Adhyaya 14

Verse 1

श्रीयुधिष्ठिर उवाच गृहस्थ एतां पदवीं विधिना येन चाञ्जसा । यायाद्देवऋषे ब्रूहि माद‍ृशो गृहमूढधी: ॥ १ ॥

Nagtanong si Mahārāja Yudhiṣṭhira: “O dakilang devarṣi, ako’y isang gṛhastha na nalilito sa pagkakabigkis sa tahanan. Ipagpaumanhin at ipaliwanag, ayon sa Veda, paano kami madaling makaaabot sa mokṣa.”

Verse 2

श्रीनारद उवाच गृहेष्ववस्थितो राजन्क्रिया: कुर्वन्यथोचिता: । वासुदेवार्पणं साक्षादुपासीत महामुनीन् ॥ २ ॥

Sumagot si Nārada Muni: “Mahal na Hari, ang gṛhastha ay dapat gumawa ng nararapat na tungkulin upang mabuhay, ngunit huwag angkinin ang bunga; ialay ito nang tuwiran kay Vāsudeva, si Śrī Kṛṣṇa. Sa satsaṅga ng mga dakilang bhakta, mauunawaan nang ganap ang pagsamba kay Vāsudeva.”

Verse 3

श‍ृण्वन्भगवतोऽभीक्ष्णमवतारकथामृतम् । श्रद्दधानो यथाकालमुपशान्तजनावृत: ॥ ३ ॥ सत्सङ्गाच्छनकै: सङ्गमात्मजायात्मजादिषु । विमुञ्चेन्मुच्यमानेषु स्वयं स्वप्नवदुत्थित: ॥ ४ ॥

Ang gṛhastha ay dapat makisama nang paulit-ulit sa mga banal na taong payapa, at sa tamang panahon, may paggalang at pananampalataya, pakinggan ang nektar ng mga salaysay ng mga avatāra ng Panginoon. Sa satsaṅga, unti-unti niyang bibitawan ang pagkakapit sa asawa at mga anak, gaya ng taong nagising mula sa panaginip.

Verse 4

श‍ृण्वन्भगवतोऽभीक्ष्णमवतारकथामृतम् । श्रद्दधानो यथाकालमुपशान्तजनावृत: ॥ ३ ॥ सत्सङ्गाच्छनकै: सङ्गमात्मजायात्मजादिषु । विमुञ्चेन्मुच्यमानेषु स्वयं स्वप्नवदुत्थित: ॥ ४ ॥

Ang gṛhastha ay dapat makisama nang paulit-ulit sa mga banal na taong payapa, at sa tamang panahon, may paggalang at pananampalataya, pakinggan ang nektar ng mga salaysay ng mga avatāra ng Panginoon. Sa satsaṅga, unti-unti niyang bibitawan ang pagkakapit sa asawa at mga anak, gaya ng taong nagising mula sa panaginip.

Verse 5

यावदर्थमुपासीनो देहे गेहे च पण्डित: । विरक्तो रक्तवत्तत्र नृलोके नरतां न्यसेत् ॥ ५ ॥

Habang gumagawa lamang ng sapat upang mapanatili ang katawan at tahanan, ang tunay na marunong ay mamuhay sa lipunan ng tao na walang pagkakapit sa loob, kahit sa labas ay tila lubhang nakaugnay sa gawain ng pamilya.

Verse 6

ज्ञातय: पितरौ पुत्रा भ्रातर: सुहृदोऽपरे । यद्वदन्ति यदिच्छन्ति चानुमोदेत निर्मम: ॥ ६ ॥

Ang marunong na tao ay dapat gawing payak ang sariling pamumuhay. Kapag may mungkahi ang kaibigan, anak, magulang, kapatid o iba pa, maaari niyang sang-ayunan sa panlabas na “oo, ayos,” ngunit sa loob ay manatiling walang pagkapit at huwag bumuo ng masalimuot na buhay.

Verse 7

दिव्यं भौमं चान्तरीक्षं वित्तमच्युतनिर्मितम् । तत्सर्वमुपयुञ्जान एतत्कुर्यात्स्वतो बुध: ॥ ७ ॥

Ang yaman mula sa langit, sa lupa, at sa himpapawid ay nilikha ng Acyuta. Gamitin ang lahat ng ito upang mapangalagaan ang katawan at buhay ng lahat ng nilalang; ang marunong ay dapat kusang kumilos nang ganito.

