रहः

Si Vivasvan, anak ni Aditi—ang Surya—sa panahon ng Cakshusha-manvantara ay sumilang sa nakshatrang Vishakha; siya ang unang graha.

Verse 130

त्विषिमान् धर्मपुत्रस्तु सोमो देवो वसोस्सुतः / शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाकरः

Ang maningning na Soma, anak ni Dharma at anak ng Vasu—ang Niśākara na may malamig na sinag—ay sumilang sa nakshatrang Krittika.

Verse 131

षोडशार्चिर्भृगोः पुत्रः शुक्रः सूर्यादनन्तरम् / ताराग्रहाणां प्रवरस्तिष्यऋक्षे समुत्थितः

Si Shukra, anak ni Bhrigu, na may labing-anim na sinag, ay sumibol pagkatapos ni Surya; siya ang pinakadakila sa mga tala-graha at lumitaw sa nakshatrang Tishya.

Verse 132

ग्रहश्चाङ्गिरसः पुत्रो द्वादशार्चिर्बृहस्पतिः / फाल्गुनीषु समुत्पन्नः पूर्वासु च जगद्गुरुः

Si Brihaspati, anak ni Angirasa, ang planetang may labindalawang sinag, ay isinilang sa Purva Phalguni; siya ang Gurong pangsanlibutan.

Verse 133

नवार्चिर्लोहिताङ्गश्च प्रजापतिसुतो ग्रहः / आषाढास्विह पूर्वासु समुत्पन्न इति श्रुतिः

Ang planetang (Mangala) na may siyam na sinag at mapulang katawan, anak ni Prajapati, ay isinilang sa Purva Ashadha—ganyan ang sabi ng Shruti.

Verse 134

रेवतीष्वेव सप्तार्चिस्तथा सौरिः शनैश्चरः / सौम्यो बुधो धनिष्ठासु पञ्चार्चिरुदितो ग्रहः

Sa Revati, isinilang si Sauri Shanaishchara (Saturno) na may pitong sinag; at sa Dhanishtha, sumikat si Budha na maamo bilang planetang may limang sinag.

Verse 135

तमोमयो मृत्युसुतः प्रजाक्षयकरः शिखी / आर्श्लेषासु समुत्पन्नः सर्वहारी महाग्रहः

Si Shikhi, nilikha mula sa dilim, anak ni Mrityu, tagapagpahamak ng mga nilalang; isinilang sa Ashlesha, siya ang Mahagraha na umaagaw ng lahat.

Verse 136

तथा स्वनामधेयेषु दाक्षायण्यः समुछ्रिताः / तमोवीर्यमयो राहुः प्रकृत्या कृष्णमण्डलः

Gayon din, sila’y itinataas sa mga Dakshayani na bituing taglay ang kani-kanilang pangalan; at si Rahu, puspos ng lakas ng dilim, ay likas na isang itim na bilog.

Verse 137

भरणीषु समुत्पन्नो ग्रहश्चन्द्रार्कमर्द्दनः / एते तारा ग्रहाश्चापि बोद्धव्या भार्गवादयः

Sa nakshatra na Bharaṇī ay sumilang ang graha na tinatawag na Candrārkamardana, ang dumadagok sa Buwan at Araw. Ang mga bituin at grahang ito, gaya ng Bhārgava at iba pa, ay dapat makilala.

Verse 138

जन्मनक्षत्रपीडासु यान्ति वैगुण्यतां यतः / स्पृश्यन्ते तेन दोषेण ततस्तद्ग्रहभक्तितः

Sa mga pighati ng nakshatra ng kapanganakan, napapasa kanila ang kapintasan. Nadadapuan sila ng gayong dosa; kaya nararapat ang debosyon sa kaukulang graha.

Verse 139

सर्वग्रहाणामेतेषामादिरादित्य उच्यते / ताराग्रहाणां शुक्रस्तु केतूनामपि धूमवान्

Sa lahat ng mga graha na ito, ang pinagmulan ay tinatawag na Āditya (Araw). Sa mga tārā-graha, si Śukra; at sa mga ketu, si Dhūmavān (kometa) ang pangunahing isa.

Verse 140

ध्रुवः कीलो ग्रहाणां तु विभक्तानां चतुर्द्दिशम् / नक्षत्राणां श्रविष्ठा स्यादयनानां तथोत्तरम्

Para sa mga grahang nahahati sa apat na panig, si Dhruva ang tila pako ng aksis. Sa mga nakshatra, ang Śraviṣṭhā; at sa mga ayana, ang Uttarāyaṇa ang pangunahing isa.

