Adhyaya 14

Verse 1

स होवाच स एष देहात्ममानिनां सत्त्वादिगुणविशेषविकल्पितकुशलाकुशलसमवहारविनिर्मितविविधदेहावलिभिर्वियोगसंयोगाद्यनादिसंसारानुभवस्य द्वारभूतेनषडिन्द्रियवर्गेण तस्मिन्दुर्गाध्ववदसुगमेऽध्वन्यापतित ईश्वरस्य भगवतो विष्णोर्वशवर्तिन्या मायया जीवलोकोऽयं यथा वणिक्सार्थोऽर्थपर: स्वदेहनिष्पादितकर्मानुभव: श्मशानवदशिवतमायां संसाराटव्यां गतो नाद्यापि विफलबहुप्रतियोगेहस्तत्तापोपशमनीं हरिगुरुचरणारविन्दमधुकरानुपदवीमवरुन्धे ॥ १ ॥

Sumagot si Śrī Śukadeva: Mahal na Hari! Ang jīva na nag-aakalang ang sarili ay katawan, dahil sa pagkakaiba ng mga guṇa (sattva, rajas, tamas) at sa mabuti’t masamang karma, ay tumatanggap ng sari-saring katawan nang sunod-sunod at nararanasan ang walang-simulang saṁsāra sa pamamagitan ng pagtagpo at paghiwalay. Ang pintuan ng karanasang ito ay ang anim na pandama; sa pamamagitan nila siya nahuhulog sa “gubat” ng materyal na daigdig na mahirap takasan. Sa ilalim ng māyā—panlabas na lakas na nasa kapangyarihan ni Bhagavān Viṣṇu—siya’y napapasailalim. Gaya ng mangangalakal na sakim sa yaman na pumapasok sa gubat ng saṁsāra na kasin-samang parang libingan at gumagala habang tinatamasa ang bunga ng sariling gawa, gayon din ang jīva na dumaranas ng pagdurusang minsang mabigat, minsang halo-halo sa sunod-sunod na katawan. Kahit naghahanap ng ginhawa, madalas siyang bigo at hindi pa nakakamit ang pakikisama sa mga dalisay na bhakta na tulad ng mga bubuyog na naglilingkod sa mga paang-loto ni Hari.

Verse 2

यस्यामु ह वा एते षडिन्द्रियनामान: कर्मणा दस्यव एव ते । तद्यथा पुरुषस्य धनं यत्किञ्चिद्धर्मौपयिकं बहुकृच्छ्राधिगतं साक्षात्परमपुरुषाराधनलक्षणो योऽसौ धर्मस्तं तु साम्पराय उदाहरन्ति । तद्धर्म्यं धनं दर्शनस्पर्शनश्रवणास्वादनावघ्राणसङ्कल्पव्यवसायगृहग्राम्योपभोगेन कुनाथस्याजितात्मनो यथा सार्थस्य विलुम्पन्ति ॥ २ ॥

Sa gubat ng saṁsāra, ang anim na pandama ay nagiging mga tulisan dahil sa karma. Ang yaman na pinaghirapan ng tao para sa dharma—ang dharma na tuwirang pagsamba sa Kataas-taasang Persona—ay ninanakaw ng mga pandamang ito mula sa taong di-nagpigil sa sarili at may mahinang “panginoon,” sa pamamagitan ng pag-enjoy sa pagtingin, paghipo, pakikinig, pagtikim, pag-amoy, pagnanasa at pagpapasya, at mga makamundong aliw ng tahanan, na parang nilolooban ang isang karaban ng mangangalakal.

Verse 3

अथ च यत्र कौटुम्बिका दारापत्यादयो नाम्ना कर्मणा वृकसृगाला एवानिच्छतोऽपि कदर्यस्य कुटुम्बिन उरणकवत्संरक्ष्यमाणं मिषतोऽपि हरन्ति ॥ ३ ॥

O mahal na Hari, sa mundong ito ang asawa at mga anak ay tinatawag na pamilya, ngunit sa katotohanan ay kumikilos silang parang tigre at asong‑gubat. Gaya ng pastol na nagbabantay sa mga tupa ngunit inaagaw pa rin ng mababangis na hayop, gayon din ang yaman ng kuripot: kahit bantay‑sarado, kinukuha ng sariling pamilya nang sapilitan.

