Adhyaya 3

Verse 1

श्रीराजोवाच निशम्य देव: स्वभटोपवर्णितं प्रत्याह किं तानपि धर्मराज: । एवं हताज्ञो विहतान्मुरारे- र्नैदेशिकैर्यस्य वशे जनोऽयम् ॥ १ ॥

Sinabi ni Haring Parīkṣit: O aking panginoon, O Śukadeva Gosvāmī! Si Yamarāja ang tagapamahala ng mga nilalang ayon sa dharma at adharma, ngunit napawalang-bisa ang kanyang utos. Nang iulat ng mga Yamadūta na sila’y natalo ng mga Viṣṇudūta na pumigil sa pagdakip kay Ajāmila, ano ang isinagot ni Dharmarāja sa kanila?

Verse 2

यमस्य देवस्य न दण्डभङ्ग: कुतश्चनर्षे श्रुतपूर्व आसीत् । एतन्मुने वृश्चति लोकसंशयं न हि त्वदन्य इति मे विनिश्चितम् ॥ २ ॥

O rishi! Wala pang narinig saanman na nabigo ang utos ng parusa ni Yamarāja. Kaya, O muni, ang pangyayaring ito’y nagbubunsod ng pagdududa sa mga tao; at tiyak kong walang iba kundi ikaw ang makapag-aalis nito. Ipagpaliwanag mo, kung mamarapatin, ang mga dahilan.

Verse 3

श्रीशुक उवाच भगवत्पुरुषै राजन् याम्या: प्रतिहतोद्यमा: । पतिं विज्ञापयामासुर्यमं संयमनीपतिम् ॥ ३ ॥

Sumagot si Śrī Śukadeva: Mahal na Hari, ang mga tagapagdala ng utos ni Yamarāja ay napigilan at natalo ng mga tagapagdala ng utos ni Viṣṇu. Kaya lumapit sila sa kanilang panginoon na si Yama—ang pinuno ng Saṁyamanī-purī at tagapamahala ng mga makasalanan—upang iulat ang pangyayaring iyon.

Verse 4

यमदूता ऊचु: कति सन्तीह शास्तारो जीवलोकस्य वै प्रभो । त्रैविध्यं कुर्वत: कर्म फलाभिव्यक्तिहेतव: ॥ ४ ॥

Nagsalita ang mga Yamadūta: “Mahal na panginoon, ilan ang mga tagapamahala sa mundong ito ng mga nilalang? Ilan ang mga sanhi na nagpapakita ng iba’t ibang bunga ng gawa sa ilalim ng tatlong guṇa—sattva, rajas, at tamas?”

Verse 5

यदि स्युर्बहवो लोके शास्तारो दण्डधारिण: । कस्य स्यातां न वा कस्य मृत्युश्चामृतमेव वा ॥ ५ ॥

Kung sa sansinukob na ito ay maraming pinuno at hukom na may hawak ng parusa, sino ang paparusahan at sino ang hindi? Sino ang tatanggap ng kamatayan at sino ang tatanggap ng kawalang-kamatayan?

Verse 6

किन्तु शास्तृबहुत्वे स्याद्ब‍हूनामिह कर्मिणाम् । शास्तृत्वमुपचारो हि यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ ६ ॥

Ngunit kahit maraming gumagawa ng karma kaya tila maraming hukom, ito’y pagtawag lamang ayon sa tungkulin; gaya ng mga pinuno ng iba’t ibang lalawigan na nasa ilalim ng iisang emperador, dapat may iisang Kataas-taasang Tagapamahala na gumagabay sa lahat ng hukom.

Verse 7

अतस्त्वमेको भूतानां सेश्वराणामधीश्वर: । शास्ता दण्डधरो नृणां शुभाशुभविवेचन: ॥ ७ ॥

Kaya ang kataas-taasang hukom ay dapat iisa, hindi marami. Ang aming pagkaunawa: ikaw ang kataas-taasang hukom na iyon, na may kapangyarihan maging sa mga deva. Ikaw ang Panginoon ng lahat ng nilalang, na naghihiwalay sa mabuti at masamang gawa ng tao at may hawak ng parusa.