Verse 8

यावद् भ्र्रियेत जठरं तावत् स्वत्वं हि देहिनाम् । अधिकं योऽभिमन्येत स स्तेनो दण्डमर्हति ॥ ८ ॥

Hanggang sa kailangan lamang upang mapanatili ang katawan at buhay ang maaaring angkinin. Ang sinumang mag-angkin ng higit pa bilang “akin” ay ituring na magnanakaw at nararapat parusahan ng batas ng kalikasan.

Verse 9

मृगोष्ट्रखरमर्काखुसरीसृप्खगमक्षिका: । आत्मन: पुत्रवत् पश्येत्तैरेषामन्तरं कियत् ॥ ९ ॥

Tingnan ang usa, kamelyo, asno, unggoy, daga, ahas, ibon at langaw na parang sariling anak. Gaano kaliit nga ba ang tunay na pagkakaiba ng mga bata at ng mga inosenteng hayop na ito?

Verse 10

त्रिवर्गं नातिकृच्छ्रेण भजेत गृहमेध्यपि । यथादेशं यथाकालं यावद्दैवोपपादितम् ॥ १० ॥

Kahit maybahay, huwag magpaka-hirap nang labis para sa dharma, artha, at kama. Ayon sa lugar at panahon, maging kontento sa ikabubuhay na ibinibigay ng Panginoon sa kaunting pagsisikap, at huwag pumasok sa marahas na gawain (ugra-karma).

Verse 11

आश्वाघान्तेऽवसायिभ्य: कामान्संविभजेद्यथा । अप्येकामात्मनो दारां नृणां स्वत्वग्रहो यत: ॥ ११ ॥

Kahit ang mga aso, mga nalugmok na tao, at mga itinuturing na di-mahipo gaya ng caṇḍāla ay dapat alagaan ng mga maybahay sa pamamagitan ng wastong pagbabahagi ng kanilang pangangailangan. Maging ang sariling asawa na pinakamalapit sa puso ay dapat iharap na may diwang pag-aalay para sa pagtanggap sa mga panauhin at sa lahat ng tao.

Verse 12

जह्याद् यदर्थे स्वान्प्राणान्हन्याद्वा पितरं गुरुम् । तस्यां स्वत्वं स्‍त्रियां जह्याद्यस्तेन ह्यजितो जित: ॥ १२ ॥

Itinuturing ng tao ang asawa na kanya nang lubos, kaya minsan ay handang magpakamatay para sa kanya o pumatay ng iba, maging ng magulang o gurong espirituwal. Kaya kung maitatakwil ang pag-aangking ‘akin’ sa gayong asawa, napagwawagi niya ang Bhagavān Ajita na di kailanman nagagapi ninuman.

Verse 13

कृमिविड्भस्मनिष्ठान्तं क्‍वेदं तुच्छं कलेवरम् । क्व‍ तदीयरतिर्भार्या क्व‍ायमात्मा नभश्छदि: ॥ १३ ॥

Sa wastong pagninilay, dapat isuko ang pagkahumaling sa katawan ng asawa, sapagkat ang katawang iyon sa huli’y magiging mga uod, dumi, o abo. Ano ang halaga ng munting katawang ito? Gaano pa kadakila ang Kataas-taasang Pag-iral na sumasaklaw sa lahat gaya ng langit!

Verse 14

सिद्धैर्यज्ञावशिष्टार्थै: कल्पयेद् वृत्तिमात्मन: । शेषे स्वत्वं त्यजन्प्राज्ञ: पदवीं महतामियात् ॥ १४ ॥

Ang matalino ay dapat masiyahan sa pagkain ng prasāda—pagkaing inialay sa Panginoon—o sa pamumuhay mula sa nalalabi ng mga yajña gaya ng pañca-sūnā. Sa gayong gawain, naiiwan ang pagkapit at pag-aangking ukol sa katawan, at siya’y matatag sa kalagayan ng isang mahātmā.

Verse 15

देवानृषीन् नृभूतानि पितृनात्मानमन्वहम् । स्ववृत्त्यागतवित्तेन यजेत पुरुषं पृथक् ॥ १५ ॥

Araw-araw, gamit ang yaman na nagmumula sa sariling kabuhayan, dapat magsagawa ng hiwalay na pagsamba para sa mga deva, mga ṛṣi, mga tao, mga nilalang, mga ninuno, at maging sa sarili. Sa ganitong paraan, sinasamba niya ang Kataas-taasang Puruṣa na nananahan sa puso ng lahat.

Verse 16

यर्ह्यात्मनोऽधिकाराद्या: सर्वा: स्युर्यज्ञसम्पद: । वैतानिकेन विधिना अग्निहोत्रादिना यजेत् ॥ १६ ॥

Kapag ang yaman at kaalaman ay nasa ganap na pamamahala at sapat upang maisagawa ang yajña, dapat ayon sa śāstra na magsagawa ng mga Vaitānika na handog gaya ng agnihotra, mag-alay ng oblation sa apoy, at sambahin ang Bhagavān, ang Yajña-puruṣa.

Verse 17

न ह्यग्निमुखतोऽयं वै भगवान्सर्वयज्ञभुक् । इज्येत हविषा राजन्यथा विप्रमुखे हुतै: ॥ १७ ॥

Si Bhagavān, ang Tagatanggap ng lahat ng yajña, ay tumatanggap ng handog na iniaalay sa apoy; ngunit, mahal na Hari, higit Siyang nalulugod kapag ang masarap na pagkain mula sa butil at ghee ay iniaalay sa Kanya sa pamamagitan ng bibig ng mga karapat-dapat na brāhmaṇa.

Verse 18

तस्माद् ब्राह्मणदेवेषु मर्त्यादिषु यथार्हत: । तैस्तै: कामैर्यजस्वैनं क्षेत्रज्ञं ब्राह्मणाननु ॥ १८ ॥

Kaya, mahal na Hari, ialay muna ang prasāda sa mga brāhmaṇa at sa mga deva ayon sa nararapat; pagkatapos silang pakainin nang sagana, ipamahagi ang prasāda sa iba pang nilalang ayon sa iyong kakayahan. Sa ganitong paraan, sa pamamagitan ng mga brāhmaṇa, masasamba mo ang Kṣetrajña na nananahan sa lahat ng nilalang.

Verse 19

कुर्यादपरपक्षीयं मासि प्रौष्ठपदे द्विज: । श्राद्धं पित्रोर्यथावित्तं तद्बन्धूनां च वित्तवान् ॥ १९ ॥

Ang isang brāhmaṇa na may sapat na yaman ay dapat magsagawa ng śrāddha para sa mga ninuno sa madilim na kalahati ng buwan ng Bhādra ayon sa kanyang kakayahan; gayundin, sa mga seremonyang mahālayā sa buwan ng Āśvina, dapat siyang maghandog para sa mga kamag-anak ng mga ninuno ayon sa yaman.

Verse 20

अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥

Dapat isagawa ang śrāddha sa mga saṅkrānti ng Uttarāyaṇa at Dakṣiṇāyaṇa, sa mga araw ng viṣuva, sa yoga na Vyatīpāta, sa araw ng kṣaya (kapag nagtatagpo ang tatlong tithi), sa panahon ng eklipse ng buwan o araw, sa dvādaśī, at kapag nasa nakṣatra na Śravaṇa. Gawin din sa Akṣaya-tṛtīyā, sa śukla navamī ng Kārtika, sa apat na aṣṭakā sa hemanta at śiśira, sa śukla saptamī ng Māgha, kapag ang Maghā ay kasabay ng kabilugan ng buwan, sa mga araw ng ganap o halos ganap na kabilugan (rākā at anumati) na kasabay ng mga nakṣatrang pinagmulan ng pangalan ng mga buwan, sa dvādaśī na kasabay ng Anurādhā, Śravaṇa o tatlong Uttara, sa ekādaśī na kasabay ng tatlong Uttara, at sa huli sa araw na kasabay ng sariling janma-nakṣatra o ng Śravaṇa.

Verse 21

अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥

Dapat isagawa ang śrāddha sa Makara at Karkaṭa-saṅkrānti, sa Meṣa at Tulā-viṣuva, sa yoga na Vyatīpāta, sa pagtatapos ng araw, kapag nagsanib ang tatlong tithi, sa eklipse ng buwan o araw, sa Dvādaśī, at kapag nasa Śravaṇa-nakṣatra.

