Adhyaya 11
Prakriya PadaAdhyaya 1144 Verses

Adhyaya 11

भृगुवंश-प्रसववर्णनम् (Genealogical Emanations in the Bhṛgu Line)

Inilalahad ng kabanatang ito ang isang siksik na talaangkanang nakasentro sa linyang kaugnay ni Bhṛgu at sa mga kaalyadong pinagmulan, sa balangkas ng salaysay-Purāṇa na iniuugnay kay Sūta. Nagsisimula ito sa pagkilala kina Dhātṛ at Vidhātṛ bilang mga banal na tagapagkaloob ng mabuti at masamang bunga sa mga nilalang at bilang mga tagapag-ingat ng kaayusan ng Manvantara. Mula sa kanilang angkan lumitaw si Śrī (Lakṣmī) bilang nakatatandang kapatid na babae; nakipag-isa siya kay Nārāyaṇa at nagluwal ng mga puwersang isinakatao gaya nina Bala at Unmāda, at sinundan pa ng mga supling na mānasa (isinilang sa isip) na naglalakbay sa himpapawid at kaugnay sa pagdadala ng mga vimāna ng mga deva. Nagpapatuloy ang talaangkanan sa magkapares na abstraksiyon na Āyati at Niyati at sa mga anak na mapag-asceta na sina Prāṇa at Mṛkaṇḍa, na naglalagay sa bantog na ṛṣi na si Mārkaṇḍeya sa loob ng pagmamana. May iba pang sangay na binabanggit si Vedaśiras at ang mga ṛṣi na kaugnay ni Mārkaṇḍeya, saka ang sunod-sunod mula kay Pūṇḍarīkā at sa mga inapo gaya ni Dyutimān, at patungo sa sambahayan ni Marīci (Saṃbhūti), kay Pūṇamāsa na kasama si Sarasvatī, at sa kanilang mga anak na sina Viraja at Parvaśa. Nagtatapos ang sipi sa pagbanggit kay Sudhāmā bilang isang dharmic na lokapāla na nakatalaga sa silangan, na nagpapakita kung paanong ang talaangkanan ay nagsisilbing kosmolohikong talaan ng mga tungkulin, direksiyon, at gampaning pamamahala sa paikot na panahon.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे महादेवविभूतिवर्णनं ना दशामो ऽध्योयः सूत उवाच भृगोः ख्यातिर्विजज्ञे वै ईश्वरौ सुखदुःखयोः / शुभाशुभप्रदातारौ सर्वप्राणभृतामिह

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikalawang Anuṣaṅga-pāda, ang ikasampung kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng mga Kapangyarihan ni Mahādeva.” Wika ni Sūta: si Khyāti, asawa ni Bhṛgu, ay nakilala ang dalawang Īśvara ng ligaya at dalamhati, na nagbibigay ng mabuti at masamang bunga sa lahat ng may buhay dito.

Verse 2

देवौ धातृविधातारौ मन्वन्तरविचारिणौ / तयार्ज्येष्ठा तु भगिनी देवी श्रीर्लोकभाविनी

Ang dalawang diyos na iyon ay sina Dhātā at Vidhātā, na nagsasaalang-alang sa mga panahon ng manvantara. Ang kanilang nakatatandang kapatid na babae ay si Devī Śrī, na nagdudulot ng kabutihan sa daigdig.

Verse 3

सा तु नारायणं देवं पति मासद्य शोभना / नारायणात्मजौ तस्यां बलोन्मादौव्यजायताम्

Si Śobhanā ay nakamit ang Diyos na Nārāyaṇa bilang asawa; at sa kanyang sinapupunan ay isinilang ang mga anak ni Nārāyaṇa na sina Bala at Unmāda.

Verse 4

बलस्य तेजः पुत्रस्तु उन्मादस्य तु संशयः / तस्यान्ये मानसाः पुत्रा आसन् व्योमविचारिणः

Ang anak ni Bala ay si Tejas, at ang anak ni Unmāda ay si Saṃśaya; mayroon pa siyang ibang mga anak na mula sa isip, na naglalakbay sa kalangitan.

