Previous Verse
Next Verse

Shloka 168

अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures

प्रचैषिणस्ते मुनयो द्वापरेष्विह जज्ञिरे / नागवीथ्युत्तरो यश्च सप्तर्षिगणदक्षिणः

pracaiṣiṇaste munayo dvāpareṣviha jajñire / nāgavīthyuttaro yaśca saptarṣigaṇadakṣiṇaḥ

Ang mga muning Pracaiṣiṇa ay isinilang dito sa mga panahong Dvāpara; nasa hilaga ng Nāgavīthī at nasa timog ng pangkat ng Saptarṣi.

प्रचैषिणःstriving / active seekers
प्रचैषिणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र + चेष् (धातु) → चेषिन् (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), बहुवचन, पुंलिङ्ग; वर्तमानकृदन्त-प्रातिपदिक (agent noun: ‘one who strives’)
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), बहुवचन, पुंलिङ्ग; सर्वनाम
मुनयःsages
मुनयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), बहुवचन, पुंलिङ्ग
द्वापरेषुin the Dvāpara ages
द्वापरेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (Locative/अधिकरण), बहुवचन, पुंलिङ्ग; युगवाचक
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
जज्ञिरेwere born / arose
जज्ञिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद
नाग-वीथी-उत्तरःnorth of Nāgavīthī
नाग-वीथी-उत्तरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनाग (प्रातिपदिक) + वीथी (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नागवीथ्याः उत्तरः); प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण
यःwhich/who
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
सप्तर्षि-गण-दक्षिणःsouth of the group of the Seven Sages
सप्तर्षि-गण-दक्षिणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + दक्षिण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सप्तर्षिगणस्य दक्षिणः); प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण