Adhyaya 5

Verse 1

ऋषभ उवाच नायं देहो देहभाजां नृलोके कष्टान् कामानर्हते विड्भुजां ये । तपो दिव्यं पुत्रका येन सत्त्वं शुद्ध्येद्यस्माद् ब्रह्मसौख्यं त्वनन्तम् ॥ १ ॥

Sinabi ni Ṛṣabhadeva: Mga anak ko, yamang nakamtan ang katawang-tao, hindi nararapat magpagal araw at gabi para lamang sa kaligayahang pandama na nakukuha rin ng mga asong at baboy na kumakain ng dumi. Magsagawa ng banal na pagtitika; sa gayon luminis ang puso, at sa bhakti-sevā makakamtan ang walang-hanggang Brahman-sukha.

Verse 2

महत्सेवां द्वारमाहुर्विमुक्ते- स्तमोद्वारं योषितां सङ्गिसङ्गम् । महान्तस्ते समचित्ता: प्रशान्ता विमन्यव: सुहृद: साधवो ये ॥ २ ॥

Ang paglilingkod sa mga mahātmā ang pintuan ng paglaya; ngunit ang pakikisama sa mga kasamahan ng mga taong alipin ng babae at pita ay pintuan ng kadiliman (impiyerno). Ang mahātmā ay pantay ang pagtingin, mapayapa, walang galit, kaibigan ng lahat, at banal—laging nakalubog sa bhakti-sevā.

Verse 3

ये वा मयीशे कृतसौहृदार्था जनेषु देहम्भरवार्तिकेषु॒ । गृहेषु जायात्मजरातिमत्सु न प्रीतियुक्ता यावदर्थाश्च लोके ॥ ३ ॥

Ang mga nagnanais gisingin ang kamalayang Kṛṣṇa at palalimin ang pag-ibig sa Diyos ay hindi nasisiyahan sa gawaing walang kaugnayan kay Kṛṣṇa. Hindi sila interesado sa pakikihalubilo sa mga abala lamang sa pag-aalaga ng katawan. Kahit maybahay, hindi sila nakakapit sa tahanan, asawa, anak, kaibigan o yaman; ngunit hindi rin pabaya sa tungkulin—nagtitipon lamang ng sapat para mabuhay.

Verse 4

नूनं प्रमत्त: कुरुते विकर्म यदिन्द्रियप्रीतय आपृणोति । न साधु मन्ये यत आत्मनोऽय- मसन्नपि क्लेशद आस देह: ॥ ४ ॥

Ang taong ginagawang layunin ng buhay ang kaligayahang pandama ay tiyak na mababaliw sa makamundong pamumuhay at gagawa ng sari-saring kasalanan. Hindi niya alam na dahil sa dating masasamang gawa ay natamo na niya ang katawang ito na, bagama’t panandalian, ay sanhi ng pagdurusa. Kaya hindi nararapat sa matalino na muling malubog sa mga gawain para sa pagnanasa ng pandama na nagbubunga ng katawan nang sunod-sunod.

Verse 5

पराभवस्तावदबोधजातो यावन्न जिज्ञासत आत्मतत्त्वम् । यावत्क्रियास्तावदिदं मनो वै कर्मात्मकं येन शरीरबन्ध: ॥ ५ ॥

Hangga’t hindi nagtatanong tungkol sa katotohanan ng ātma, ang tao’y natatalo ng kamangmangan at dinaranas ang pagdurusa. Mabuti man o masama, ang karma ay may bunga; kapag nakalubog sa karma, ang isip ay nagiging karmātmaka at iyon ang nagbubuklod sa katawan. Habang marumi ang isip, hindi malinaw ang kamalayan; at habang nakakapit sa bunga, kailangang tumanggap ng katawan nang paulit-ulit.