Verse 5

ये वहन्ति विमानानि देवानां पुण्यकर्मणाम् / मेरुकल्पे स्मृते भार्ये विधातुर्धातुरेव च

Yaong nagdadala ng mga vimāna ng mga diyos na may banal na gawa; sa Merukalpa sila’y inaalala na may kaugnayan kay Smṛti, asawa nina Vidhātā at Dhātā.

Verse 6

आयतिर्नियतिश्चैव तयोः पुत्रौ दृढव्रतौ / प्राणश्चैव मृकण्डश्च ब्रह्मकोशौ सनातनौ

Sina Āyati at Niyati ay may mga anak na matatag sa panata: sina Prāṇa at Mṛkaṇḍa; sila’y tinatawag na walang hanggang Brahmakośa.

Verse 7

मनस्विन्यां मृकण्डस्य मार्कण्डेयो बभूव ह / सुतो वेदशिरास्तस्य धूम्रपत्न्यामजायत

Kay Manasvinī, asawa ni Mṛkaṇḍa, isinilang si Mārkaṇḍeya; at kay Dhūmrā na kanyang asawa, isinilang ang anak na si Vedaśirā.

Verse 8

पीवर्यां वेदशिरसः पुत्रा वशकराः स्मृताः / मार्कण्डेयाः समाख्याता ऋषयो वेदपारगाः

Sa Pīvarī, ang mga anak ni Vedaśiras ay inalaala bilang Vaśakara; sila’y tinawag na Mārkaṇḍeya, mga rishi na dalubhasa sa Veda.

Verse 9

प्राणस्य पुण्डरीकायां द्युतिमानात्मजो ऽभवत् / उन्नतश्चद्युतिमतः स्वनवातश्च तावुभौ

Mula kay Puṇḍarīkā, asawa ni Prāṇa, isinilang ang anak na si Dyutimān; at si Dyutimān ay may dalawang anak na lalaki: Unnata at Svanavāta.

Verse 10

तयोः पुत्राश्च पौत्राश्च भार्गवाणां परस्परात् / स्वायंभुवेन्तरे ऽतीता मरीचेः शृणुत प्रजाः

Ang mga anak at apo nila ay nagsunod-sunod na isinilang sa angkan ng Bhārgava; kayong mga nilalang, pakinggan ninyo ang lahi ni Marīci na nagdaan sa Manvantara ni Svāyaṃbhuva.

Verse 11

पत्नी मरीचेः संभूतिर्विजज्ञे ह्यात्मसंभंवम् / प्रजापतेः पूर्णमासं कन्याश्चेमा निबोधत

Si Saṃbhūti, asawa ni Marīci, ay nagsilang kay Pūrṇamāsa para sa Prajāpati na kusang-isinilang; at alamin din ang mga dalagang ito.

Verse 12

कृषिर्वृष्टिस्त्विषा चैव तथा चोपचितिः शुभा / पूर्णमासः सरस्वत्यां पुत्रौ द्वावुदपादयत्

Si Kṛṣi, Vṛṣṭi, Tviṣā, at ang mapalad na Upaciti; at si Pūrṇamāsa ay nagkaanak ng dalawang lalaki kay Sarasvatī.

Verse 13

विरजं चैव धर्मिष्ठं पर्वशं चैव तावुभौ / विरजस्यात्मजो विद्वान् सुधामा नाम विश्रुतः

Si Viraja at si Parvasha—kapwa sila lubhang matatag sa dharma. Ang marunong na anak ni Viraja ay tanyag sa pangalang Sudhama.

Verse 14

सुधामा स तु वैराजः प्राचीं दिशमुपा श्रितः / लोकपालः स धर्मात्मा गौरीपुत्रः प्रतापवान्

Si Sudhama na tinatawag na Vairaja ay nanahan sa silangang dako. Siya ang Lokapala, may pusong dharma, anak ni Gauri, at makapangyarihan.

Verse 15

पर्वशः पर्वगणनां प्रविष्टः स महायशाः / पर्वशः पर्वशायां तु जनया मास वै सुतौ

Ang tanyag na si Parvasha ay napabilang sa talaan ng mga parva. At si Parvasha, kay Parvasha, ay nagkaanak ng dalawang lalaki.

