Next Verse

Shloka 1

अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ऽधोलोकवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच सूर्या चन्द्रमसावेतौ भ्रमतो यावदेव तु / प्रकाशैस्तु प्रभाभिस्तौ मण्डलाभ्यां समुच्छ्रितौ

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde 'dholokavarṇanaṃ nāma viṃśatitamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca sūryā candramasāvetau bhramato yāvadeva tu / prakāśaistu prabhābhistau maṇḍalābhyāṃ samucchritau

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikalawang Anuṣaṅga-pāda, ang ikadalawampung kabanata na tinatawag na ‘Paglalarawan ng mga Daigdig sa Ilalim’. Wika ni Sūta—habang umiikot ang Araw at ang Buwan, sila’y nagliliwanag sa sariling liwanag at ningning, na kasama ang kani-kanilang maṇḍala, at waring nakataas at namumukod.

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्त्यर्थक अव्यय (quotative/end marker)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case, Locative), एकवचन
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (कृदन्त, √वच्)
Formतत्पुरुष (कर्तृ-षष्ठी) समास; प्रोक्त = क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (agreeing with पुराणे)
पूर्व-भागेin the former section
पूर्व-भागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
द्वितीयेin the second
द्वितीये:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (agreeing with भागे)
अनुषङ्ग-पादेin the Anuṣaṅga-pāda (subsection)
अनुषङ्ग-पादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनुषङ्ग (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अधोलोक-वर्णनम्description of the lower worlds
अधोलोक-वर्णनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअधोलोक (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable used to denote 'called')
विंशतितमःtwentieth
विंशतितमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविंशतितम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सूर्यःthe sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चन्द्रमसौthe moon
चन्द्रमसौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (irregular nominative singular form)
एतौthese two
एतौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
भ्रमतःwander, revolve
भ्रमतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन
यावत्as far as, as long as
यावत्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formपरिमाण/अवधिवाचक अव्यय (as long as/so far as)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक अव्यय (but/indeed)
प्रकाशैःby lights, by radiances
प्रकाशैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
प्रभाभिःby splendors
प्रभाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
मण्डलाभ्याम्by (their) two spheres/discs
मण्डलाभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), द्विवचन
समुच्छ्रितौraised up, elevated
समुच्छ्रितौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-उद्-श्रि (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) with उपसर्ग: सम्+उद्; पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (agreeing with तौ)