Verse 6

एवं मन: कर्मवशं प्रयुङ्क्ते अविद्ययाऽऽत्मन्युपधीयमाने । प्रीतिर्न यावन्मयि वासुदेवे न मुच्यते देहयोगेन तावत् ॥ ६ ॥

Kapag natakpan ng kamangmangan ang nilalang, napapasailalim ang isip sa karma at paghahangad ng bunga. Hangga’t hindi sumisibol ang pag-ibig-bhakti sa Akin—si Vāsudeva—hindi siya makalalaya sa paulit-ulit na pagkuha ng katawang materyal.

Verse 7

यदा न पश्यत्ययथा गुणेहां स्वार्थे प्रमत्त: सहसा विपश्चित् । गतस्मृतिर्विन्दति तत्र तापा- नासाद्य मैथुन्यमगारमज्ञ: ॥ ७ ॥

Kahit marunong, kung hindi niya nakikita ang laro ng mga guṇa ayon sa katotohanan at nalalasing sa sariling pakinabang, nalilimutan niya ang tunay na kapakanan; kumakapit siya sa tahanang nakasandig sa pagniniig at doon nakakamtan ang sari-saring pagdurusa.

Verse 8

पुंस: स्त्रिया मिथुनीभावमेतं तयोर्मिथो हृदयग्रन्थिमाहु: । अतो गृहक्षेत्रसुताप्तवित्तै- र्जनस्य मोहोऽयमहं ममेति ॥ ८ ॥

Ang pag-akit sa pagitan ng lalaki at babae ang ugat ng pag-iral na materyal. Mula sa maling akalang ito, nabubuhol ang puso; kaya kumakapit ang tao sa katawan, tahanan, lupa, anak, kamag-anak at yaman, na iniisip na “ako at akin”.

Verse 9

यदा मनोहृदयग्रन्थिरस्य कर्मानुबद्धो द‍ृढ आश्लथेत । तदा जन: सम्परिवर्ततेऽस्माद् मुक्त: परं यात्यतिहाय हेतुम् ॥ ९ ॥

Kapag lumuwag ang matibay na buhol sa puso ng taong nakatali sa bunga ng karma, tumatalikod siya sa pagkakapit sa bahay, asawa at mga anak. Sa pagtalikod sa ugat ng ilusyon na “ako at akin,” siya’y napapalaya at nakararating sa daigdig na transendental.

Verse 10

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

O mga anak Ko, kumapit kayo sa isang mataas na gurong paramahaṁsa at ilagak ang pananampalataya at pag-ibig-bhakti sa Akin—si Vāsudeva. Kamuhian ang pag-enjoy ng pandama, tiisin ang dinalawahang saya at sakit, unawain ang pagdurusa ng mga nilalang sa lahat ng dako, magsiyasat sa katotohanan, at magsagawa ng mga pag-aayuno at disiplina para sa bhakti. Makinig sa mga kathā tungkol sa Akin, makisama sa mga deboto, umawit ng papuri sa Aking mga katangian, tingnan ang lahat nang pantay sa antas espirituwal, iwan ang poot, supilin ang galit at dalamhati, at talikuran ang pag-aakalang ang sarili ay katawan at tahanan. Mag-aral ng mga kasulatan, mamuhay sa tahimik na lugar, pagtagumpayan ang prāṇa, mga pandama at isip; manalig sa Veda, panatilihin ang brahmacarya, maging mapagmatyag at magtimpi sa pananalita. Sa ganitong bhakti-yoga, liliwanag ang kaalaman at pagsasakatuparan at mawawala ang huwad na ego.

Verse 11

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

O mga anak ko, dapat ninyong tanggapin ang isang napakataas na paramahaṁsa, isang espirituwal na guro. Sa ganitong paraan, dapat ninyong ilagay ang inyong pananampalataya at pag-ibig sa Akin, ang Kataas-taasang Personalidad ng Diyos.

Verse 12

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

Magsiyasat nang pilosopikal tungkol sa katotohanan. Pagkatapos ay sumailalim sa lahat ng uri ng paghihirap at penitensiya para sa kapakanan ng paglilingkod na debosyonal. Isuko ang pagsisikap para sa kasiyahan ng pandama at makibahagi sa paglilingkod sa Panginoon.