Verse 16

यजुर्धाम च धीमन्तं स्तंभकाश्यपमेव च / तयोर्गोत्रकरौ पुत्रौ जातौ संन्यासनिश्चितौ

Ipinanganak ang dalawang anak: si Yajurdhama na marunong, at si Stambhakasyapa. Kapwa sila tagapagtatag ng gotra at matibay sa pasyang mag-sannyasa.

Verse 17

स्मृतस्त्वं गिरसः पत्नी जज्ञे सा ह्यात्मसंभवान् / पुत्रो कन्याश्चतस्रश्च पुण्यास्ता लोकविश्रुताः

Ikaw ay inaalala bilang asawa ni Girasa; siya ay atmasambhava, yaong isinilang mula sa sarili. Mula sa kanya ay isinilang ang isang anak na lalaki at apat na banal na anak na babae, tanyag sa daigdig.

Verse 18

सिनीवाली कुहूश्चैव राका चानुमतिस्तथा / तथैव भरताग्निं च कीर्तिमन्तं च तावुभौ

Sina Sinīvālī, Kuhū, Rākā at Anumati—silang lahat; gayundin sina Bharatāgni at Kīrtimān—ang dalawang iyon ay (pinapurihan din).

Verse 19

अग्नेः पुत्रं च पर्जन्यं सद्वती सुषुवे तथा / हिरण्यरोमा पर्जन्यो मारीच्यामुदपद्यत

Isinilang din ni Sadvati si Parjanya, ang anak ni Agni; at si Parjanya na tinawag na Hiraṇyaromā ay nagmula kay Marīcī.

Verse 20

आभूतसंप्लवस्थायी लोकपालः स वै स्मृतः / यज्ञे कीर्त्तिमतश्चापि धेनुका वीतकल्मषौ

Ang nananatiling matatag hanggang sa pralaya ay inaalala bilang Lokapāla; at sa yajña, mula kay Kīrtimān (lumitaw) sina Dhenukā at Vītakalmaṣa—ang dalawa.

Verse 21

चरिष्णुं धृतिमन्तं च उभावङ्गिरसां वरौ / तयोः पुत्राश्च पौत्राश्च अतीता वै सहस्रशः

Sina Cariṣṇu at Dhṛtimān—kapwa sila ang pinakadakila sa mga Aṅgirasa; ang kanilang mga anak at apo ay umabot na sa libu-libo.

Verse 22

अनसूया विजज्ञे वै पञ्चात्रेयानकल्मषान् / कन्यां चैव श्रुतिं नाम माता शङ्खपदस्य सा

Isinilang ni Anasūyā ang limang anak na Ātreya na walang dungis; at isang dalagang anak na nagngangalang Śruti—siya ang ina ni Śaṅkhapada.

Verse 23

कर्दसस्य तु पत्नी सा पौलहस्य प्रजापतेः / सत्यनेत्रश्च हव्यश्च आपो मूर्त्तिः शनैश्चरः

Ang asawang iyon ni Kardasa ay kay Prajapati Paulaha. Sina Satyanetra, Havya, Apah, Murti, at Sanaiscara ay binabanggit na (mga anak) niya.

Verse 24

सोमश्च पञ्चमस्तेषामासीत्स्वायंभुवेन्तरे / यामदेवैस्सहातीताः पञ्चात्रेयाः प्रकीर्त्तिताः

Sa Manvantara ni Svayambhuva, ang ikalima sa kanila ay si Soma. Yaong lumipas kasama ng mga Yamadeva ay tinatawag na ‘limang Atreya’.

Verse 25

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च आत्रेयाणां महात्मनाम् / स्वायंभुवे ऽन्तरे ऽतीताः शतशो ऽथ सहस्रशः

Ang mga anak at apo ng mga dakilang Atreya ay, sa Manvantara ni Svayambhuva, lumipas nang daan-daan at maging libu-libo.

Verse 26

प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दाना ग्निस्तत्सुतो ऽभवत् / पूर्वजन्मनि सो ऽगस्त्यः स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे

Kay Priti, asawa ni Pulastya, isinilang ang anak na nagngangalang Danagni. Sa Manvantara ni Svayambhuva, siya rin ang inaalala bilang si Agastya sa naunang kapanganakan.