Verse 8

तस्य ते विहितो दण्डो न लोके वर्ततेऽधुना । चतुर्भिरद्भ‍ुतै: सिद्धैराज्ञा ते विप्रलम्भिता ॥ ८ ॥

Ngunit ngayon ay nakikita naming ang parusang itinakda sa ilalim ng iyong kapangyarihan ay hindi na umiiral sa mundong ito, sapagkat ang iyong utos ay nilabag ng apat na kahanga-hanga at ganap na katauhan.

Verse 9

नीयमानं तवादेशादस्माभिर्यातनागृहान् । व्यामोचयन्पातकिनं छित्त्वा पाशान प्रसह्य ते ॥ ९ ॥

Ayon sa utos mo, dinadala namin ang lubhang makasalanang si Ajāmila patungo sa mga daigdig ng impiyerno; ngunit dumating ang magagandang nilalang mula sa Siddhaloka at sapilitang pinutol ang mga buhol ng lubid na ipinangtali namin at pinalaya siya.

Verse 10

तांस्ते वेदितुमिच्छामो यदि नो मन्यसे क्षमम् । नारायणेत्यभिहिते मा भैरित्याययुर्द्रुतम् ॥ १० ॥

Kung sa tingin mo ay kaya naming maunawaan, nais naming malaman kung sino sila. Nang mabigkas ni Ajāmila ang pangalang “Nārāyaṇa,” agad dumating ang apat at nagsabi, “Huwag matakot, huwag matakot.” Ipagpaumanhin at ipaliwanag kung sino sila.

Verse 11

श्रीबादरायणिरुवाच इति देव: स आपृष्ट: प्रजासंयमनो यम: । प्रीत: स्वदूतान्प्रत्याह स्मरन् पादाम्बुजं हरे: ॥ ११ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: Nang tanungin nang gayon, si Yamarāja, ang tagapamahala ng mga nilalang, ay lubhang nalugod sa kanyang mga sugo sapagkat mula sa kanila ay narinig niya ang banal na pangalan ni Nārāyaṇa. Inalala niya ang mga paang-loto ni Hari at nagsimulang sumagot.

Verse 12

यम उवाच परो मदन्यो जगतस्तस्थुषश्च ओतं प्रोतं पटवद्यत्र विश्वम् । यदंशतोऽस्य स्थितिजन्मनाशा नस्योतवद्यस्य वशे च लोक: ॥ १२ ॥

Sinabi ni Yamarāja: Mga lingkod ko, inakala ninyong ako ang Kataas-taasan, ngunit sa katotohanan ay hindi. Sa ibabaw ko, at sa ibabaw ng lahat ng mga deva gaya nina Indra at Candra, ay may iisang pinakamataas na Panginoon at Tagapamahala. Ang Kanyang bahagyang pagpapakita ay sina Brahmā, Viṣṇu, at Śiva na namamahala sa paglikha, pag-iingat, at pagwasak ng sansinukob. Gaya ng dalawang sinulid sa hinabing tela, ang buong daigdig ay nakahabi sa Kanya; at ang lahat ng mga mundo ay nasa Kanyang kapangyarihan, tulad ng toro na kontrolado ng lubid sa ilong.

Verse 13

यो नामभिर्वाचि जनं निजायां बध्नाति तन्‍त्र्यामिव दामभिर्गा: । यस्मै बलिं त इमे नामकर्म- निबन्धबद्धाश्चकिता वहन्ति ॥ १३ ॥

Gaya ng kutsero na naglalagay ng lubid sa butas ng ilong ng mga toro upang kontrolin sila, gayon din ang Kataas-taasang Persona ng Diyos na nagbubuklod sa mga tao sa pamamagitan ng mga lubid ng Kanyang mga salita sa Veda, na nagtatakda ng mga pangalan at gawain ng iba’t ibang uri ng lipunan. Sa takot at paggalang, ang brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, at śūdra ay nag-aalay ng handog ayon sa kani-kanilang gawain at sumasamba sa Panginoon.