Verse 22

अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥

Dapat ding isagawa ang śrāddha sa Akṣaya-tṛtīyā, sa ika-9 na araw ng maliwanag na kalahati ng Kārtika, sa apat na aṣṭakā ng hemanta at śiśira, sa ika-7 araw ng maliwanag na kalahati ng Māgha, kapag nagsanib ang Maghā-nakṣatra at Pūrṇimā, sa mga Pūrṇimā na Rākā at Anumatī, at sa mga tithi na kaugnay ng mga nakṣatra na pinagmulan ng pangalan ng mga buwan.

Verse 23

अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥

Isagawa ang śrāddha sa Dvādaśī kapag kaugnay ang Anurādhā, Śravaṇa, o ang tatlong Uttara; at sa Ekādaśī kapag kaugnay ang tatlong Uttara. Sa huli, isagawa rin sa araw na kaugnay ng sariling janma-nakṣatra o ng Śravaṇa-nakṣatra.

Verse 24

त एते श्रेयस: काला नृणां श्रेयोविवर्धना: । कुर्यात्सर्वात्मनैतेषु श्रेयोऽमोघं तदायुष: ॥ २४ ॥

Ang lahat ng panahong ito ay itinuturing na lubhang mapalad para sa tao at nagpapalago ng kabutihang-dangal. Sa mga sandaling ito, dapat gawin nang buong puso ang mga gawaing banal, sapagkat sa maikling buhay man, ang bunga nito’y hindi masasayang.

Verse 25

एषु स्‍नानं जपो होमो व्रतं देवद्विजार्चनम् । पितृदेवनृभूतेभ्यो यद्दत्तं तद्ध्यनश्वरम् ॥ २५ ॥

Sa mga panahong ito, kung maligo sa Ganges, Yamunā, o iba pang banal na pook; magsagawa ng japa, homa, at mga panata; at sumamba sa Kataas-taasang Panginoon, sa mga brāhmaṇa, sa mga ninuno, sa mga deva, at sa lahat ng nilalang—ang anumang kawanggawang ibigay ay nagbubunga ng di-nalulupig at pangmatagalang kabutihan.

Verse 26

संस्कारकालो जायाया अपत्यस्यात्मनस्तथा । प्रेतसंस्था मृताहश्च कर्मण्यभ्युदये नृप ॥ २६ ॥

O Haring Yudhiṣṭhira, sa takdang panahon ng mga saṁskāra para sa sarili, asawa, o mga anak, at sa mga seremonyang libing at taunang śrāddha, dapat isagawa nang wasto ang mga banal na gawaing mapalad na nabanggit upang umunlad ang mabuting bunga ng karma.

Verse 27

अथ देशान्प्रवक्ष्यामि धर्मादिश्रेयआवहान् । स वै पुण्यतमो देश: सत्पात्रं यत्र लभ्यते ॥ २७ ॥ बिम्बं भगवतो यत्र सर्वमेतच्चराचरम् । यत्र ह ब्राह्मणकुलं तपोविद्यादयान्वितम् ॥ २८ ॥

Nagpatuloy si Nārada Muni: Ngayon ilalarawan ko ang mga pook na angkop sa pagsasagawa ng dharma. Kung saan may karapat-dapat na Vaiṣṇava, iyon ang pinakapabanal na lugar. Kung saan nakaluklok ang banal na anyo (vigraha) ng Panginoon, at kung saan may angkan ng brāhmaṇa na may tápas, kaalaman, at habag, iyon ay lubhang mapalad at sagrado.

Verse 28

अथ देशान्प्रवक्ष्यामि धर्मादिश्रेयआवहान् । स वै पुण्यतमो देश: सत्पात्रं यत्र लभ्यते ॥ २७ ॥ बिम्बं भगवतो यत्र सर्वमेतच्चराचरम् । यत्र ह ब्राह्मणकुलं तपोविद्यादयान्वितम् ॥ २८ ॥

Nagpatuloy si Nārada Muni: Ngayon ilalarawan ko ang mga pook na angkop sa pagsasagawa ng dharma. Kung saan may karapat-dapat na Vaiṣṇava, iyon ang pinakapabanal na lugar. Kung saan nakaluklok ang banal na anyo (vigraha) ng Panginoon, at kung saan may angkan ng brāhmaṇa na may tápas, kaalaman, at habag, iyon ay lubhang mapalad at sagrado.