Verse 4

यथा ह्यनुवत्सरं कृष्यमाणमप्यदग्धबीजं क्षेत्रं पुनरेवावपनकाले गुल्मतृणवीरुद्भ‍िर्गह्वरमिव भवत्येवमेव गृहाश्रम: कर्मक्षेत्रं यस्मिन्न हि कर्माण्युत्सीदन्ति यदयं कामकरण्ड एष आवसथ: ॥ ४ ॥

Gaya ng bukid na taun-taong inaararo at binubunot ang damo, ngunit kung ang mga binhi ay hindi lubusang nasusunog, sa panahon ng pagtatanim ay muling sisibol ang mga damo at baging; gayon din, ang buhay‑grihastha ay bukirin ng karma. Hangga’t hindi nauupos ang binhi ng pagnanasa sa pag‑enjoy, hindi nawawala ang mga gawa; tulad ng sisidlang inalisan ng kamper ngunit nananatili ang amoy nito.

Verse 5

तत्रगतो दंशमशकसमापसदैर्मनुजै: शलभशकुन्ततस्करमूषकादिभिरुपरुध्यमानबहि:प्राण: क्‍वचित् परिवर्तमानोऽस्मिन्नध्वन्यविद्याकामकर्मभिरुपरक्तमनसानुपपन्नार्थं नरलोकं गन्धर्वनगरमु पपन्नमिति मिथ्याद‍ृष्टिरनुपश्यति ॥ ५ ॥

Minsan ang kaluluwang nakagapos sa buhay‑pamilya ay ginugulo ng mga hamak na tao na parang langaw at lamok; minsan naman ay pinahihirapan ng balang, mandaragit na ibon, magnanakaw, daga, at iba pa. Gayunman, patuloy siyang gumagala sa landas ng pag-iral. Dahil sa kamangmangan, nagiging mapusok at gumagawa ng karma; at dahil nalulubog ang isip dito, nakikita niya ang mundong panandalian na tila permanente, bagaman ito’y gaya ng “lungsod ng Gandharva,” isang guniguni sa himpapawid.

Verse 6

तत्र च क्‍वचिदातपोदकनिभान् विषयानुपधावति पानभोजनव्यवायादिव्यसनलोलुप: ॥ ६ ॥

Minsan sa “lungsod ng Gandharva” na ito, nalululong siya sa pag-inom, pagkain, at pakikipagtalik, at hinahabol ang mga bagay ng pandama gaya ng usa na humahabol sa mirage sa disyerto.

Verse 7

क्‍वचिच्चाशेषदोषनिषदनं पुरीषविशेषं तद्वर्णगुणनिर्मितमति: सुवर्णमुपादित्सत्यग्निकामकातर इवोल्मुकपिशाचम् ॥ ७ ॥

Minsan ang nilalang ay nahuhumaling sa “ginto” na dilaw na parang dumi—pugad ng sari-saring kapintasan. Ang isip na sinakop ng rajo‑guṇa ay naaakit sa kulay ng ginto at gustong angkinin; gaya ng taong giniginaw sa gubat na humahabol sa kumikislap na liwanag sa latian, inaakalang apoy iyon.

Verse 8

अथ कदाचिन्निवासपानीयद्रविणाद्यनेकात्मोपजीवनाभिनिवेश एतस्यां संसाराटव्यामितस्तत: परिधावति ॥ ८ ॥

Kung minsan ang nakagapos na kaluluwa ay lubos na abala sa paghahanap ng tirahan, tubig, at yaman upang mapanatili ang katawan. Sa pagkahumaling sa sari-saring pangangailangan, nalilimutan niya ang lahat at walang tigil na tumatakbo sa gubat ng samsara.

Verse 9

क्‍वचिच्च वात्यौपम्यया प्रमदयाऽऽरोहमारोपितस्तत्कालरजसा रजनीभूत इवासाधुमर्यादो रजस्वलाक्षोऽपि दिग्देवता अतिरजस्वलमतिर्न विजानाति ॥ ९ ॥

Kung minsan, na parang nabulag ng alikabok ng ipo-ipo, ang nakagapos na kaluluwa ay nahuhumaling sa ganda ng kabaligtarang kasarian na tinatawag na pramadā. Siya’y naiaangat sa kandungan ng babae, at sa sandaling iyon ay natatabunan ng lakas ng pagnanasa ang kanyang mabuting pag-iisip at mga pandama. Nabubulag sa pita, nilalabag niya ang mga alituntunin ng kalinisang seksuwal; hindi niya alam na ang mga diyos ng mga direksiyon ay mga saksi, at sa kalaliman ng gabi ay gumagawa siya ng bawal na pakikipagtalik, hindi nakikita ang parusang darating.

Verse 10

क्‍वचित्सकृदवगतविषयवैतथ्य: स्वयं पराभिध्यानेन विभ्रंशितस्मृतिस्तयैव मरीचितोयप्रायांस्तानेवाभिधावति ॥ १० ॥

Kung minsan nauunawaan ng nakagapos na kaluluwa ang kawalang-saysay at kapighatian ng pag-enjoy sa pandama. Ngunit dahil sa matinding pagkakakilanlan sa katawan, nasisira ang alaala at muli’t muli siyang humahabol sa materyal na aliw, gaya ng hayop na tumatakbo sa tubig ng mirage sa disyerto.

Verse 11

क्‍वचिदुलूकझिल्लीस्वनवदतिपरुषरभसाटोपं प्रत्यक्षं परोक्षं वा रिपुराजकुलनिर्भर्त्सितेनातिव्यथितकर्णमूलहृदय: ॥ ११ ॥

Kung minsan ang nakagapos na kaluluwa ay labis na nasasaktan sa pagsaway ng mga kaaway at mga tauhan ng pamahalaan, na gumagamit ng mabagsik at marahas na salita nang tuwiran o di-tuwiran. Sa sandaling iyon, nalulumbay ang kanyang puso at ang pinakaugat ng kanyang pandinig. Ang gayong pagsaway ay maihahambing sa tunog ng kuwago at kuliglig.

Verse 12

स यदा दुग्धपूर्वसुकृतस्तदा कारस्करकाकतुण्डाद्यपुण्यद्रुमलताविषोदपानवदुभयार्थशून्यद्रविणान्जीवन्मृतान् स्वयं जीवन्म्रियमाण उपधावति ॥ १२ ॥

Dahil sa kabutihang nagawa noon, nakakamit ng nakagapos na kaluluwa ang mga kaginhawahang materyal sa buhay na ito; ngunit kapag naubos ang mga iyon, kumakapit siya sa yaman na walang silbi sa buhay na ito ni sa susunod. Kaya lumalapit siya sa mga “buhay na patay” na nagtataglay ng gayong bagay. Ang mga iyon ay tulad ng maruruming puno at baging at mga balong may lason, at siya man ay tila namamatay habang nabubuhay.

Verse 13

एकदासत्प्रसङ्गान्निकृतमतिर्व्युदकस्रोत:स्खलनवद् उभयतोऽपि दु:खदं पाखण्डमभियाति ॥ १३ ॥

Minsan, upang maibsan ang hirap sa gubat ng materyal na daigdig, tumatanggap ang nakagapos na kaluluwa ng murang “basbas” mula sa mga ateista. Sa pakikisama sa kanila, nawawala ang talino; parang tumalon sa mababaw na ilog at nabasag ang ulo. Kaya nagdurusa siya sa dalawang paraan, ngayon at sa hinaharap. Lumalapit din siya sa huwad na sadhu at swami na laban sa Veda, ngunit wala ring pakinabang.

Verse 14

यदा तु परबाधयान्ध आत्मने नोपनमति तदा हि पितृपुत्रबर्हिष्मत: पितृपुत्रान् वा स खलु भक्षयति ॥ १४ ॥

Kapag ang nakagapos na kaluluwa, kahit nang-aapi na ng iba, ay hindi pa rin makapag-ayos ng sariling ikabubuhay, nagiging bulag siya at sinasamantala pati ang sariling ama o anak, inaagaw kahit ang munting ari-arian nila. Kung wala siyang makuha sa ama, anak, o kamag-anak, handa siyang magdulot sa kanila ng sari-saring pahirap.

Verse 15

क्‍वचिदासाद्य गृहं दाववत्प्रियार्थविधुरमसुखोदर्कं शोकाग्निना दह्यमानो भृशं निर्वेदमुपगच्छति ॥ १५ ॥

Minsan, natatagpuan niya ang buhay-pamilya na parang naglalagablab na apoy sa gubat—walang kahit kaunting ligaya, at unti-unting lalo pang nalulubog sa paghihirap. Nasusunog sa apoy ng dalamhati, dumarating siya sa matinding pagkasawa at pagsisisi. Sa buhay-bahay walang bagay na pabor sa walang-hanggang kaligayahan. Kapag nalubog dito, minsan sinisisi niya ang sarili bilang napakamalas, minsan nama’y iniisip na dahil wala siyang naipong kabutihan sa nakaraang buhay.

Verse 16

क्‍वचित्कालविषमितराजकुलरक्षसापहृतप्रियतमधनासु: प्रमृतक इव विगतजीवलक्षण आस्ते ॥ १६ ॥

Minsan, ang mga tauhan ng pamahalaan, na binabaluktot ng panahon, ay parang mga raksasang kumakain ng tao at kinukuha ang lahat ng naipong yaman niya. Kapag nawala ang naipon niyang kayamanan, nawawalan siya ng sigla; para bang namatay—naglalaho ang mga tanda ng buhay.