Verse 14

अहं महेन्द्रो निऋर्ति: प्रचेता: सोमोऽग्निरीश: पवनो विरिञ्चि: । आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्या मरुद्गणा रुद्रगणा: ससिद्धा: ॥ १४ ॥ अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशा भृग्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमस्का: । यस्येहितं न विदु: स्पृष्टमाया: सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये ॥ १५ ॥

Ako, si Yamaraja; si Indra na hari ng langit; si Nirṛti; si Varuṇa; si Candra na diyos ng buwan; si Agni; si Śiva; si Pavana; si Brahmā; si Sūrya na diyos ng araw; ang mga Viśve; ang walong Vasu; ang mga Sādhya; ang mga Marut; ang mga Rudra; ang mga Siddha; at si Marīci at iba pang ṛṣi—gayundin ang pinakamahuhusay na deva na pinamumunuan ni Bṛhaspati at ang mga dakilang rishi na pinangungunahan ni Bhṛgu—malaya sa rajas at tamas; ngunit kahit nasa sattva, di pa rin namin maunawaan ang mga gawa ng Kataas-taasang Bhagavān. Paano pa ang mga nalilinlang ng māyā?

Verse 15

अहं महेन्द्रो निऋर्ति: प्रचेता: सोमोऽग्निरीश: पवनो विरिञ्चि: । आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्या मरुद्गणा रुद्रगणा: ससिद्धा: ॥ १४ ॥ अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशा भृग्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमस्का: । यस्येहितं न विदु: स्पृष्टमाया: सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये ॥ १५ ॥

Maging ang iba pang mga pinunong deva na namamahala sa paglikha at kaayusan ng sansinukob, at ang mga dakilang rishi gaya ni Bhṛgu—na di tinatablan ng rajas at tamas—ay hindi pa rin nakaaalam ng lila ng Panginoon kahit nangingibabaw ang sattva; paano pa ang mga nahahawakan ng māyā?

Verse 16

यं वै न गोभिर्मनसासुभिर्वा हृदा गिरा वासुभृतो विचक्षते । आत्मानमन्तर्हृदि सन्तमात्मनां चक्षुर्यथैवाकृतयस्तत: परम् ॥ १६ ॥

Hindi matitiyak ng mga nilalang ang tunay na kalagayan ng Kataas-taasang Panginoon sa pamamagitan ng mga pandama, ng isip, ng prāṇa, ng mga guniguni sa puso, o ng pagbigkas ng salita. Siya’y nananahan bilang Paramātmā sa puso ng lahat; gaya ng mga bahagi ng katawan na di nakakakita sa mga mata, gayon din ang kaluluwa’y di nakakakita sa Panginoon.

Verse 17

तस्यात्मतन्त्रस्य हरेरधीशितु: परस्य मायाधिपतेर्महात्मन: । प्रायेण दूता इह वै मनोहरा- श्चरन्ति तद्रूपगुणस्वभावा: ॥ १७ ॥

Ang Hari, ang Kataas-taasang Persona ng Diyos, ay sapat sa Kanyang sarili at ganap na malaya; Siya ang Panginoon ng lahat, pati ng kapangyarihang māyā. Mayroon Siyang anyo, mga katangian, at likas na pagkakakilanlan; at gayundin ang Kanyang mga tagapagdala ng utos—ang mga Vaiṣṇava—na kaaya-ayang pagmasdan, taglay ang mga tanda ng katawan, mga katangiang transendental, at likas na kalagayang halos tulad ng sa Kanya. Malaya silang naglalakbay sa mundong ito.

