Shloka 8
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
कृपानां नियुतं दक्षं सर्पिणां साभिमानिनाम् / नदीगिरिष्बसज्जन्तं पृष्ठतो ऽनुययौ प्रभुम्
Transliteration
kṛpānāṃ niyutaṃ dakṣaṃ sarpiṇāṃ sābhimāninām / nadīgiriṣbasajjantaṃ pṛṣṭhato 'nuyayau prabhum
Translation
Sa gitna ng mga kṛpāṇa at mga ahas na mapagmataas, si Dakṣa—bagaman nakabigkis sa ilog at bundok—ay sumunod sa Panginoon mula sa likuran.
Word by Word
कृपानाम्of the weak/poor (the pitiable ones)
कृपानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootकृपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural
नियुतम्a niyuta (a fixed number; ten-thousand)
नियुतम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootनियुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular; used adjectivally
दक्षम्Dakṣa
दक्षम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
सर्पिणाम्of the serpents
सर्पिणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसर्पिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural
स-अभिमानिनाम्of the proud (ones)
स-अभिमानिनाम्:
विशेषण-सम्बन्ध (Adjectival genitive relation)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/सह-भाव) + अभिमानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural; ‘with pride’ (सह) qualifying सर्पिणाम्
नदी-गिरिषु-असज्जन्तम्not clinging (even) to rivers and mountains
नदी-गिरिषु-असज्जन्तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootनदी (प्रातिपदिक) + गिरि (प्रातिपदिक) + असज्जत्/असज्जन्त् (कृदन्त, √सञ्ज्/सज् ‘to cling/attach’ with neg. अ-)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle) with negation; governs locative ‘नदीगिरिषु’
पृष्ठतःfrom behind; behind
पृष्ठतः:
अधिकरण (Adverbial locus/स्थान)
TypeIndeclinable
Rootपृष्ठतस् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
अनुययौfollowed
अनुययौ:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअनु-√या (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
प्रभुम्the lord
प्रभुम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular