Shloka 71
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
क्षीरोदस्य समुद्रस्योत्तरतश्चाद्रितश्चरन् / मण्डलं विषुवत्तस्य योजनैस्तन्निबोधत
Transliteration
kṣīrodasya samudrasyottarataścādritaścaran / maṇḍalaṃ viṣuvattasya yojanaistannibodhata
Translation
Kapag ang Araw ay naglalakbay sa hilaga ng Dagat Kṣīroda at malapit sa mga bundok—alamin ang sukat ng bilog ng viṣuvat sa yojana.
Word by Word
क्षीरोदस्यof the Milk-ocean
क्षीरोदस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootक्षीरोद (प्रातिपदिक; क्षीर+उद)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषसमास (षष्ठी/कर्मधारयार्थ: क्षीरस्य उदः/क्षीर-उद)
समुद्रस्यof the ocean
समुद्रस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन
उत्तरतःto the north/northwards
उत्तरतः:
देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootउत्तरतः (अव्यय; उत्तर)
Formदिक्/स्थानवाचक-अव्यय (directional adverb)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अद्रितःfrom the mountain
अद्रितः:
अपादान (Apādāna)
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (ablative), एकवचन
चरन्moving, traversing
चरन्:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootचर् (धातु)
Formकृदन्त—शतृ (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
मण्डलम्circuit, orbit
मण्डलम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (कर्म/object), एकवचन
विषुवत्like the equinox (equinoctially)
विषुवत्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविषुवत् (अव्यय/तद्धितान्त)
Formउपमानवाचक-अव्यय (like/as; -वत्)
तस्यof that (sun/course)
तस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
योजनैःby yojanas (as measure)
योजनैः:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (करण/instrumental), बहुवचन
तत्that
तत्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु) + नि- (उपसर्ग)
Formलोट् लकार (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद