Adhyaya 15

Verse 1

श्रीशुक उवाच भरतस्यात्मज: सुमतिर्नामाभिहितो यमु ह वाव केचित्पाखण्डिन ऋषभपदवीमनुवर्तमानं चानार्या अवेदसमाम्नातां देवतां स्वमनीषया पापीयस्या कलौ कल्पयिष्यन्ति ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva: Ang anak ni Bharata na si Sumati ay sumunod sa landas ni Ṛṣabhadeva; ngunit sa Kali-yuga, ang mga mapagkunwari, di-maka-Veda at masamang-ugali ay mag-iimbento ng paliwanag, ituturing siyang si Buddhadeva, at ipalalaganap ang gayong aral.

Verse 2

तस्माद्‍वृद्धसेनायां देवताजिन्नाम पुत्रोऽभवत् ॥ २ ॥

Pagkaraan, sa sinapupunan ni Vṛddhasenā, asawa ni Sumati, isinilang ang anak na lalaki na nagngangalang Devatājit.

Verse 3

अथासुर्यां तत्तनयो देवद्युम्नस्ततो धेनुमत्यां सुत: परमेष्ठी तस्य सुवर्चलायां प्रतीह उपजात: ॥ ३ ॥

Pagkatapos, sa sinapupunan ni Āsurī, asawa ni Devatājit, isinilang si Devadyumna. Si Devadyumna ay nagkaanak kay Dhenumatī ng isang anak na si Parameṣṭhī; at si Parameṣṭhī ay nagkaanak kay Suvarcalā ng anak na si Pratīha.

Verse 4

य आत्मविद्यामाख्याय स्वयं संशुद्धो महापुरुषमनुसस्मार ॥ ४ ॥

Si Haring Pratīha ay personal na nagpalaganap ng mga simulain ng pagkakilala sa sarili; kaya siya’y nalinis at naging dakilang deboto ng Kataas-taasang Persona, si Bhagavān Viṣṇu, at Siya’y tuwirang natanto.

Verse 5

प्रतीहात्सुवर्चलायां प्रतिहर्त्रादयस्त्रय आसन्निज्याकोविदा: सूनव: प्रतिहर्तु: स्तुत्यामजभूमानावजनिषाताम् ॥ ५ ॥

Sa sinapupunan ni Suvarcalā, nagkaanak si Pratīha ng tatlong anak na lalaki—Pratihartā, Prastotā, at Udgātā—na bihasa sa mga ritwal na Vedic. Si Pratihartā ay nagkaanak kay Stutī ng dalawang anak na sina Aja at Bhūmā.

Verse 6

भूम्न ऋषिकुल्यायामुद्गीथस्तत: प्रस्तावो देवकुल्यायां प्रस्तावान्नियुत्सायां हृदयज आसीद्विभुर्विभो रत्यां च पृथुषेणस्तस्मान्नक्त आकूत्यां जज्ञे नक्ताद्‍द्रुतिपुत्रो गयो राजर्षिप्रवर उदारश्रवा अजायत साक्षाद्भ‍गवतो विष्णोर्जगद्रिरक्षिषया गृहीतसत्त्वस्य कलाऽऽत्मवत्त्वादिलक्षणेन महापुरुषतां प्राप्त: ॥ ६ ॥

Sa sinapupunan ni Ṛṣikulyā, asawa ni Bhūmā, isinilang si Udgītha. Mula sa asawa ni Udgītha na si Devakulyā ay isinilang si Prastāva; si Prastāva ay nagkaanak kay Niyutsā ng si Vibhu; si Vibhu ay nagkaanak kay Ratī ng si Pṛthuṣeṇa; si Pṛthuṣeṇa ay nagkaanak kay Ākūti ng si Nakta; at mula kay Druti, asawa ni Nakta, isinilang ang dakilang haring si Gaya. Si Gaya ay bantog at banal, at pinakamainam sa mga santong hari. Yamang siya’y tuwirang pagpapalawak ni Bhagavān Viṣṇu—Tagapangalaga ng sansinukob—na laging nasa viśuddha-sattva, si Mahārāja Gaya rin ay nanatili sa viśuddha-sattva; kaya siya’y puspos ng transendental na kaalaman at tinawag na Mahāpuruṣa.