Verse 18

भूतानि विष्णो: सुरपूजितानि दुर्दर्शलिङ्गानि महाद्भ‍ुतानि । रक्षन्ति तद्भ‍‌क्तिमत: परेभ्यो मत्तश्च मर्त्यानथ सर्वतश्च ॥ १८ ॥

Ang mga Viṣṇudūta, mga tagapagdala ng utos ni Panginoong Viṣṇu na sinasamba maging ng mga deva, ay may kahanga-hangang mga tanda ng katawan na tulad ni Viṣṇu at bihirang makita. Pinangangalagaan nila ang mga deboto ng Panginoon laban sa mga kaaway, sa mga naiinggit, maging laban sa aking (Yama) kapangyarihan, at laban sa mga ligalig ng kalikasan, sa lahat ng panig.

Verse 19

धर्मं तु साक्षाद्भ‍गवत्प्रणीतं न वै विदुऋर्षयो नापि देवा: । न सिद्धमुख्या असुरा मनुष्या: कुतो नु विद्याधरचारणादय: ॥ १९ ॥

Ang tunay na dharma ay tuwirang itinakda ng Bhagavān. Kahit ang dakilang mga ṛṣi ay hindi ito ganap na matiyak, gayundin ang mga deva; lalo na ang mga pinuno ng Siddhaloka, mga asura, karaniwang tao, Vidyādhara at Cāraṇa.

Verse 20

स्वयम्भूर्नारद: शम्भु: कुमार: कपिलो मनु: । प्रह्लादो जनको भीष्मो बलिर्वैयासकिर्वयम् ॥ २० ॥ द्वादशैते विजानीमो धर्मं भागवतं भटा: । गुह्यं विशुद्धं दुर्बोधं यं ज्ञात्वामृतमश्नुते ॥ २१ ॥

Si Svayambhū Brahmā, Nārada, Śambhu (Śiva), ang apat na Kumāra, si Kapila na anak ni Devahūti, si Svāyambhuva Manu, si Prahlāda, si Janaka, si Pitāmaha Bhīṣma, si Bali Mahārāja, si Śukadeva Gosvāmī, at ako—ang labindalawang ito ang nakaaalam ng bhāgavata-dharma. O mga lingkod, ito’y lubhang lihim, dalisay, at mahirap maunawaan; ang makaalam nito’y makalalasap ng “amṛta,” ang kalayaan.

Verse 21

स्वयम्भूर्नारद: शम्भु: कुमार: कपिलो मनु: । प्रह्लादो जनको भीष्मो बलिर्वैयासकिर्वयम् ॥ २० ॥ द्वादशैते विजानीमो धर्मं भागवतं भटा: । गुह्यं विशुद्धं दुर्बोधं यं ज्ञात्वामृतमश्नुते ॥ २१ ॥

Si Svayambhū Brahmā, Nārada, Śambhu (Śiva), ang apat na Kumāra, si Kapila, si Svāyambhuva Manu, si Prahlāda, si Janaka, si Bhīṣma, si Bali, si Śukadeva, at ako—ang labindalawang ito ang nakaaalam ng bhāgavata-dharma. O mga lingkod, ito’y lihim, dalisay, at mahirap maunawaan; ang makaalam nito’y makatatamo ng “amṛta,” ang kalayaan.

Verse 22

एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसां धर्म: पर: स्मृत: । भक्तियोगो भगवति तन्नामग्रहणादिभि: ॥ २२ ॥

Sa mundong ito, ang pinakamataas na dharma para sa tao ay bhakti-yoga kay Bhagavān, na nagsisimula sa pagtanggap at pagbigkas ng Kanyang banal na Pangalan at iba pang katulad na gawain.

Verse 23

नामोच्चारणमाहात्म्यं हरे: पश्यत पुत्रका: । अजामिलोऽपि येनैव मृत्युपाशादमुच्यत ॥ २३ ॥

O mga lingkod na gaya ng aking mga anak, masdan ang kadakilaan ng pagbigkas sa Pangalan ni Hari. Sa kapangyarihan ng Pangalan ding iyon, si Ajāmila na makasalanan ay nakalaya sa tali ng kamatayan.

