Shloka 90
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
मुहूर्तै स्तावदृक्षाणि नक्तमष्टादशैश्चरन् / कुलालचक्रमध्ये तु यथा मन्दं प्रसर्पति
Transliteration
muhūrtai stāvadṛkṣāṇi naktamaṣṭādaśaiścaran / kulālacakramadhye tu yathā mandaṃ prasarpati
Translation
Sa gabing may labingwalong muhūrta, siya’y dumaraan sa mga bituin, na wari’y dahan-dahang gumagapang sa gitna ng gulong ng magpapalayok.
Word by Word
मुहूर्तैःby (means of) muhūrtas
मुहूर्तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण) बहुवचन; Instrumental plural
तावत्so much; for that extent
तावत्:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (सर्वनाम/अव्ययप्राय प्रातिपदिक)
Formअव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (adverb of extent)
ऋक्षाणिthe constellations/stars
ऋक्षाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन; Accusative plural
नक्तम्at night
नक्तम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनक्तम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
अष्टादशैःby eighteen
अष्टादशैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअष्टादशन् (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; तृतीया बहुवचन (करण); Instrumental plural; संख्या-विशेषण
चरन्moving; traversing
चरन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ), प्रथमा एकवचन पुंलिङ्ग; Present active participle, nominative singular masculine
कुलाल-चक्र-मध्येin the middle of the potter’s wheel
कुलाल-चक्र-मध्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुलाल (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी एकवचन; Locative singular; (कुलालस्य चक्रस्य मध्ये) षष्ठी-तत्पुरुष + सप्तमी
तुbut; indeed
तु:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle)
यथाas; just like
यथा:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (comparative/conjunctive adverb: 'as')
मन्दम्slowly
मन्दम्:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक एकवचन द्वितीया; adverbial accusative (manner)
प्रसर्पतिcreeps/moves forward
प्रसर्पति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√सृप् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative, 3rd person singular