Adhyaya 11

Verse 1

ब्राह्मण उवाच अकोविद: कोविदवादवादान्वदस्यथो नातिविदां वरिष्ठ: । न सूरयो हि व्यवहारमेनंतत्त्वावमर्शेन सहामनन्ति ॥ १ ॥

Sinabi ng brāhmaṇa (Jaḍa Bharata): “O hari, bagama’t wala kang karanasan, nagsasalita ka na parang lubhang bihasa; kaya hindi ka maituturing na tunay na marunong. Ang mga tunay na pantas, kapag sinisiyasat ang Ganap na Katotohanan, ay hindi nagsasalita nang ganito tungkol sa ugnayang amo‑alipin o sa materyal na ligaya at pighati, sapagkat mga panlabas na gawain lamang ang mga iyon.”

Verse 2

तथैव राजन्नुरुगार्हमेध-वितानविद्योरुविजृम्भितेषु । न वेदवादेषु हि तत्त्ववाद:प्रायेण शुद्धो नु चकास्ति साधु: ॥ २ ॥

O Hari, ang mga usapan tungkol sa ugnayang amo–alipin, hari–nasasakupan at iba pa ay karaniwang usapan lamang ng gawaing materyal. Ang mga nahuhumaling sa karma-kanda ng Veda ay nagtitiwala sa mga yajña at panlabas na gawain; para sa kanila, ang kaalaman sa katotohanan at pag-unlad na espirituwal ay halos hindi nahahayag.

Verse 3

न तस्य तत्त्वग्रहणाय साक्षाद्वरीयसीरपि वाच: समासन् । स्वप्ने निरुक्त्या गृहमेधिसौख्यंन यस्य हेयानुमितं स्वयं स्यात् ॥ ३ ॥

Upang maunawaan ang katotohanan nang tuwiran, kahit ang marangal na pananalita ng Veda ay hindi sapat. Gaya ng panaginip na kusang nakikilalang huwad, kapag ang isang tao’y kusang nakabatid na ang kaligayahang grihamedhi ay hamak at dapat talikdan, hindi rin kayang magbigay ang Veda ng tuwirang kaalaman sa katotohanan.

Verse 4

यावन्मनो रजसा पूरुषस्यसत्त्वेन वा तमसा वानुरुद्धम् । चेतोभिराकूतिभिरातनोतिनिरङ्कुशं कुशलं चेतरं वा ॥ ४ ॥

Hangga’t ang isip ng nilalang ay nadudungisan ng tatlong guna—kabutihan, pagnanasa, at kamangmangan—ito’y tulad ng elepanteng walang renda. Sa pamamagitan ng mga pandama at mga hangarin, pinalalawak nito ang mabuti at masamang gawa; kaya nananatili ang nilalang sa mundong materyal, tumatamasa at nagdurusa ayon sa karma.

Verse 5

स वासनात्मा विषयोपरक्तोगुणप्रवाहो विकृत: षोडशात्मा । बिभ्रत्पृथङ्‌नामभि रूपभेद-मन्तर्बहिष्ट्वं च पुरैस्तनोति ॥ ५ ॥

Ang isip, na puno ng vāsanā, ay nahuhumaling sa mga bagay ng pandama at nababago ng agos ng tatlong guna; sa labing-anim na sangkap, ang isip ang pinuno. Sa pagkakaiba ng pangalan at anyo, nililikha nito ang damdaming loob–labas at pinalalawak ang “lungsod na katawan”; kaya nagdudulot ito ng kapanganakan sa iba’t ibang katawang mataas o mababa—deva, tao, hayop at ibon.

Verse 6

दु:खं सुखं व्यतिरिक्तं च तीव्रंकालोपपन्नं फलमाव्यनक्ति । आलिङ्‌ग्य मायारचितान्तरात्मास्वदेहिनं संसृतिचक्रकूट: ॥ ६ ॥

Ang isip na materyal na nilikha ng māyā ay bumabalot sa kaluluwa at dinadala ito sa iba’t ibang uri ng kapanganakan—ito ang gulong ng saṁsāra. Dahil sa isip, nararanasan ng nilalang ang matitinding bunga ng saya at pighati ayon sa panahon; sa pagkahibang, muli itong lumilikha ng mabuti at masamang karma at mga bunga nito, kaya lalo pang nabibigkis ang kaluluwa.

Verse 7

तावानयं व्यवहार: सदावि:क्षेत्रज्ञसाक्ष्यो भवति स्थूलसूक्ष्म: । तस्मान्मनो लिङ्गमदो वदन्तिगुणागुणत्वस्य परावरस्य ॥ ७ ॥

Ang lahat ng gawi sa mundong ito ay nagaganap palagi na ang kṣetrajña (ātman) ang saksi, sa anyong magaspang at maselan. Kaya sinasabi ng mga pantas: ang isip ang linga (banayad na katawan); ayon sa guna at a-guna, ito ang sanhi ng pagkaalipin at paglaya.

Verse 8

गुणानुरक्तं व्यसनाय जन्तो: क्षेमाय नैर्गुण्यमथो मन: स्यात् । यथा प्रदीपो घृतवर्तिमश्नन् शिखा: सधूमा भजति ह्यन्यदा स्वम् । पदं तथा गुणकर्मानुबद्धं वृत्तीर्मन: श्रयतेऽन्यत्र तत्त्वम् ॥ ८ ॥

Kapag ang isip ay nahuhumaling sa mga guṇa at nalulubog sa kaligayahang pandama, ito ang sanhi ng pagkaalipin at pagdurusa; ngunit kapag ang isip ay naging nirguṇa, hindi nakakapit sa pag-enjoy, ito ang sanhi ng kagalingan at mokṣa. Gaya ng lampara: kung ang mitsa ay may ghee at nasusunog nang wasto, maliwanag ang liwanag; kung mali ang pagsunog, may usok at uling. Gayon din, ang isip na lulong sa bhoga ay nagdudulot ng hirap, at ang isip na hiwalay dito ay nagpapakita muli ng likas na liwanag ng kamalayang Kṛṣṇa.

Verse 9

एकादशासन्मनसो हि वृत्तय आकूतय: पञ्च धियोऽभिमान: । मात्राणि कर्माणि पुरं च तासां वदन्ति हैकादश वीर भूमी: ॥ ९ ॥

May labing-isang tungkulin ang isip: limang ākūti (mga hilig ng layon), limang dhī (pag-unawang kaugnay ng mga pandamang pangkaalaman), at ahaṅkāra (huwad na ego). O bayani, ang mga bagay ng pandama gaya ng tunog at haplos, ang mga gawaing organiko, at ang ‘lungsod’ na katawan at kaayusang panlipunan—itinuturing ng mga pantas na larangan ng pagkilos ng mga tungkuling ito ng isip.

Verse 10

गन्धाकृतिस्पर्शरसश्रवांसि विसर्गरत्यर्त्यभिजल्पशिल्पा: । एकादशं स्वीकरणं ममेति शय्यामहं द्वादशमेक आहु: ॥ १० ॥

Ang tunog, haplos, anyo, lasa, at amoy ang mga bagay ng limang pandamang pangkaalaman. Ang pananalita, paghawak, paglakad, pagdumi, at pakikipagtalik ang mga bagay ng mga pandamang panggawa. Bukod dito, may pag-aangking ‘akin ito’—katawan ko, lipunan ko, pamilya ko, bansa ko—ito ang tungkulin ng ahaṅkāra (huwad na ego). Ayon sa ilang pilosopo, ito ang ikalabindalawang tungkulin at ang larangan nito ay ang katawan.

Verse 11

द्रव्यस्वभावाशयकर्मकालै- रेकादशामी मनसो विकारा: । सहस्रश: शतश: कोटिशश्च क्षेत्रज्ञतो न मिथो न स्वत: स्यु: ॥ ११ ॥

Ang mga sangkap na materyal, likas na katangian, ugat na sanhi, karma, tadhana, at sangkap ng panahon ay pawang mga sanhi sa materya. Dahil sa pagyanig ng mga ito, ang labing-isang tungkulin ng isip ay nagiging daan-daan, libu-libo, at milyun-milyong anyo. Ngunit ang mga pagbabagong ito ay hindi nagaganap nang kusa o dahil lamang sa pagsasanib ng isa’t isa; lahat ay nasa ilalim ng paggabay ng Kataas-taasang Persona ng Diyos, ang Paramātmā.

Verse 12

क्षेत्रज्ञ एता मनसो विभूती- र्जीवस्य मायारचितस्य नित्या: । आविर्हिता: क्‍वापि तिरोहिताश्च शुद्धो विचष्टे ह्यविशुद्धकर्तु: ॥ १२ ॥

Ang kaluluwang walang kamalayan kay Kṛṣṇa ay may maraming kaisipan at gawain na nilikha sa isip ng panlabas na māyā mula pa noong unang panahon. Lumilitaw ito sa paggising at sa panaginip, ngunit nawawala sa mahimbing na tulog o samādhi; ang jīvan-mukta ay malinaw na nakakakita nito.

Verse 13

क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुष: पुराण: साक्षात्स्वयंज्योतिरज: परेश: । नारायणो भगवान् वासुदेव: स्वमाययाऽऽत्मन्यवधीयमान: ॥ १३ ॥ यथानिल: स्थावरजङ्गमाना- मात्मस्वरूपेण निविष्ट ईशेत् । एवं परो भगवान् वासुदेव: क्षेत्रज्ञ आत्मेदमनुप्रविष्ट: ॥ १४ ॥

Ang pinakamataas na kṣetrajña ay ang Ātman, ang sinaunang Puruṣa, sariling liwanag, walang kapanganakan, ang Kataas-taasang Panginoon. Siya ang Bhagavān Nārāyaṇa, Vāsudeva, na sa sariling kapangyarihan ay nananahan sa puso ng lahat ng nilalang.

Verse 14

क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुष: पुराण: साक्षात्स्वयंज्योतिरज: परेश: । नारायणो भगवान् वासुदेव: स्वमाययाऽऽत्मन्यवधीयमान: ॥ १३ ॥ यथानिल: स्थावरजङ्गमाना- मात्मस्वरूपेण निविष्ट ईशेत् । एवं परो भगवान् वासुदेव: क्षेत्रज्ञ आत्मेदमनुप्रविष्ट: ॥ १४ ॥

Gaya ng hangin na pumapasok sa mga katawan ng mga nilalang na gumagalaw at di-gumagalaw ayon sa sariling likas, at siyang kumokontrol sa katawan, gayon din ang Kataas-taasang Bhagavān Vāsudeva: bilang kṣetrajña-Ātman, pumapasok Siya sa lahat ng katawan at namamahala.

Verse 15

न यावदेतां तनुभृन्नरेन्द्र विधूय मायां वयुनोदयेन । विमुक्तसङ्गो जितषट्‌सपत्नो वेदात्मतत्त्वं भ्रमतीह तावत् ॥ १५ ॥

Mahal na Haring Rahūgaṇa, hangga’t tinatanggap pa ng nakagapos na kaluluwa ang katawang materyal at hindi pa naaalis ang māyā sa pagbangon ng kaalamang espirituwal, hindi pa malaya sa pagkakapit, hindi pa nagagapi ang anim na kaaway, at hindi pa nakikilala ang katotohanan ng sarili, maglalagalag siya sa iba’t ibang dako at anyo ng buhay sa mundong ito.

Verse 16

न यावदेतन्मन आत्मलिङ्गं संसारतापावपनं जनस्य । यच्छोकमोहामयरागलोभ- वैरानुबन्धं ममतां विधत्ते ॥ १६ ॥

Ang isip ang tatak ng sarili (ātmaliṅga) ng kaluluwa at siyang sanhi ng mga pagdurusa sa samsara. Hangga’t di ito nalalaman ng nakagapos na nilalang, tatanggap siya ng miserableng kalagayan ng katawan at maglalagalag sa sansinukob; sapagkat ang isip na apektado ng dalamhati, pagkalito, karamdaman, pagkakapit, kasakiman at poot ay lumilikha ng pagkaalipin at huwad na “akin” na damdamin.

Verse 17

भ्रातृव्यमेनं तददभ्रवीर्य- मुपेक्षयाध्येधितमप्रमत्त: । गुरोर्हरेश्चरणोपासनास्त्रो जहि व्यलीकं स्वयमात्ममोषम् ॥ १७ ॥

Ang isip na hindi napipigil na ito ang pinakamalaking kaaway ng nilalang. Kapag pinabayaan o binigyan ng pagkakataon, lalo itong lumalakas at nagwawagi; kahit hindi tunay, napakalakas nito at tinatakpan ang likas na kalagayan ng ātman. O Hari, pakiusap, daigin ang isip sa sandata ng debosyon—paglilingkod sa mga paang-loto ng guro at ni Śrī Hari—nang may matinding pag-iingat.