Verse 13

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

Umawit tungkol sa at luwalhatiin ang Kataas-taasang Panginoon, at tingnan ang lahat nang pantay-pantay sa espirituwal na plataporma. Isuko ang poot at supilin ang galit at pagdadalamhati. Iwanan ang pagkilala sa sarili sa katawan at tahanan.

Verse 14

कर्माशयं हृदयग्रन्थिबन्ध- मविद्ययासादितमप्रमत्त: । अनेन योगेन यथोपदेशं सम्यग्व्यपोह्योपरमेत योगात् ॥ १४ ॥

Tulad ng ipinayo ko sa inyo, mahal kong mga anak, dapat kayong kumilos nang naaayon. Maging maingat. Sa pamamagitan ng mga paraang ito ay mapapalaya kayo mula sa kamangmangan ng gawaing nagbubunga, at ang buhol ng pagkaalipin sa puso ay ganap na mapuputol.

Verse 15

पुत्रांश्च शिष्यांश्च नृपो गुरुर्वा मल्लोककामो मदनुग्रहार्थ: । इत्थं विमन्युरनुशिष्यादतज्ज्ञान् न योजयेत्कर्मसु कर्ममूढान् । कं योजयन्मनुजोऽर्थं लभेत निपातयन्नष्टद‍ृशं हि गर्ते ॥ १५ ॥

Kung ang isa ay seryoso sa pagbabalik sa tahanan, pabalik sa Diyos, dapat niyang isaalang-alang ang awa ng Kataas-taasang Personalidad ng Diyos bilang pangunahing layunin ng buhay. Ang mga mangmang na tao na nakikibahagi sa mga gawaing nagbubunga ay dapat na isali sa paglilingkod na debosyonal.

Verse 16

लोक: स्वयं श्रेयसि नष्टद‍ृष्टि- र्योऽर्थान् समीहेत निकामकाम: । अन्योन्यवैर: सुखलेशहेतो- रनन्तदु:खं च न वेद मूढ: ॥ १६ ॥

Dahil sa kamangmangan, ang taong makalupa ay hindi nalalaman ang tunay na landas ng kapakanan. Nakagapos sa pagnanasa, hinahabol niya ang pagkalugod ng pandama; para sa panandaliang sarap, lumilikha siya ng lipunang puno ng inggit at pag-aaway, at nahuhulog sa dagat ng walang-hanggang pagdurusa, ngunit hindi niya ito nauunawaan.

Verse 17

कस्तं स्वयं तदभिज्ञो विपश्चिद् अविद्यायामन्तरे वर्तमानम् । दृष्ट्वा पुनस्तं सघृण: कुबुद्धिं प्रयोजयेदुत्पथगं यथान्धम् ॥ १७ ॥

Kung ang isang tao ay nasa kamangmangan at nalululong sa landas ng saṁsāra, paano siya itutulak ng tunay na marunong, mahabagin, at may kaalamang espirituwal sa mga gawaing naghahangad ng bunga at lalo siyang igapos? Gaya ng bulag na naglalakad sa maling daan, paano papayagan ng isang mabuting tao na magpatuloy siya tungo sa panganib?

Verse 18

गुरुर्न स स्यात्स्वजनो न स स्यात् पिता न स स्याज्जननी न सा स्यात् । दैवं न तत्स्यान्न पतिश्च स स्या- न्न मोचयेद्य: समुपेतमृत्युम् ॥ १८ ॥

Ang hindi makapagliligtas sa mga umaasa sa kanya mula sa landas ng paulit-ulit na kapanganakan at kamatayan ay hindi dapat maging gurong espirituwal, kamag-anak, ama, ina, asawa, o sinasambang diyos.