Verse 27

मध्यमो देवबाहुश्च अत्रिनामा च ते त्रयः / स्वमा यवीयसी तेषां सद्वती नाम विश्रुता

Sa tatlo, ang nasa gitna ay si Devabahu at ang isa ay may pangalang Atri. Ang bunso nilang kapatid na babae ay bantog sa pangalang Sadvati.

Verse 28

पर्जन्यजननी शुभ्रा पत्नी चाग्नेः स्मृता शुभा / पौलस्त्यस्य च ब्रह्मर्षेः प्रीतिपुत्रस्य धीमतः

Si Śubhrā, ina ni Parjanya, ay inaalala bilang dalisay at mapalad; siya’y tinatawag na asawa ni Agni, at asawa rin ng brahmarṣi na si Paulastya, anak ni Prīti na marunong.

Verse 29

दानाच्च सुषुवे पत्नी सुजङ्घी चं बहून्सुतान् / पौलस्त्या इति विख्याताः स्मृताः स्वायंभुवे ऽन्तरे

Mula kay Dānā, ang asawang si Sujaṅghī ay nagsilang ng maraming anak na lalaki; sa Manvantara ni Svāyambhuva, sila’y naaalala at tanyag bilang ‘Paulastya’.

Verse 30

क्षमा तु सुषुवे पुत्रान्पुलस्त्यस्य प्रजापतेः / त्रेताग्निवर्चसः सर्वे येषां कीर्त्तिः प्रतिष्ठिता

Si Kṣamā ay nagsilang ng mga anak na lalaki ni Prajāpati Pulastya; silang lahat ay nagniningning sa ningas ng Tretāgni, at ang kanilang katanyagan ay matatag na naitatag.

Verse 31

कर्दमश्चोर्वरीवांश्च सहिष्णुश्चेति ते त्रयः / ऋषिः कनकपीठश्च शुभा कन्या च पीवरी

Sina Kardama, Urvarīvān, at Sahiṣṇu—sila ang tatlo; naroon din ang rishi na si Kanakapīṭha, at ang dalagang si Pīvarī na ang pangalan ay Śubhā.

Verse 32

कर्दमस्य श्रुतिः पत्नी आत्रेय्यजनयत्स्वयम् / पुत्रं शङ्खपदं नाम कन्यां काम्यां तथैव च

Si Śruti, asawa ni Kardama, sa pamamagitan ni Ātreyī ay nagsilang mismo ng isang anak na lalaking ang pangalan ay Śaṅkhapada, at gayundin ng isang anak na babaeng si Kāmyā.

Verse 33

स वै शङ्खपदः श्रीमांल्लोकपालः प्रजापतिः / दक्षिणस्यां दिशि रतः काम्या दत्ता प्रियव्रते

Siya nga si Śaṅkhapada na marangal, ang Lokapāla at Prajāpati. Siya’y nakatalaga sa timog; si Kāmya ay ibinigay kay Priyavrata.

Verse 34

काम्या प्रियव्रताल्लेभे स्वायंभुवसमान्सुतान् / दश कन्याद्वयं चैव यैः क्षत्रं सम्प्रवर्त्तितम्

Si Kāmya, mula kay Priyavrata, ay nagkamit ng mga anak na tulad ni Svāyaṃbhuva. Sampung anak na lalaki at dalawang anak na babae ang isinilang; sa kanila umiral ang lahing kṣatriya.

Verse 35

पुत्रं कनकपीठस्य सहिष्णुं नाम विश्रुतम् / यशोधरा विजज्ञे वै कामदेवं सुमध्यामा

Ang anak ni Kanakapīṭha ay bantog sa pangalang Sahiṣṇu. Si Yaśodharā na may marikit na baywang ay nagsilang kay Kāmadeva.

Verse 36

क्रतोः क्रतुसमान्पु त्रान् विजज्ञे संनतिः शुभान् / तेषां न भार्या पुत्रो वा सर्वे ते उर्द्धरेतसः

Si Saṃnati, asawa ni Kratu, ay nagsilang ng mabubuting anak na tulad ni Kratu. Wala silang asawa o anak; silang lahat ay ūrdhvareta, mga brahmacārin.

Verse 37

तानि षष्टिसहस्राणि वालखिल्या इति श्रुताः / अरुणस्याग्रतो यान्ति परिवार्य दिवाकरम्

Sila’y animnapung libo, kilala bilang Vālakhilya. Nauuna sila kay Aruṇa, at pinaliligiran at inaakay ang Divākara, ang Diyos na Araw.

Verse 38

आभूतसंप्लवात्सर्वेपतङ्गसहचारिणः / स्वसारौ तद्यवीयस्यौ पुण्या सत्यवती चते

Sa panahon ng dakilang pralaya, silang lahat ay tinawag na mga kasama ni Patanga; ang dalawang kapatid na babae ng bunsong iyon ay sina Punyā at Satyavatī.

Verse 39

पर्वशस्य स्नुवे ते वै पूर्णमास सुतस्य तु / ऊर्जायां तु वसिष्ठस्य वासिष्ठाः सप्त जज्ञिरे

Sila ang mga manugang na babae ni Parvaśa, at sinasabing mga anak din ni Pūrṇamāsa; mula kay Ūrjā, isinilang kay Vasiṣṭha ang pitong Vāsiṣṭha.

Verse 40

ज्यायसी च सुता तेषां पुण्डरीका सुमध्यमा / जननी सा द्युतिमतः प्राणस्य महिषी प्रियाः

Ang panganay nilang anak na babae ay si Puṇḍarīkā na may magandang baywang; siya ang minamahal na reyna at ina ni Prāṇa na maningning.

Verse 41

तस्यास्तु ये यवीयांसो वासिष्ठाः सप्त विश्रुताः / रक्षो गर्त्तोर्द्धबा हुश्च सवनः पवनश्च यः

Ang mga nakababatang kilalang pitong Vāsiṣṭha ay sina Rakṣo, Gartta, Uddhabā, Hu, Savana, at Pavana, at iba pa.

Verse 42

सुतपाः संकुरित्येते सर्वे सप्तर्षयः समृताः / रत्नो वराङ्ग्यजनयन्मार्कण्डेयी यशस्विनी

Sina Sutapā at Saṃku at iba pa—silang lahat ay inaalala bilang Saptarṣi; si Ratna, sa pamamagitan ni Varāṅgī, ay nagkaanak ng marangal na Mārkaṇḍeyī.

Verse 43

प्रतीच्यां दिशि राजानं केतुमन्तं प्रजापतिम् / गोत्राणि नामभिस्तेषां वासिष्ठानां महात्मनाम्

Sa kanlurang dako naroon ang haring Prajapati na si Ketumān; ang mga gotra ng mga dakilang banal na Vasiṣṭha ay binibigkas kasama ng kanilang mga pangalan.

Verse 44

स्वायंभुवे ऽन्तरेतीतान्यग्नेस्तु शृणुत प्रजाः / इत्येष ऋषिसर्गस्तु सानुबन्धः प्रकीर्त्तितः

O mga nilalang, pakinggan ang mga nagdaang salaysay tungkol kay Agni sa Svāyambhuva Manvantara; sa gayon, ang paglikha ng mga rishi ay naipahayag kasama ang kaugnayan nito.

Frequently Asked Questions

A Bhṛgu-associated genealogical network is foregrounded, branching through Dhātṛ–Vidhātṛ and their relational field (including Śrī and Nārāyaṇa), then through abstractions and ṛṣi-descents (Āyati/Niyati → Prāṇa/Mṛkaṇḍa → Mārkaṇḍeya; plus Marīci → Pūṇamāsa → Viraja/Parvaśa), showing how multiple lines interlock.

Mārkaṇḍeya is explicitly placed as Mṛkaṇḍa’s son; Vedaśiras and the “Mārkaṇḍeya-named” ṛṣis are also mentioned, while Sudhāmā is identified as a dharmic lokapāla associated with the eastern direction.

It contributes to cosmology through genealogy: offices (lokapāla), directional assignment (east), Manvantara-awareness, and functional personifications (e.g., Bala, Unmāda, Tejas, Saṃśaya) encode how cosmic administration and moral causality are distributed across beings.