Verse 7

स वै स्वधर्मेण प्रजापालन पोषणप्रीणनोपलालनानुशासनलक्षणेनेज्यादिना च भगवति महापुरुषे परावरे ब्रह्मणि सर्वात्मनार्पितपरमार्थलक्षणेन ब्रह्मविच्चरणानुसेवयाऽऽपादितभगवद्‍भक्तियोगेन चाभीक्ष्णश: परिभावितातिशुद्ध मतिरुपरतानात्म्य आत्मनि स्वयमुपलभ्यमानब्रह्मात्मानुभवोऽपि निरभिमान एवावनिमजूगुपत् ॥ ७ ॥

Tinupad ni Haring Gaya ang kanyang svadharma: pinangalagaan ang mamamayan, tiniyak ang sapat na pagkain, pinaligaya sa kaloob, inaliw sa matatamis na salita, at tinuruan ng wastong disiplina; at sa mga yajña at tungkulin bilang maybahay, inialay niya ang lahat sa Bhagavān Mahāpuruṣa, ang Parabrahman at Sarvātman. Sa bhakti-yoga na natamo sa paglilingkod sa mga paa ng mga bhaktang nakakakilala sa Brahman, naging lubhang dalisay ang kanyang isip; walang pagkapit sa katawan, nanatili siyang mapagpakumbaba habang namamahala.

Verse 8

तस्येमां गाथां पाण्डवेय पुराविद उपगायन्ति ॥ ८ ॥

O Parīkṣit na mula sa angkan ni Pāṇḍu, inaawit ng mga pantas na bihasa sa Purāṇa at kasaysayan ang sumusunod na gāthā upang purihin si Haring Gaya.

Verse 9

गयं नृप: क: प्रतियाति कर्मभि-र्यज्वाभिमानी बहुविद्धर्मगोप्ता । समागतश्री: सदसस्पति: सतांसत्सेवकोऽन्यो भगवत्कलामृते ॥ ९ ॥

Si Haring Gaya ay tagaganap ng mga yajña, matalino at bihasa sa mga kasulatang Veda, tagapangalaga ng maraming dharma, puspos ng karangyaan, pinuno sa kapulungan ng mga mararangal, at lingkod ng mga banal na deboto. Sino ang makapapantay sa kanya sa gayong dakilang mga gawain? Siya’y tulad ng kalā ng Bhagavān, ganap na karapat-dapat na pagpapakita.

Verse 10

यमभ्यषिञ्चन् परया मुदा सती:सत्याशिषो दक्षकन्या: सरिद्भ‍ि: । यस्य प्रजानां दुदुहे धराऽऽशिषोनिराशिषो गुणवत्सस्‍नुतोधा: ॥ १० ॥

Ang mga malilinis na anak na babae ni Dakṣa—gaya nina Śraddhā, Maitrī, at Dayā—na ang mga pagpapala’y laging nagkakatotoo, ay masayang nag-abhiṣeka kay Mahārāja Gaya gamit ang banal na tubig-ilog. Nang makita ang kanyang mabubuting katangian, ang Inang Daigdig ay nag-anyong baka at, na parang nakita ang guya, nagpaagos ng “gatas” na kasaganaan para sa mga mamamayan; ngunit si Gaya mismo’y walang pansariling pagnanasa.

Verse 11

छन्दांस्यकामस्य च यस्य कामान्दुदूहुराजह्रुरथो बलिं नृपा: । प्रत्यञ्चिता युधि धर्मेण विप्रायदाशिषां षष्ठमंशं परेत्य ॥ ११ ॥

Bagama’t si Mahārāja Gaya ay walang pansariling pagnanasa, sa bisa ng mga chandas-mantra ng Veda at ng pagsasagawa ng yajña, ang mga bunga ay kusang natatamo. Ang mga haring nakipagdigma sa kanya ay napilitang lumaban ayon sa dharma at, dahil nasiyahan, naghandog ng buwis at mga kaloob. Gayundin, nasiyahan ang mga brāhmaṇa sa kanyang mapagbigay na kawanggawa; kaya para sa kapakinabangan sa susunod na buhay, inialay nila ang ikaanim na bahagi ng kanilang kabutihang-loob at mga pagpapala para kay Gaya.