Verse 19

इदं शरीरं मम दुर्विभाव्यं सत्त्वं हि मे हृदयं यत्र धर्म: । पृष्ठे कृतो मे यदधर्म आराद् अतो हि मामृषभं प्राहुरार्या: ॥ १९ ॥

Ang aking transendental na katawan ay anyong-tao, ngunit hindi ito materyal; ito’y sac-cid-ānanda-vigraha na di-maaarok. Hindi ako pinipilit ng kalikasan na tumanggap ng katawan; tinatanganan ko ito ayon sa aking sariling matamis na kalooban. Ang aking puso ay espirituwal, tahanan ng dharma at ng landas ng bhakti; ang adharma at mga gawaing walang debosyon ay inilayo ko sa aking puso. Dahil dito, pinupuri ako ng mga mararangal bilang Ṛṣabhadeva, ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 20

तस्माद्भवन्तो हृदयेन जाता: सर्वे महीयांसममुं सनाभम् । अक्लिष्टबुद्ध्या भरतं भजध्वं शुश्रूषणं तद्भरणं प्रजानाम् ॥ २० ॥

Kaya nga, mga anak kong mahal, kayong lahat ay isinilang mula sa aking puso, na luklukan ng mga katangiang espirituwal. Kaya huwag kayong maging tulad ng mga makalupa at mainggitin. Sa malinis na pag-iisip, sambahin at paglingkuran ang inyong panganay na kapatid na si Bharata, na dakila sa bhakti; sa paglilingkod sa kanya ay kasama ang paglilingkod sa akin, at ang pamamahala at pag-aaruga sa mamamayan ay kusang maisasakatuparan.

Verse 21

भूतेषु वीरुद्‍भ्य उदुत्तमा ये सरीसृपास्तेषु सबोधनिष्ठा: । ततो मनुष्या: प्रमथास्ततोऽपि गन्धर्वसिद्धा विबुधानुगा ये ॥ २१ ॥ देवासुरेभ्यो मघवत्प्रधाना दक्षादयो ब्रह्मसुतास्तु तेषाम् । भव: पर: सोऽथ विरिञ्चवीर्य: स मत्परोऽहं द्विजदेवदेव: ॥ २२ ॥

Higit sa bagay na walang-buhay ang mga halaman na may lakas-buhay; higit sa mga halaman ang mga gumagapang; higit sa kanila ang mga hayop na may talino; higit sa hayop ang tao; higit sa tao ang mga pramatha; saka ang mga gandharva at siddha—ganito ang hanay ng kabanalan.

Verse 22

भूतेषु वीरुद्‍भ्य उदुत्तमा ये सरीसृपास्तेषु सबोधनिष्ठा: । ततो मनुष्या: प्रमथास्ततोऽपि गन्धर्वसिद्धा विबुधानुगा ये ॥ २१ ॥ देवासुरेभ्यो मघवत्प्रधाना दक्षादयो ब्रह्मसुतास्तु तेषाम् । भव: पर: सोऽथ विरिञ्चवीर्य: स मत्परोऽहं द्विजदेवदेव: ॥ २२ ॥

Sa mga deva at asura, si Indra ang pangunahing hari; higit kay Indra ang mga anak ni Brahma gaya ni Daksha; sa kanila, ang pinakadakila ay si Bhagavan Shiva; higit pa kay Shiva si Brahma, ngunit si Brahma man ay nasa ilalim Ko; Ako ang Diyos ng mga dvija—Dvija-deva-deva.

Verse 23

न ब्राह्मणैस्तुलये भूतमन्यत् पश्यामि विप्रा: किमत: परं तु । यस्मिन्नृभि: प्रहुतं श्रद्धयाह- मश्नामि कामं न तथाग्निहोत्रे ॥ २३ ॥

O mga iginagalang na brāhmaṇa, sa mundong ito wala Akong nakikitang kapantay o hihigit pa sa brāhmaṇa. Kapag ang mga tao ay may pananampalatayang nag-aalay ng pagkain sa Akin sa pamamagitan ng bibig ng brāhmaṇa, tinatanggap Ko iyon nang ganap na kasiyahan; hindi ganyan ang handog sa apoy ng agnihotra.

Verse 24

धृता तनूरुशती मे पुराणी येनेह सत्त्वं परमं पवित्रम् । शमो दम: सत्यमनुग्रहश्च तपस्तितिक्षानुभवश्च यत्र ॥ २४ ॥

Ang Veda ang walang-hanggang anyo ng tunog Ko, ang sinaunang at maningning na katawan ng banal na wika; dito nananahan ang pinakadalisay na sattva. Sa mga brāhmaṇa nagliliwanag ang śama, dama, satya, anugraha, tapas, titikṣā, at anubhava tungkol sa jīva at sa Panginoon.

Verse 25

मत्तोऽप्यनन्तात्परत: परस्मात् स्वर्गापवर्गाधिपतेर्न किञ्चित् । येषां किमु स्यादितरेण तेषा- मकिञ्चनानां मयि भक्तिभाजाम् ॥ २५ ॥

Ako ang Walang-Hanggan, Makapangyarihan sa lahat, tagapagkaloob ng ligaya sa langit at ng paglaya; gayunman, ang mga brāhmaṇa na akincana at nakikibahagi sa bhakti sa Akin ay hindi humihingi ng layaw. Ang nakalubog lamang sa bhakti sa Akin—ano pa ang hihingin niya sa iba?

Verse 26

सर्वाणि मद्धिष्ण्यतया भवद्भ‍ि- श्चराणि भूतानि सुता ध्रुवाणि । सम्भावितव्यानि पदे पदे वो विविक्तद‍ृग्भिस्तदु हार्हणं मे ॥ २६ ॥

Mga anak ko, huwag mainggit sa alinmang nilalang, gumagalaw man o hindi. Alamin na Ako’y nananahan sa kanila; kaya igalang ang lahat sa bawat sandali—iyan ang paggalang sa Akin.

Verse 27

मनोवचोद‍ृक्करणेहितस्य साक्षात्कृतं मे परिबर्हणं हि । विना पुमान् येन महाविमोहात् कृतान्तपाशान्न विमोक्तुमीशेत् ॥ २७ ॥

Ang tunay na gawain ng isip, salita, paningin at lahat ng pandama ay ang lubos na pag-ukol sa paglilingkod sa Akin. Kung hindi nakatuon ang mga pandama, hindi makaaalpas ang nilalang sa malaking pagkakabuhol ng samsara, na tulad ng mahigpit na tali ni Yamaraja.

Verse 28

श्रीशुक उवाच एवमनुशास्यात्मजान् स्वयमनुशिष्टानपि लोकानुशासनार्थं महानुभाव: परमसुहृद्भगवानृषभापदेश उपशमशीलानामुपरतकर्मणां महामुनीनां भक्तिज्ञानवैराग्यलक्षणं पारमहंस्यधर्ममुपशिक्षमाण: स्वतनयशतज्येष्ठं परमभागवतं भगवज्जनपरायणं भरतं धरणिपालनायाभिषिच्य स्वयं भवन एवोर्वरितशरीरमात्रपरिग्रह उन्मत्त इव गगनपरिधान: प्रकीर्णकेश आत्मन्यारोपिताहवनीयो ब्रह्मावर्तात्प्रवव्राज ॥ २८ ॥

Sinabi ni Śukadeva Gosvāmī: Sa gayon, ang Panginoong Ṛṣabhadeva, dakilang mabuting kaibigan ng lahat, ay nagturo sa Kanyang mga anak upang maging halimbawa sa daigdig, kahit sila’y mahusay na napanday. Ang aral na ito’y nagtuturo rin ng dharma ng paramahaṁsa—may bhakti, jñāna at vairāgya—sa mga dakilang muni na tumigil na sa bunga ng karma. Pagkaraan, iniluklok Niya ang panganay na si Bharata—isang napakataas na bhāgavata at tapat sa mga Vaiṣṇava—upang mamahala sa lupa. Pagkatapos nito, bagama’t nasa tahanan pa, namuhay Siya na tila baliw: hubad at gusot ang buhok; isinama Niya sa Kanyang sarili ang apoy ng yajña at nilisan ang Brahmāvarta upang maglakbay sa buong mundo.

Verse 29

जडान्धमूकबधिरपिशाचोन्मादकवदवधूतवेषोऽभिभाष्यमाणोऽपि जनानां गृहीतमौनव्रतस्तूष्णीं बभूव ॥ २९ ॥

Nang tanggapin Niya ang anyo ng avadhūta, dumaan ang Panginoong Ṛṣabhadeva sa lipunan ng tao na tila bulag, bingi at pipi, tila batong walang kibo, multo o baliw. Kahit tawagin Siya ng mga tao sa gayong mga pangalan, nanatili Siyang tahimik sa panatang katahimikan at hindi nakipag-usap kaninuman.

Verse 30

तत्र तत्र पुरग्रामाकरखेटवाटखर्वटशिबिरव्रजघोषसार्थगिरिवनाश्रमादिष्वनुपथमवनिचरापसदै: परिभूयमानो मक्षिकाभिरिव वनगजस्तर्जनताडनावमेहनष्ठीवनग्रावशकृद्रज:प्रक्षेपपूतिवातदुरुक्तै- स्तदविगणयन्नेवासत्संस्थान एतस्मिन् देहोपलक्षणे सदपदेश उभयानुभवस्वरूपेण स्वमहिमावस्थानेनासमारोपिताहंममाभिमानत्वादविखण्डितमना: पृथिवीमेकचर: परिबभ्राम ॥ ३० ॥

Nagsimulang maglakbay si Ṛṣabhadeva sa mga lungsod, nayon, minahan, kanayunan, lambak, hardin, kampo ng hukbo, kulungan ng baka, mga pamayanan ng gopa, tuluyan ng manlalakbay, burol, gubat at mga āśrama. Saan man Siya dumaan, pinalilibutan Siya ng masasama na parang mga langaw sa elepanteng galing sa gubat. Siya’y tinatakot, binubugbog, iniihian at dinuduraan; kung minsan binabato ng bato, dumi at alikabok; kung minsan sinasadya pang magpakawala ng mabahong hangin at magbitaw ng mapanlait na salita. Ngunit hindi Niya ito pinansin, sapagkat batid Niya na ang katawan ay nauuwi sa gayong kapalaran. Nakatindig Siya sa antas espirituwal, ganap na nauunawaan ang pagkakaiba ng materya at kaluluwa; walang pagkapit sa katawan at walang galit kaninuman, mag-isa Siyang naglakad sa buong daigdig.

Verse 31

अतिसुकुमारकरचरणोर:स्थलविपुलबाह्वंसगलवदनाद्यवयवविन्यास: प्रकृतिसुन्दरस्वभावहाससुमुखो नवनलिनदलायमानशिशिरतारारुणायतनयनरुचिर: सद‍ृशसुभगकपोलकर्णकण्ठनासो विगूढस्मितवदनमहोत्सवेन पुरवनितानां मनसि कुसुमशरासनमुपदधान: परागवलम्बमानकुटिलजटिलकपिशकेशभूरिभारोऽवधूतमलिननिजशरीरेण ग्रहगृहीत इवाद‍ृश्यत ॥ ३१ ॥

Ang mga kamay, paa, at dibdib ni Bhagavān Ṛṣabhadeva ay mahahaba; ang mga balikat, mukha, at mga sangkap ng katawan ay napakalambot at magkakatugma ang sukat. Ang likás na ngiti ang nagpaganda sa Kanyang mukha; ang malalapad na matang mapula, gaya ng bagong talulot ng lotus na may hamog sa umaga, ay kaakit-akit at nag-aalis ng dalamhati ng sinumang tumingin. Maganda ang noo, tainga, leeg, ilong at lahat ng anyo; ang banayad na ngiti Niya’y umaakit maging sa puso ng mga babaeng may asawa, na wari’y tinamaan ng palaso ni Kāma. Sa ulo Niya’y may mabigat na kulot at gusot na kayumangging buhok na parang nakabuhol; dahil pinabayaan ang katawan, nagulo ito kaya Siya’y mistulang sinapian.

Verse 32

यर्हि वाव स भगवान् लोकमिमं योगस्याद्धा प्रतीपमिवाचक्षाणस्तत्प्रतिक्रियाकर्म बीभत्सितमिति व्रतमाजगरमास्थित: शयान एवाश्नाति पिबति खादत्यवमेहति हदति स्म चेष्टमान उच्चरित आदिग्धोद्देश: ॥ ३२ ॥

Nang makita ni Bhagavān Ṛṣabhadeva na ang karaniwang tao ay laban sa Kanyang pagsasagawa ng yoga, tinanggap Niya ang panata ng asal-ahon ng sawa upang pawiin ang kanilang pagtutol. Nanatili Siya sa isang lugar na nakahiga; habang nakahiga ay kumakain at umiinom, dumudumi at umiihi, at gumugulong pa roon hanggang mapahiran ang buong katawan, upang ang mga sumasalungat ay hindi lumapit at manggulo.

Verse 33

तस्य ह य: पुरीषसुरभिसौगन्ध्यवायुस्तं देशं दशयोजनं समन्तात् सुरभिं चकार ॥ ३३ ॥

Dahil nanatili si Ṛṣabhadeva sa gayong kalagayan, hindi Siya ginambala ng mga tao; ngunit walang mabahong amoy na lumalabas sa Kanyang dumi at ihi. Sa halip, ang mabangong simoy mula roon ay nagpalaganap ng kaaya-ayang halimuyak sa paligid hanggang sampung yojana.

Verse 34

एवं गोमृगकाकचर्यया व्रजंस्तिष्ठन्नासीन: शयान: काकमृगगोचरित: पिबति खादत्यवमेहति स्म ॥ ३४ ॥

Sa ganitong paraan, sinunod ni Ṛṣabhadeva ang asal ng baka, usa, at uwak. Minsan Siya’y naglalakad, minsan nakatayo sa isang lugar, minsan nakaupo, minsan nakahiga—gaya mismo ng baka, usa, at uwak. Sa gayong paraan Siya’y kumakain, umiinom, dumudumi at umiihi, at sa anyong ito’y nililinlang ang mga tao.

Verse 35

इति नानायोगचर्याचरणो भगवान् कैवल्यपतिऋर्षभोऽविरतपरममहानन्दानुभव आत्मनि सर्वेषां भूतानामात्मभूते भगवति वासुदेव आत्मनोऽव्यवधानानन्तरोदरभावेन सिद्धसमस्तार्थपरिपूर्णो योगैश्वर्याणि वैहायसमनोजवान्तर्धानपरकायप्रवेशदूरग्रहणादीनि यद‍ृच्छयोपगतानि नाञ्जसा नृप हृदयेनाभ्यनन्दत् ॥ ३५ ॥

O Haring Parīkṣit, upang ipakita sa mga yogī ang landas ng yoga, isinagawa ni Bhagavān Ṛṣabhadeva ang iba’t ibang anyo ng yogic na pamumuhay at nagpakita ng kahanga-hangang gawain. Siya ang panginoon ng kalayaan at laging nalulubog sa sukdulang espirituwal na ligaya. Dahil Siya’y walang pagitan na nagkaisa sa bhāva ng pag-ibig kay Bhagavān Vāsudeva—ang Ātman ng lahat ng nilalang—kaya Siya’y ganap sa lahat ng katuparan. Ang mga kapangyarihang yogic gaya ng paglalakbay sa himpapawid na kasingbilis ng isip, paglitaw at paglaho, pagpasok sa katawan ng iba, at pagtanaw sa napakalayo ay kusang lumapit sa Kanya; ngunit hindi Niya ito ginamit.