Adhyaya 10

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथ सिन्धुसौवीरपते रहूगणस्य व्रजत इक्षुमत्यास्तटे तत्कुलपतिना शिबिकावाहपुरुषान्वेषणसमये दैवेनोपसादित: स द्विजवर उपलब्ध एष पीवा युवा संहननाङ्गो गोखरवद्धुरं वोढुमलमिति पूर्वविष्टिगृहीतै: सह गृहीत: प्रसभमतदर्ह उवाह शिबिकां स महानुभाव: ॥ १ ॥

Sinabi ni Sukadeva Gosvami: Nakita ng mga lingkod ni Haring Rahugana si Jada Bharata sa pampang ng ilog Iksumati. Dahil siya ay bata at malakas tulad ng isang baka, pinilit nila ang dakilang kaluluwang ito na magbuhat ng palanquin.

Verse 2

यदा हि द्विजवरस्येषुमात्रावलोकानुगतेर्न समाहिता पुरुषगतिस्तदा विषमगतां स्वशिबिकां रहूगण उपधार्य पुरुषानधिवहत आह हे वोढार: साध्वतिक्रमत किमिति विषममुह्यते यानमिति ॥ २ ॥

Dahil sa diwa ng ahimsa, si Jaḍa Bharata ay dahan-dahang lumalakad at tuwing tatlong hakbang ay tumitingin sa unahan upang hindi matapakan ang mga langgam. Kaya hindi niya nasabayan ang ibang tagapasan at umuuga ang palankin. Sinabi ni Haring Rahūgaṇa, “Kayong mga tagapasan, lumakad nang maayos; bakit hindi pantay ang pagbitbit ninyo? Ayusin ninyo ang pagdadala.”

Verse 3

अथ त ईश्वरवच: सोपालम्भमुपाकर्ण्योपायतुरीयाच्छङ्कितमनसस्तं विज्ञापयांबभूवु: ॥ ३ ॥

Nang marinig ng mga tagapasan ang nagbabantang salita ni Mahārāja Rahūgaṇa, sila’y labis na natakot sa parusa at nagsimulang magsalita sa hari nang ganito.

Verse 4

न वयं नरदेव प्रमत्ता भवन्नियमानुपथा: साध्वेव वहाम: । अयमधुनैव नियुक्तोऽपि न द्रुतं व्रजति नानेन सह वोढुमु ह वयं पारयाम इति ॥ ४ ॥

O mahal na hari, hindi kami pabaya sa aming tungkulin. Ayon sa iyong utos, maayos naming binubuhat ang palankin; ngunit ang lalaking ito na bagong itinalaga sa amin ay hindi mabilis maglakad. Kaya hindi namin kayang buhatin nang pantay ang palankin kasama niya.

Verse 5

सांसर्गिको दोष एव नूनमेकस्यापि सर्वेषां सांसर्गिकाणां भवितुमर्हतीति निश्चित्य निशम्य कृपणवचो राजा रहूगण उपासितवृद्धोऽपि निसर्गेण बलात्कृत ईषदुत्थितमन्युरविस्पष्टब्रह्मतेजसं जातवेदसमिव रजसाऽऽवृतमतिराह ॥ ५ ॥

Nang marinig ni Haring Rahūgaṇa ang mga salitang nanginginig sa takot ng mga tagapasan, naunawaan niyang dahil sa pagkukulang ng iisa ay naging hindi pantay ang pagdadala ng lahat. Bagama’t batid niya ito at narinig ang kanilang pakiusap, bahagya pa rin siyang nagalit—kahit bihasa at sanay sa pamamahala—dahil sa likas na ugali ng isang hari. Natakpan ng rajas ang kanyang isip, kaya nagsalita siya kay Jaḍa Bharata, na ang ningning na brahmana ay tila apoy na natabunan ng abo, at sinabi…

Verse 6

अहो कष्टं भ्रातर्व्यक्तमुरुपरिश्रान्तो दीर्घमध्वानमेक एव ऊहिवान् सुचिरं नातिपीवा न संहननाङ्गो जरसा चोपद्रुतो भवान् सखे नो एवापर एते सङ्घट्टिन इति बहुविप्रलब्धोऽप्यविद्यया रचितद्रव्यगुणकर्माशयस्वचरमकलेवरेऽवस्तुनि संस्थानविशेषेऽहं ममेत्यनध्यारोपितमिथ्याप्रत्ययो ब्रह्मभूतस्तूष्णीं शिबिकां पूर्ववदुवाह ॥ ६ ॥

Sinabi ni Haring Rahūgaṇa kay Jaḍa Bharata: “Naku, kapatid, napakahirap nito! Kitang-kita na pagod na pagod ka, sapagkat matagal at malayo mong binuhat ang palankin nang mag-isa. Hindi ka rin mataba, ni matatag ang pangangatawan; at pinahihirapan ka pa ng katandaan, kaibigan. Hindi ba tumutulong sa iyo ang iba pang tagapasan?” Ngunit si Jaḍa Bharata—bagama’t madalas na nauunawaan nang mali—ay nanatiling tahimik, walang maling akalang ‘ako’ at ‘akin’, batid na ang katawan ay huling balabal na hinubog ng bagay, guna, at karma; nakatindig sa kamalayang Brahman, dinala niya ang palankin gaya ng dati.