Verse 12

यस्याध्वरे भगवानध्वरात्मामघोनि माद्यत्युरुसोमपीथे । श्रद्धाविशुद्धाचलभक्तियोग-समर्पितेज्याफलमाजहार ॥ १२ ॥

Sa mga paghahandog na yajña ni Mahārāja Gaya, sagana ang soma-rasa. Dumarating si Indra at nalalasing sa pag-inom ng napakaraming soma. Gayundin, dumating si Bhagavān Viṣṇu, ang Yajña-puruṣa, at personal na tinanggap ang bunga ng handog na inialay nang may dalisay at matatag na bhakti-yoga.

Verse 13

यत्प्रीणनाद्ब‍‌र्हिषि देवतिर्यङ्-मनुष्यवीरुत्तृणमाविरिञ्चात् । प्रीयेत सद्य: स ह विश्वजीव:प्रीत: स्वयं प्रीतिमगाद्गयस्य ॥ १३ ॥

Kapag nalulugod ang Kataas-taasang Panginoon sa mga gawa ng isang tao, kusang nalulugod din ang lahat ng nilalang—mula kay Brahmā: mga deva, tao, hayop, ibon, bubuyog, baging, puno, damo, at iba pa. Ang Bhagavān ang Paramātmā ng lahat at likas na ganap na nasisiyahan; gayunman, dumating Siya sa yajña ni Mahārāja Gaya at nagsabi, “Ako’y lubos na nalulugod.”

Verse 14

गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥

Sa sinapupunan ni Gayantī, nagkaroon si Mahārāja Gaya ng tatlong anak na lalaki: Citraratha, Sugati, at Avarodhana. Mula kay Citraratha at kay Ūrṇā ay isinilang si Samrāṭ; mula kay Samrāṭ at kay Utkalā ay si Marīci. Mula kay Marīci at kay Bindumatī ay si Bindu; mula kay Bindu at kay Saraghā ay si Madhu. Mula kay Madhu at kay Sumanā ay si Vīravrata; mula kay Vīravrata at kay Bhojā ay sina Manthu at Pramanthu. Mula kay Manthu at kay Satyā ay si Bhauvana; mula kay Bhauvana at kay Dūṣaṇā ay si Tvaṣṭā. Mula kay Tvaṣṭā at kay Virocanā ay si Viraja; at mula kay Viraja at kay Viṣūcī ay isinilang ang sandaang anak na lalaki at isang anak na babae, na si Śatajit ang pinakabantog.

Verse 15

गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥

Sa sinapupunan ni Gayantī, si Gaya ay nagkaroon ng tatlong anak: Citraratha, Sugati, at Avarodhana. Mula kay Citraratha at Ūrṇā ay si Samrāṭ; mula kay Samrāṭ at Utkalā ay si Marīci. Mula kay Marīci at Bindumatī ay si Bindu; mula kay Bindu at Saraghā ay si Madhu. Mula kay Madhu at Sumanā ay si Vīravrata; mula kay Vīravrata at Bhojā ay sina Manthu at Pramanthu. Mula kay Manthu at Satyā ay si Bhauvana; mula kay Bhauvana at Dūṣaṇā ay si Tvaṣṭā. Mula kay Tvaṣṭā at Virocanā ay si Viraja; at mula kay Viraja at Viṣūcī ay isinilang ang sandaang anak na lalaki at isang anak na babae, na si Śatajit ang pinakamarangal.

Verse 16

तत्रायं श्लोक:— प्रैयव्रतं वंशमिमं विरजश्चरमोद्भ‍व: । अकरोदत्यलं कीर्त्या विष्णु: सुरगणं यथा ॥ १६ ॥

May isang tanyag na śloka tungkol kay Haring Viraja: “Bilang huling isinilang sa angkan ni Priyavrata, pinalamutian ni Viraja ang angkan sa kanyang di-matatawarang katanyagan, gaya ng Bhagavān Viṣṇu na sa Kanyang transendental na śakti ay nagpapaganda at nagpapala sa mga deva.”