Verse 141

वर्षाणां चापि पञ्चानामाद्यः संवत्सरः स्मृतः / ऋतूनां शिशिरश्चापि मासानां माघ एव च

Sa limang uri ng taon, ang una ay inaalala bilang Saṃvatsara. Sa mga panahon, ang Śiśira; at sa mga buwan, ang Māgha ang pangunahing isa.

Verse 142

पक्षाणां शुक्लपक्षश्च तिथीनां प्रतिपत्तथा / अहोरात्रविभागानामहश्चापि प्रकीर्तितम्

Sa mga pakṣa, ang Śuklapakṣa; sa mga tithi, ang Pratipadā; at sa paghahati ng araw at gabi, ang ‘ahaḥ’ (araw) ay ipinupuri ring tanyag.

Verse 143

मुहूर्त्तानां तथैवादिर्मुहूर्त्तो रुद्रदैवतः / क्षणश्चापि निमेषादिः कालः कालविदां वराः

Sa mga muhūrta, ang unang muhūrta ay kay Rudra; at ang kṣaṇa man ay nagsisimula sa nimeṣa at iba pa—o mga dalubhasa sa panahon, ito ang Kāla.

Verse 144

श्रवणान्तं धनिष्ठादि युगं स्यात्पञ्चवार्षिकम् / भानोर्गतिविशेषेण चक्रवत्परिवर्त्तते

Ang yuga na nagsisimula sa Dhaniṣṭhā at nagtatapos sa Śravaṇa ay sinasabing limang taon; ayon sa natatanging galaw ng Araw, ito’y umiikot na parang gulong.

Verse 145

दिवाकरः स्मृतस्तस्मात्कालस्तद्विद्भिरीश्वरः / चतुर्विधानां भूतानां प्रवर्त्तकनिवर्त्तकः

Kaya ang Divākara (Araw) ay inaalala bilang Kāla, at ng mga nakaaalam ay tinatawag na Īśvara; siya ang nagpapakilos at nagpapahinto sa apat na uri ng mga nilalang.

Verse 146

तस्यापि भगवान्रुद्रः साक्षाद्देवः प्रवर्त्तकः / इत्येष ज्योतिषामेव संनिवेशोर्ऽथनिश्चयात्

Maging para roon, ang tuwirang nagpapakilos ay si Bhagavān Rudra, ang hayag na Deva; ayon sa tiyak na kahulugan, ito ang pagkakaayos ng jyotiṣa.

Verse 147

लोकसंव्यवहारार्थ मीश्वरेण विनिर्मितः / उत्तराश्रवणेनासौ संक्षिप्तश्च ध्रुवे तथा

Para sa kaayusan ng pakikitungo sa daigdig, ito’y nilikha ng Panginoong Īśvara; at sa pamamagitan ng Uttarāśravaṇa, ito’y pinasiksik at itinatag din sa Dhruva.

Verse 148

सर्वतस्तेषु विस्तीर्णो वृत्ताकार इव स्थितः / बुद्धिबूर्वं भागवता कल्पदौ संप्रवर्त्तितः

Ito’y lumalaganap sa lahat ng dako sa gitna ng mga iyon, na wari’y nakatindig na bilog; at sa pasimula ng kalpa, pinakilos ito ng Bhagavān nang may karunungan.

Verse 149

साश्रयः सो ऽभिमानी च सर्वस्य ज्योतिषात्मकः / वैश्वरूपप्रधानस्य परिणामो ऽयमद्भुतः

May sandigan ito at may pagkamakasarili, at siya ang liwanag na diwa ng lahat; ito ang kagila-gilalas na bunga ng Pradhāna na may anyong pangsanlibutan (Vaiśvarūpa).

Verse 150

नैतच्छक्यं प्रसंख्यातुं याथातथ्येन केनचित् / गतागतं मनुष्येण ज्योतिषां सांसचक्षुषा

Hindi ito kayang bilangin nang tumpak ninuman; ang tao, sa makalupang paningin, ay di masukat ang pagparito’t pag-alis ng mga liwanag na iyon.

Verse 151

आगमादनुमा नाच्च प्रत्यक्षदुपपत्तितः / परिक्ष्य निपुणं बुद्ध्या श्रद्धातव्यं विपश्चिता

Sa pamamagitan ng Āgama, pangangatwiran, at katwiran ng tuwirang pagdama—kapag nasuri nang mahusay sa talino—ang marunong ay dapat magtaglay ng śraddhā.

Verse 152

चक्षुः शास्त्रं जलं लेख्यं गणितं बुद्धिवित्तमाः / पञ्चैते हेतवो विप्रा ज्योतिर्गणविवेचने

Ang mata, śāstra, tubig, pagsulat, at matematika, kasama ang talino—ang limang ito, o mga vipra, ay mga sanhi sa paghimay ng bilang ng jyotiṣa.