Verse 24

एतावतालमघनिर्हरणाय पुंसां सङ्कीर्तनं भगवतो गुणकर्मनाम्नाम् । विक्रुश्य पुत्रमघवान् यदजामिलोऽपि नारायणेति म्रियमाण इयाय मुक्तिम् ॥ २४ ॥

Kaya upang maalis ang kasalanan ng tao, sapat na ang saṅkīrtana ng banal na Pangalan, mga katangian at gawa ng Panginoon. Si Ajāmila man, sa pagpanaw, sumigaw ng “Nārāyaṇa” at napalaya.

Verse 25

प्रायेण वेद तदिदं न महाजनोऽयं देव्या विमोहितमतिर्बत माययालम् । त्रय्यां जडीकृतमतिर्मधुपुष्पितायां वैतानिके महति कर्मणि युज्यमान: ॥ २५ ॥

Kadalasan, hindi nalalaman ng mga mahājana ang lihim na ito sapagkat nalilito ang isip nila sa māyā ng Bhagavān. Dahil abala sa ritwal na karma-kāṇḍa ng mga Veda na “matamis na parang pulot,” namamanhid ang kanilang talino.

Verse 26

एवं विमृश्य सुधियो भगवत्यनन्ते सर्वात्मना विदधते खलु भावयोगम् । ते मे न दण्डमर्हन्त्यथ यद्यमीषां स्यात् पातकं तदपि हन्त्युरुगायवाद: ॥ २६ ॥

Sa pagninilay sa lahat ng ito, ang marurunong ay buong puso na nagsasagawa ng bhāva-yoga—bhakti—sa walang-hanggang Bhagavān. Hindi sila saklaw ng aking parusa; at kung may kasalanang nagawa sa pagkakamali, winawasak iyon ng pag-awit sa Urugāya.

Verse 27

ते देवसिद्धपरिगीतपवित्रगाथा ये साधव: समद‍ृशो भगवत्प्रपन्ना: । तान्नोपसीदत हरेर्गदयाभिगुप्तान् नैषां वयं न च वय: प्रभवाम दण्डे ॥ २७ ॥

Mga lingkod ko, huwag ninyong lapitan ang mga sādhu na pantay ang tingin sa lahat at lubos na sumuko sa mga paang-loto ng Bhagavān; ang kanilang banal na salaysay ay inaawit ng mga deva at siddha. Pinangangalagaan sila ng pamalo ni Hari; kahit si Brahmā, ako, at ang Panahon ay di makapagpaparusa sa kanila.

Verse 28

तानानयध्वमसतो विमुखान् मुकुन्द- पादारविन्दमकरन्दरसादजस्रम् । निष्किञ्चनै: परमहंसकुलैरसङ्गै- र्जुष्टाद्गृहे निरयवर्त्मनि बद्धतृष्णान् ॥ २८ ॥

Mga lingkod ko, dalhin ninyo sa akin upang parusahan lamang ang mga tumatalikod sa pulot ng mga paang-loto ni Mukunda, ang hindi nakikisama sa mga paramahaṁsa na walang pag-aangkin, at ang nabibigkis ng pagnanasa sa landas ng impiyerno—ang pagkakapit sa buhay-pamilya at makamundong aliw.

Verse 29

जिह्वा न वक्ति भगवद्गुणनामधेयं चेतश्च न स्मरति तच्चरणारविन्दम् । कृष्णाय नो नमति यच्छिर एकदापि तानानयध्वमसतोऽकृतविष्णुकृत्यान् ॥ २९ ॥

O mga sugo ko, dalhin ninyo sa akin ang mga makasalanan lamang: yaong ang dila ay hindi umaawit ng banal na pangalan at mga katangian ni Śrī Kṛṣṇa, ang puso ay ni minsan hindi umaalaala sa Kanyang mga paang-loto, at ang ulo ay ni minsan hindi yumuyuko sa Panginoong Kṛṣṇa. Dalhin ang mga hindi tumutupad sa tungkuling paglilingkod kay Viṣṇu.