Verse 17

कदाचिन्मनोरथोपगतपितृपितामहाद्यसत्सदिति स्वप्ननिर्वृतिलक्षणमनुभवति ॥ १७ ॥

Minsan, sa pag-iral ng guniguni, iniisip ng nakagapos na kaluluwa na ang ama o lolo ay bumalik sa anyo ng anak o apo. Sa gayon, nararanasan niya ang panandaliang ligaya na tulad ng saya sa panaginip, at nalulugod sa mga likhang-isip ng isip.

Verse 18

क्‍वचिद् गृहाश्रमकर्मचोदनातिभरगिरिमारुरुक्षमाणो लोकव्यसनकर्षितमना: कण्टकशर्कराक्षेत्रं प्रविशन्निव सीदति ॥ १८ ॥

Kung minsan ang nakagapos na kaluluwa, dahil sa mabibigat na tungkulin ng buhay-maybahay—mga yajña at ritwal—ay tila umaakyat sa malaking bundok; hinahatak ng makamundong pagnanasa ang isip at siya’y naghihirap na parang lumalakad sa daang puno ng tinik at batong maliliit.

Verse 19

क्‍वचिच्च दु:सहेन कायाभ्यन्तरवह्निना गृहीतसार: स्वकुटुम्बाय क्रुध्यति ॥ १९ ॥

Kung minsan, dahil sa apoy ng gutom at uhaw sa loob ng katawan na di matiis, nawawala ang pagtitimpi at nagagalit siya sa sarili niyang pamilya—mga anak at asawa; sa pagiging malupit, lalo siyang nagdurusa.

Verse 20

स एव पुनर्निद्राजगरगृहीतोऽन्धे तमसि मग्न: शून्यारण्य इव शेते नान्यत्किञ्चन वेद शव इवापविद्ध: ॥ २० ॥

Siya rin ay muling nilalamon ng sawa ng pagtulog at lumulubog sa dilim ng kamangmangan; gaya ng bangkay na itinapon sa liblib na gubat, nakahandusay siya at walang nalalaman.

Verse 21

कदाचिद्भग्नमानदंष्ट्रो दुर्जनदन्दशूकैरलब्धनिद्राक्षणो व्यथितहृदयेनानुक्षीयमाणविज्ञानोऽन्धकूपेऽन्धवत्पतति ॥ २१ ॥

Kung minsan, kinakagat siya ng maiinggit na kaaway na tulad ng mga ahas at makamandag na nilalang; nababasag ang kanyang dangal. Sa pagkabalisa, ni isang saglit ay di siya makatulog. Nasasaktan ang puso, humihina ang talino at kamalayan, at siya’y nahuhulog na parang bulag sa madilim na balon ng kamangmangan.

Verse 22

कर्हि स्म चित्काममधुलवान् विचिन्वन् यदा परदारपरद्रव्याण्यवरुन्धानो राज्ञा स्वामिभिर्वा निहत: पतत्यपारे निरये ॥ २२ ॥

Kung minsan, sa paghahanap ng kaunting tamis ng pagnanasa, nakikiapid siya sa asawa ng iba o nagnanakaw ng pag-aari ng iba; saka siya hinuhuli ng pamahalaan o pinarurusahan ng asawa/tagapagtanggol ng babae, at dahil sa munting kasiyahan ay nahuhulog sa mala-impyernong kalagayan at pagkakakulong.

Verse 23

अथ च तस्मादुभयथापि हि कर्मास्मिन्नात्मन: संसारावपनमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥

Kaya nga, kinokondena ng mga pantas at nakakakita ng katotohanan ang landas ng karmang makalupa na naghahangad ng bunga, sapagkat ito ang ugat at pinagmumulan ng pagdurusa sa buhay na ito at sa susunod.

Verse 24

मुक्तस्ततो यदि बन्धाद्देवदत्त उपाच्छिनत्ति तस्मादपि विष्णुमित्र इत्यनवस्थिति: ॥ २४ ॥

Ang kaluluwang nakagapos ay nagnanakaw o nandaraya upang makuha ang salapi ng iba at nakaliligtas sa parusa, saka ito iniingatan; pagkatapos, isang taong nagngangalang Devadatta ang nandaraya sa kanya at inaagaw ang salapi; at saka si Viṣṇumitra naman ang nagnanakaw nito mula kay Devadatta. Kaya ang salapi’y hindi nananatili sa isang lugar, kundi lumilipat-lipat ng kamay. Sa huli, walang sinumang tunay na nakalalasap nito; nananatili itong pag-aari ng Kataas-taasang Panginoon.

Verse 25

क्‍वचिच्च शीतवाताद्यनेकाधिदैविकभौतिकात्मीयानां दशानां प्रतिनिवारणेऽकल्पो दुरन्तचिन्तया विषण्ण आस्ते ॥ २५ ॥

Kapag hindi kayang ipagtanggol ang sarili laban sa tatlong uri ng pagdurusa—mula sa mga diyos tulad ng malamig na hangin at matinding init, mula sa ibang nilalang, at mula sa sariling isip at katawan—ang kaluluwang nakagapos ay nalulugmok sa walang katapusang pag-aalala at namumuhay sa panaghoy.

Verse 26

क्‍वचिन्मिथो व्यवहरन् यत्किञ्चिद्धनमन्येभ्यो वा काकिणिकामात्रमप्यपहरन् यत्किञ्चिद्वा विद्वेषमेति वित्तशाठ्यात् ॥ २६ ॥

Sa usaping salapi, kapag niloko ng isa ang iba kahit isang kākini lamang o mas mababa pa, nagiging magkaaway sila.

Verse 27

अध्वन्यमुष्मिन्निम उपसर्गास्तथा सुखदु:खरागद्वेषभयाभिमानप्रमादोन्मादशोकमोहलोभमात्सर्येर्ष्यावमानक्षुत्पिपासाधिव्याधिजन्मजरामरणादय: ॥ २७ ॥

Sa buhay na makalupa, maraming suliraning gaya ng nabanggit ko at hindi madaling mapagtagumpayan; bukod pa rito, may mga hirap na mula sa tinatawag na ligaya at dalamhati, pagkakapit at pagkamuhi, takot, huwad na pagmamataas, kapabayaan, pagkabaliw, pagdadalamhati, pagkalito, kasakiman, inggit, pagkapoot, paghamak, gutom at uhaw, pagdurusa, sakit, kapanganakan, katandaan, at kamatayan. Lahat ng ito’y nagsasama-sama upang bigyan ang kaluluwang nakagapos at sabik sa pag-enjoy ng wala kundi pagdurusa.

Verse 28

क्‍वापि देवमायया स्त्रिया भुजलतोपगूढ: प्रस्कन्नविवेकविज्ञानो यद्विहारगृहारम्भाकुलहृदयस्तदाश्रयावसक्तसुतदुहितृकलत्रभाषितावलोकविचेष्टितापहृतहृदय आत्मानमजितात्मापारेऽन्धे तमसि प्रहिणोति ॥ २८ ॥

Kung minsan ang kaluluwang nakagapos ay naaakit ng deva-māyā na nag-anyong babae at naghahangad ng yakap; kaya nawawala ang talino at kaalaman sa layunin ng buhay. Pagkaraan, iniiwan niya ang pagsasanay espirituwal, kumakapit sa asawa/kasintahan at sa pagtatayo ng tahanan; ninanakaw ang puso ng mga salita, tingin, at kilos ng asawa at mga anak, kaya nawawala ang kamalayan kay Kṛṣṇa at ibinabagsak ang sarili sa siksik na dilim ng materyal na pag-iral.

Verse 29

कदाचिदीश्वरस्य भगवतो विष्णोश्चक्रात्परमाण्वादिद्विपरार्धापवर्गकालोपलक्षणात्परिवर्तितेन वयसा रंहसा हरत आब्रह्मतृणस्तम्बादीनां भूतानामनिमिषतो मिषतां वित्रस्तहृदयस्तमेवेश्वरं कालचक्रनिजायुधं साक्षाद्भगवन्तं यज्ञपुरुषमनाद‍ृत्य पाखण्डदेवता: कङ्कगृध्रबकवटप्राया आर्यसमयपरिहृता: साङ्केत्येनाभिधत्ते ॥ २९ ॥

Ang cakra ni Bhagavān Viṣṇu—ang hari-cakra—ay ang gulong ng panahon. Mula sa simula ng mga atomo hanggang sa wakas ng buhay ni Brahmā, ito ang nagkokontrol sa lahat ng gawain at patuloy na umiikot, inuubos ang buhay ng lahat ng nilalang mula kay Brahmā hanggang sa talim ng damo. Dahil sa takot sa kamatayan, naghahanap ang kaluluwang nakagapos ng tagapagligtas, ngunit binabalewala ang mismong Bhagavān, ang Yajña-puruṣa, na ang sandata ay ang di-mapapagod na panahon, at sa halip ay kumakapit sa mga diyos na gawa ng tao sa di-awtorisadong kasulatan; ang mga iyon ay parang buwitre at uwak, hindi kinikilala ng Veda, at hindi makapagliligtas mula sa kuko ng kamatayan.

Verse 30

यदा पाखण्डिभिरात्मवञ्चितैस्तैरुरु वञ्चितो ब्रह्मकुलं समावसंस्तेषां शीलमुपनयनादिश्रौतस्मार्तकर्मानुष्ठानेन भगवतो यज्ञपुरुषस्याराधनमेव तदरोचयन् शूद्रकुलं भजते निगमाचारेऽशुद्धितो यस्य मिथुनीभाव: कुटुम्बभरणं यथा वानरजाते: ॥ ३० ॥

Ang mga huwad na svāmī, yogī, at “pagkakatawang-tao” na hindi naniniwala sa Kataas-taasang Persona ng Diyos ay tinatawag na pāṣaṇḍī. Sila mismo’y nalugmok at nalinlang, at ang sinumang lumapit sa kanila ay tiyak ding malilinlang. Kapag nalinlang nang ganito, kung minsan ay kumakapit ang tao sa mga brāhmaṇa o sa mga tagasunod ng Veda na may kamalayan kay Kṛṣṇa, na nagtuturo ng pagsamba sa Yajña-puruṣa sa pamamagitan ng mga ritwal na śrauta-smārta gaya ng upanayana. Ngunit dahil hindi makapanindigan, muli siyang bumabagsak at sumisilong sa mga śūdra na bihasa sa pag-aayos ng pagpapasasa sa pita; sa kanila, nangingibabaw ang pakikipagtalik at pagtaguyod ng pamilya na parang sa lahi ng unggoy.

Verse 31

तत्रापि निरवरोध: स्वैरेण विहरन्नतिकृपणबुद्धिरन्योन्यमुखनिरीक्षणादिना ग्राम्यकर्मणैव विस्मृतकालावधि: ॥ ३१ ॥

Doon din, sila’y namumuhay nang walang hadlang, gumagala ayon sa nais, at dahil sa makitid na isip ay hindi alam ang layunin ng buhay. Sa pagtingin lamang sa mukha ng isa’t isa ay nagigising ang alaala ng pagnanasa, at sila’y abala sa grāmya-karma, mga gawaing makamundo; kaya lubos nilang nalilimutan na may hangganan ang kanilang maikling buhay.

Verse 32

क्‍वचिद् द्रुमवदैहिकार्थेषु गृहेषु रंस्यन् यथा वानर: सुतदारवत्सलो व्यवायक्षण: ॥ ३२ ॥

Kung minsan ang kaluluwa’y naglilibang sa mga tahanang para sa kapakinabangang pangkatawan, gaya ng unggoy na tumatalon sa puno-puno; labis na nahuhumaling sa anak at asawa at nagiging alipin ng panandaliang sarap ng pakikipagtalik. Gaya ng unggoy na sa huli’y nahuhuli ng mangangaso, ang kaluluwang nakagapos ay nalilinlang ng saglit na pagnanasa, tumatalon mula sa isang katawan tungo sa iba, nakakulong sa bilangguan ng buhay-pamilya, at hindi makaalpas sa mga gapos ng materya.

Verse 33

एवमध्वन्यवरुन्धानो मृत्युगजभयात्तमसि गिरिकन्दरप्राये ॥ ३३ ॥

Sa mundong materyal na ito, kapag nalimutan ng nakagapos na kaluluwa ang ugnayan niya sa Kataas-taasang Persona ng Diyos at hindi pinapansin ang kamalayang Kṛṣṇa, nalulubog siya sa iba’t ibang mapanlinlang at makasalanang gawain. Pagkaraan, dinaranas niya ang tatlong uri ng pagdurusa, at sa takot sa elepanteng kamatayan, nahuhulog siya sa dilim na gaya ng yungib sa bundok.

Verse 34

क्‍वचिच्छीतवाताद्यनेकदैविकभौतिकात्मीयानां दु:खानां प्रतिनिवारणेऽकल्पो दुरन्तविषयविषण्ण आस्ते ॥ ३४ ॥

Kung minsan, nagdurusa siya sa mga kalagayang pisikal gaya ng matinding lamig at malalakas na hangin. Nagdurusa rin siya dahil sa mga gawain ng ibang nilalang at sa mga kaguluhan ng kalikasan. Kapag hindi niya ito malabanan at kailangang manatili sa miserableng kalagayan, natural siyang nalulumbay sapagkat nais pa rin niyang magtamasa ng materyal na ginhawa.

Verse 35

क्‍वचिन्मिथो व्यवहरन् यत्किञ्चिद्धनमुपयाति वित्तशाठ्येन ॥ ३५ ॥

Kung minsan, ang mga nakagapos na kaluluwa ay nagkakapalitan ng salapi at nakakakuha ng munting tubo, ngunit dahil sa pandaraya sa pera, sa kalaunan ay sumisibol ang alitan. Kahit maliit ang kita, nawawala ang pagkakaibigan at nagiging magkaaway sila.

Verse 36

क्‍वचित्क्षीणधन: शय्यासनाशनाद्युपभोगविहीनो यावदप्रतिलब्धमनोरथोपगतादानेऽवसितमतिस्ततस्ततोऽवमानादीनि जनादभिलभते ॥ ३६ ॥

Kung minsan, kapag naubusan ng pera, wala siyang sapat na matutuluyan—walang higaan, upuan, pagkain, at iba pang pangangailangan; minsan wala pa ngang mauupuan. Kapag hindi natutupad ang mga hangarin at hindi niya makuha ang kailangan sa makatarungang paraan, nagpapasya siyang agawin ang pag-aari ng iba nang di-makatarungan. Kapag hindi niya nakukuha ang nais niya, tumatanggap siya ng mga insulto at lalo siyang nalulumbay.

Verse 37

एवं वित्तव्यतिषङ्गविवृद्धवैरानुबन्धोऽपि पूर्ववासनया मिथ उद्वहत्यथापवहति ॥ ३७ ॥

Kaya nito, kahit may ugnayang pagkapoot na lumaki dahil sa pagkakapit sa yaman, dahil sa dating mga pagnanasa ay minsan silang nag-aasawa muli sa isa’t isa upang tuparin ang paulit-ulit na pagnanasa. Sa kasamaang-palad, hindi nagtatagal ang mga pag-aasawang ito at muli silang naghihiwalay sa pamamagitan ng diborsyo o iba pang paraan.

Verse 38

एतस्मिन् संसाराध्वनि नानाक्लेशोपसर्गबाधित आपन्नविपन्नो यत्र यस्तमु ह वावेतरस्तत्र विसृज्य जातं जातमुपादाय शोचन्मुह्यन् बिभ्यद्विवदन् क्रदन् संहृष्यन्गायन्नह्यमान: साधुवर्जितो नैवावर्ततेऽद्यापि यत आरब्ध एष नरलोकसार्थो यमध्वन: पारमुपदिशन्ति ॥ ३८ ॥

Ang landas ng samsara ay punô ng sari-saring pagdurusa at panganib. Ang kaluluwang nakagapos ay minsang may pakinabang, minsang lugi; minsan napapahiwalay sa ama dahil sa kamatayan o ibang dahilan, at iniiwan siya upang dumikit sa iba gaya ng mga anak. Sa lungkot, pagkalito, takot, pag-iyak, pagtatalo, at minsang pag-awit sa tuwa, nalilimutan niya ang walang pasimulang pagkawalay sa Bhagavan at naglalakbay sa mapanganib na daang tulad ng kay Yama na walang tunay na ligaya. Ang mga may pagsasakatuparan sa sarili ay kumakapit sa Panginoon at sa landas ng bhakti lamang makalalaya; kung walang bhakti, walang pagkaligtas—kamalayan kay Kṛṣṇa ang kanlungan.

Verse 39

यदिदं योगानुशासनं न वा एतदवरुन्धते यन्न्यस्तदण्डा मुनय उपशमशीला उपरतात्मान: समवगच्छन्ति ॥ ३९ ॥

Ang aral na ito ng yoga ay madaling maabot ng mga muni na nagbaba na ng sandata, kaibigan ng lahat ng nilalang, mapayapa ang asal, at napigil ang isip at mga pandama. Sa payapang kamalayan, madali nilang natatamo ang landas ng paglaya, ang daang pabalik sa tahanan ng Panginoon. Ngunit ang taong materyalistiko na malas at nakakapit sa malungkot na kalagayan ng mundo ay hindi makasama sa kanila.

Verse 40

यदपि दिगिभजयिनो यज्विनो ये वै राजर्षय: किं तु परं मृधे शयीरन्नस्यामेव ममेयमिति कृतवैरानुबन्धायां विसृज्य स्वयमुपसंहृता: ॥ ४० ॥

Maraming dakilang haring-muni na bihasa sa paghahandog ng yajña at sa pananakop ng mga kaharian, ngunit hindi pa rin nakamtan ang mapagmahal na paglilingkod sa Bhagavan. Sapagkat hindi nila napagtagumpayan ang huwad na kamalayan: “Ako ang katawang ito, at ito ay akin.” Dahil sa pagkapit sa katawan, nagbuo sila ng alitan, nakipagdigma, at sa huli’y bumagsak sa larangan ng labanan nang hindi natupad ang tunay na layunin ng buhay.