Verse 29

यत्र यत्र हरेरर्चा स देश: श्रेयसां पदम् । यत्र गङ्गादयो नद्य: पुराणेषु च विश्रुता: ॥ २९ ॥

Saanman may wastong pagsamba (arcā) kay Hari, ang pook na iyon ay tahanan ng kabutihang pang-espirituwal. At kung saan dumadaloy ang mga banal na ilog gaya ng Gaṅgā na tanyag sa mga Purāṇa, anumang gawaing espirituwal na gawin doon ay tiyak na napakabisa at mabunga.

Verse 30

सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥

Ang mga banal na lawa gaya ng Puṣkara, at mga pook na tinitirhan ng mga santo—Kurukṣetra, Gayā-śiras, Prayāga, Pulahāśrama, Naimiṣāraṇya, pampang ng Ilog Phālgu, Setu, Prabhāsa, Kuśasthalī (Dvārakā), Vārāṇasī, Madhu-purī (Mathurā), Pampā, Bindu-sarovara, Nārāyaṇāśrama (Badarikāśrama), mga pampang ng Nandā, mga pook na sinilungan nina Sītā at Rāma, at ang mga kabundukang Mahendra at Malaya—lahat ng ito’y lubhang banal. Ang naghahangad ng pag-unlad sa espiritu ay dapat madalas dumalaw sa mga lugar na may pagsamba kay Hari; ang dharma roon ay nagbibigay ng bunga na sanlibo ang ulit.

Verse 31

सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥

Ang mga banal na lawa gaya ng Puṣkara at ang mga pook na tinitirhan ng mga banal—Kurukṣetra, Gayā, Prayāga, Pulahāśrama; Naimiṣāraṇya, pampang ng Ilog Phālgu, Setubandha, Prabhāsa, Kuśasthalī (Dvārakā), Vārāṇasī, Madhupurī (Mathurā), Pampā, Bindu-sarovara, Nārāyaṇāśrama (Badarī), mga pampang ng Ilog Nandā, mga lugar na pinanuluyan nina Śrī Rāma at Inang Sītā gaya ng Citrakūṭa, at ang kabundukang Mahendra at Malaya—lahat ng ito’y lubhang banal. Gayundin, saanman may pagsamba sa Panginoong Hari (Rādhā-Kṛṣṇa), ang debotong nagnanais ng pag-unlad espirituwal ay dapat dumalaw at maglingkod nang madalas; ang dharma roon ay nagbibigay ng bunga na libong ulit.

Verse 32

सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥

Sa mga tirtha-sarovara gaya ng Puṣkara, at sa Kurukṣetra, Gayā, Prayāga, Pulahāśrama, Naimiṣāraṇya, pampang ng Phālgu, Setubandha, Prabhāsa, Kuśasthalī (Dvārakā), Vārāṇasī, Madhupurī (Mathurā), Pampā, Bindu-sarovara, Nārāyaṇāśrama (Badarī), pampang ng Nandā, mga ashram nina Sītā–Rāma gaya ng Citrakūṭa, at mga kabundukang Mahendra at Malaya—ang lahat ng ito’y pinakabanal na mga lugar. At saanman may arcanā na pagsamba kay Hari (Rādhā-Kṛṣṇa), ang naghahangad ng kabutihang espirituwal ay dapat dumalaw nang madalas; ang dharma roon ay may bungang libong ulit.

Verse 33

सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥

O Hari, lahat ng pook na ito—mga tirtha na lawa, banal na kṣetra, kabundukan at mga āśrama—ay pinakabanal, lalo na yaong may itinatag na arcanā kay Hari o tinitirhan ng mga banal. Ang naghahangad ng śreyas (pinakamataas na kabutihan) ay dapat dumalaw at maglingkod nang madalas; sapagkat ang dharma roon ay may bungang libong ulit kaysa sa iba.

Verse 34

पात्रं त्वत्र निरुक्तं वै कविभि: पात्रवित्तमै: । हरिरेवैक उर्वीश यन्मयं वै चराचरम् ॥ ३४ ॥

O hari ng lupa, ipinasiya ng mga pantas na tunay na nakaaalam kung sino ang karapat-dapat tumanggap: tanging ang Panginoong Hari, si Śrī Kṛṣṇa—na siyang pinananahanan ng lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw at pinagmumulan ng lahat—ang pinakamainam na tatanggap; kaya sa Kanya dapat ihandog ang lahat.

Verse 35

देवर्ष्यर्हत्सु वै सत्सु तत्र ब्रह्मात्मजादिषु । राजन्यदग्रपूजायां मत: पात्रतयाच्युत: ॥ ३५ ॥

O Haring Yudhiṣṭhira, sa iyong handog na Rājasūya ay naroon ang mga deva, mga devarṣi, maraming banal, maging ang apat na anak ni Brahmā; ngunit nang itanong kung sino ang dapat sambahin muna, nagpasya ang lahat na si Acyuta, ang Panginoong Śrī Kṛṣṇa, ang pinakakarapat-dapat sa unang parangal at pagsamba.

Verse 36

जीवराशिभिराकीर्ण अण्डकोशाङ्‌घ्रिपो महान् । तन्मूलत्वादच्युतेज्या सर्वजीवात्मतर्पणम् ॥ ३६ ॥

Ang buong sansinukob na punô ng mga nilalang ay tulad ng isang puno na ang ugat ay ang Kataas-taasang Panginoon, si Acyuta, Śrī Kṛṣṇa. Kaya sa pagsamba kay Kṛṣṇa lamang, nasasamba at napalulugod ang lahat ng nilalang.

Verse 37

पुराण्यनेन सृष्टानि नृतिर्यगृषिदेवता: । शेते जीवेन रूपेण पुरेषु पुरुषो ह्यसौ ॥ ३७ ॥

Lumikha ang Kataas-taasang Panginoon ng maraming tahanan—mga katawan ng tao, hayop, ibon, mga rishi, at mga diyos. Sa lahat ng di-mabilang na anyong ito, nananahan Siya kasama ng kaluluwa bilang Paramātmā; kaya Siya’y tinatawag na puruṣāvatāra.

Verse 38

तेष्वेव भगवान् राजंस्तारतम्येन वर्तते । तस्मात्पात्रं हि पुरुषो यावानात्मा यथेयते ॥ ३८ ॥

O Haring Yudhiṣṭhira, sa bawat katawan ang Paramātmā ay nagbibigay ng talino sa kaluluwa ayon sa kakayahan nitong umunawa. Kaya Siya ang pinuno sa loob ng katawan. Ipinahahayag Niya ang Sarili ayon sa antas ng kaalaman, pag-aayuno, pagsisisi, at iba pa.

Verse 39

द‍ृष्ट्वा तेषां मिथो नृणामवज्ञानात्मतां नृप । त्रेतादिषु हरेरर्चा क्रियायै कविभि: कृता ॥ ३९ ॥

Mahal na Hari, nang makita ng mga dakilang rishi ang paglapastanganan ng mga tao sa simula ng Tretā-yuga, ipinakilala nila ang pagsamba sa anyong-Diyos ni Hari sa templo, kasama ang mga ritwal at lahat ng gamit.

Verse 40

ततोऽर्चायां हरिं केचित् संश्रद्धाय सपर्यया । उपासत उपास्तापि नार्थदा पुरुषद्विषाम् ॥ ४० ॥

Minsan ang isang baguhang deboto ay may pananampalatayang nag-aalay ng lahat ng gamit at sumasamba kay Hari bilang anyong-Diyos; ngunit dahil naiinggit siya sa mga awtorisadong deboto ni Viṣṇu, hindi kailanman nalulugod ang Panginoon sa kanyang paglilingkod-bhakti.

Verse 41

पुरुषेष्वपि राजेन्द्र सुपात्रं ब्राह्मणं विदु: । तपसा विद्यया तुष्टय‍ा धत्ते वेदं हरेस्तनुम् ॥ ४१ ॥

O Rajendra, sa lahat ng tao, ang karapat-dapat na brāhmaṇa ang kinikilalang pinakamainam na tatanggap; sa pamamagitan ng pag-aayuno at disiplina, pag-aaral ng Veda, at kasiyahan ng loob, taglay niya ang Veda na wari’y katawan ni Hari.

Verse 42

नन्वस्य ब्राह्मणा राजन्कृष्णस्य जगदात्मन: । पुनन्त: पादरजसा त्रिलोकीं दैवतं महत् ॥ ४२ ॥

O hari, ang mga brāhmaṇa na ito ay kay Śrī Kṛṣṇa, ang Kaluluwa ng sanlibutan; sa alikabok ng kanilang mga paang-loto nalilinis ang tatlong daigdig, kaya sila’y tulad ng dakilang diyos at maging si Kṛṣṇa ay gumagalang sa kanila.