Verse 30

तत् क्षम्यतां स भगवान् पुरुष: पुराणो नारायण: स्वपुरुषैर्यदसत्कृतं न: । स्वानामहो न विदुषां रचिताञ्जलीनां क्षान्तिर्गरीयसि नम: पुरुषाय भूम्ने ॥ ३० ॥

O Nārāyaṇa, ang pinakamatandang Kataas-taasang Purusha, patawarin Mo ang paglapastangan na nagawa ng aming mga lingkod. Sa kamangmangan, hindi namin nakilala ang Iyong deboto at nakagawa kami ng mabigat na kasalanan. Nakapulupot ang mga kamay, kami’y humihingi ng tawad; sa Iyo, O Panginoong dakila, kami’y nagpupugay at nagpapatirapa.

Verse 31

तस्मात् सङ्कीर्तनं विष्णोर्जगन्मङ्गलमंहसाम् । महतामपि कौरव्य विद्ध्यैकान्तिकनिष्कृतम् ॥ ३१ ॥

Kaya nga, O hari ng angkan ng Kuru, ang saṅkīrtana ng banal na pangalan ni Viṣṇu ang pinakadakilang pagpapala sa buong sansinukob; binubunot nito hanggang ugat ang bunga ng pinakamabibigat na kasalanan. Unawain mong ito ang ganap na pag-alis ng sala.

Verse 32

श‍ृण्वतां गृणतां वीर्याण्युद्दामानि हरेर्मुहु: । यथा सुजातया भक्त्या शुद्ध्येन्नात्मा व्रतादिभि: ॥ ३२ ॥

Ang patuloy na nakikinig at umaawit tungkol sa makapangyarihang gawa at līlā ni Hari ay madaling makarating sa dalisay na bhakti na naglilinis ng dumi sa puso. Hindi makakamtan ang gayong paglilinis sa pamamagitan lamang ng mga panata at ritwal na Vedic.

Verse 33

कृष्णाङ्‌घ्रिपद्ममधुलिण् न पुनर्विसृष्ट- मायागुणेषु रमते वृजिनावहेषु । अन्यस्तु कामहत आत्मरज: प्रमार्ष्टु- मीहेत कर्म यत एव रज: पुन: स्यात् ॥ ३३ ॥

Ang mga debotong laging lumalasap ng pulot mula sa mga paang-loto ni Śrī Kṛṣṇa ay hindi naaakit sa mga gawaing materyal na bunga ng tatlong guṇa ng māyā at nagdadala lamang ng pagdurusa; hindi nila iniiwan ang mga paang-loto ni Kṛṣṇa upang bumalik sa makamundong karma. Ngunit ang iba na alipin ng pagnanasa, pinababayaan ang paglilingkod sa Kanyang mga paang-loto at kung minsan ay gumagawa ng mga ritwal na pag-alis-sala; gayunman, dahil hindi ganap ang paglilinis, bumabalik sila sa kasalanan nang paulit-ulit.

Verse 34

इत्थं स्वभर्तृगदितं भगवन्महित्वं संस्मृत्य विस्मितधियो यमकिङ्करास्ते । नैवाच्युताश्रयजनं प्रतिशङ्कमाना द्रष्टुं च बिभ्यति तत: प्रभृति स्म राजन् ॥ ३४ ॥

Nang marinig mula sa bibig ng kanilang panginoon ang pambihirang kaluwalhatian ng Panginoon—ang Kanyang banal na pangalan, katanyagan, at mga katangian—namangha ang mga sugo ni Yama. Mula noon, kapag nakita nila ang debotong kumakalinga kay Acyuta, sila’y natatakot at hindi na muling nangangahas tumingin, O hari.

Verse 35

इतिहासमिमं गुह्यं भगवान् कुम्भसम्भव: । कथयामास मलय आसीनो हरिमर्चयन् ॥ ३५ ॥

Ang lihim na kasaysayang ito ay isinalaysay sa akin ni Bhagavān Agastya, anak ni Kumbha, habang siya’y nakaupo sa Kabundukang Malaya at sumasamba kay Hari.