Verse 41

कर्मवल्लीमवलम्ब्य तत आपद: कथञ्चिन्नरकाद्विमुक्त: पुनरप्येवं संसाराध्वनि वर्तमानो नरलोकसार्थमुपयाति एवमुपरि गतोऽपि ॥ ४१ ॥

Kapag ang kaluluwang nakagapos ay kumakapit sa baging ng karmang may bunga, dahil sa kanyang kabutihan maaari siyang maiangat sa mas mataas na mga daigdig gaya ng langit at makaligtas sa mala-impyernong kalagayan. Ngunit hindi siya makapananatili roon; kapag naubos ang bunga ng kabutihan, babalik siyang bumaba. Kaya sa landas ng samsara, siya’y walang tigil na umaakyat at bumababa.

Verse 42

तस्येदमुपगायन्ति— आर्षभस्येह राजर्षेर्मनसापि महात्मन: । नानुवर्त्मार्हति नृपो मक्षिकेव गरुत्मत: ॥ ४२ ॥

Sa paglalagom ng aral ni Jaḍa Bharata, sinabi ni Śukadeva Gosvāmī: O Haring Parīkṣit, ang landas na itinuro ng dakilang kaluluwang ito ay tulad ng landas ni Garuḍa, sasakyan ng Panginoon; samantalang ang karaniwang mga hari ay gaya lamang ng mga langaw. Hindi masusundan ng langaw ang landas ni Garuḍa; gayundin, hanggang ngayon, kahit ang mga dakilang haring nagwagi ay hindi nakasunod sa landas ng paglilingkod na bhakti, ni sa isip man lamang.

Verse 43

यो दुस्त्यजान्दारसुतान् सुहृद्राज्यं हृदिस्पृश: । जहौ युवैव मलवदुत्तमश्लोकलालस: ॥ ४३ ॥

Sa kasibulan ng kabataan, si Mahārāja Bharata, dahil sa pananabik na maglingkod kay Uttamaśloka, ay tinalikuran ang asawa, mga anak, mga kaibigan, at malawak na kaharian—kahit mahirap iwan—na parang pag-iwan sa dumi.

Verse 44

यो दुस्त्यजान् क्षितिसुतस्वजनार्थदारान्प्रार्थ्यां श्रियं सुरवरै: सदयावलोकाम् । नैच्छन्नृपस्तदुचितं महतां मधुद्विट-सेवानुरक्तमनसामभवोऽपि फल्गु: ॥ ४४ ॥

Mahal na Hari, iniwan ni Bharata Mahārāja ang kaharian, asawa, angkan, at karangyaang kinaiinggitan pa ng mga deva; sapagkat para sa mga dakilang debotong nahumaling sa paglilingkod kay Madhudviṭ (Kṛṣṇa), maging ang pag-iral sa mundo at mga layaw ay maliit lamang.

Verse 45

यज्ञाय धर्मपतये विधिनैपुणाययोगाय साङ्ख्यशिरसे प्रकृतीश्वराय । नारायणाय हरये नम इत्युदारंहास्यन्मृगत्वमपि य: समुदाजहार ॥ ४५ ॥

Kahit nasa katawan ng usa, hindi nalimutan ni Bharata Mahārāja ang Panginoon; sa pagpanaw niya ay malakas niyang binigkas: “Pagpupugay kay Nārāyaṇa Hari—ang anyo ng yajña, tagapangalaga ng dharma, dalubhasa sa ritwal, diwa ng yoga, tuktok ng Sāṅkhya, at Panginoon ng prakṛti,” at iniwan ang katawan.

Verse 46

य इदं भागवतसभाजितावदातगुणकर्मणो राजर्षेर्भरतस्यानुचरितं स्वस्त्ययनमायुष्यं धन्यं यशस्यं स्वर्ग्यापवर्ग्यं वानुश‍ृणोत्याख्यास्यत्यभिनन्दति च सर्वा एवाशिष आत्मन आशास्ते न काञ्चन परत इति ॥ ४६ ॥

Ang sinumang deboto na mapagpakumbabang nakikinig, umaawit, at pumupuri sa banal na kasaysayan ni Bharata Mahārāja sa kapulungan ng Bhāgavata ay magkakamit ng mahabang buhay, kasaganaan, dangal, pag-akyat sa langit o paglaya; hindi na kailangang humingi sa iba.