Verse 7

अथ पुन: स्वशिबिकायां विषमगतायां प्रकुपित उवाच रहूगण: किमिदमरे त्वं जीवन्मृतो मां कदर्थीकृत्य भर्तृशासनमतिचरसि प्रमत्तस्य च ते करोमि चिकित्सां दण्डपाणिरिव जनताया यथा प्रकृतिं स्वां भजिष्यस इति ॥ ७ ॥

Nang makita ni Haring Rahūgaṇa na yayanig pa rin ang palankin, nagalit siya at sinabi: “Hoy, hamak! Ano’ng ginagawa mo? Buháy ka ngunit parang patay? Hindi mo ba alam na ako ang iyong panginoon? Nilalabag mo ang utos ko; kaya parurusahan kita gaya ng pagparusa ni Yamarāja sa mga makasalanan, upang matauhan ka at gawin ang nararapat.”

Verse 8

एवं बह्वबद्धमपि भाषमाणं नरदेवाभिमानं रजसा तमसानुविद्धेन मदेन तिरस्कृताशेषभगवत्प्रियनिकेतं पण्डितमानिनं स भगवान् ब्राह्मणो ब्रह्मभूतसर्वभूतसुहृदात्मा योगेश्वरचर्यायां नातिव्युत्पन्नमतिं स्मयमान इव विगतस्मय इदमाह ॥ ८ ॥

Dahil sa pagkalasing na hinaluan ng rajas at tamas, si Haring Rahūgaṇa—nakakapit sa pagtinging pangkatawan at nagmamalaking hari—ay sinaway si Jaḍa Bharata sa mga salitang di angkop at salungat-salungat. Ngunit si Jaḍa Bharata ay pinakamamahal na bhakta ng Panginoon; ang Panginoon ay laging nananahan sa kanyang puso. Siya’y brahma-bhūta, kaibigan ng lahat ng nilalang, at walang pagkakapit sa katawan. Hindi alam ng hari ang kalagayan ng dakilang bhakta. Si Jaḍa Bharata ay bahagyang ngumiti, walang pagmamataas, at nagsalita ng ganito.

Verse 9

ब्राह्मण उवाच त्वयोदितं व्यक्तमविप्रलब्धं भर्तु: स मे स्याद्यदि वीर भार: । गन्तुर्यदि स्यादधिगम्यमध्वा पीवेति राशौ न विदां प्रवाद: ॥ ९ ॥

Sinabi ng brāhmaṇa na si Jaḍa Bharata: “Mahal na hari at bayani, ang sinabi mo nang may panunuya ay hindi lubusang mali. Kung akin ang bigat na ito, ako ang magdadala; ngunit ang nagdadala ay ang katawan, hindi ang ātman. Kung akin ang patutunguhan at ang daan, may mga suliranin sana; ngunit ito’y ukol sa katawan. Ang ‘mataba’ o ‘payat’ ay para sa katawan; hindi ganyan magsalita ang marurunong tungkol sa kaluluwa.”

Verse 10

स्थौल्यं कार्श्यं व्याधय आधयश्च क्षुत्तृड् भयं कलिरिच्छा जरा च । निद्रा रतिर्मन्युरहंमद: शुचो देहेन जातस्य हि मे न सन्ति ॥ १० ॥

Ang katabaan, kapayatan, mga sakit, pighating pang-isip, uhaw at gutom, takot, alitan, pagnanais sa makamundong ligaya, katandaan, pagtulog, pagkakapit, galit, dalamhati, pagkalito, at ang pag-aakalang ‘ako’ ang katawan—lahat ng ito’y mga pagbabago ng materyal na balabal na tumatakip sa kaluluwa. Ang taong nakalubog sa deh-buddhi ay naaapektuhan nito; ngunit ako’y malaya sa pagkakapit sa katawan, kaya wala ito sa akin.

Verse 11

जीवन्मृतत्वं नियमेन राजन् आद्यन्तवद्यद्विकृतस्य द‍ृष्टम् । स्वस्वाम्यभावो ध्रुव ईड्य यत्र तर्ह्युच्यतेऽसौ विधिकृत्ययोग: ॥ ११ ॥

Mahal na hari, inakusahan mo akong ‘buháy ngunit patay’; ito’y nakikita ayon sa batas sa lahat ng bagay na materyal at nagbabago, sapagkat may simula at wakas ang mga ito. At ang pag-aakalang ‘ako ang panginoon, ikaw ang alipin’ ay hindi rin tiyak; ngayon ikaw ang hari, bukas maaaring magbago ang kalagayan. Lahat ng ito’y pansamantalang ugnayang inayos ng tadhana (vidhi).

Verse 12

विशेषबुद्धेर्विवरं मनाक् च पश्याम यन्न व्यवहारतोऽन्यत् । क ईश्वरस्तत्र किमीशितव्यं तथापि राजन् करवाम किं ते ॥ १२ ॥

O Hari, kung iniisip mo pa rin na ikaw ang hari at ako ang iyong lingkod, utusan mo ako at susunod ako. Ang pagkakaibang ito ay lumalawak lamang dahil sa kaugalian at gawi; wala akong nakikitang ibang sanhi. Kung gayon, sino ang panginoon at sino ang alipin? Lahat ay napipilit ng mga batas ng materyal na kalikasan; kaya walang tunay na panginoon at walang tunay na alipin. Gayunman, kung ituturing mo akong lingkod, tatanggapin ko—ano ang ipagagawa mo sa akin?

Verse 13

उन्मत्तमत्तजडवत्स्वसंस्थां गतस्य मे वीर चिकित्सितेन । अर्थ: कियान् भवता शिक्षितेन स्तब्धप्रमत्तस्य च पिष्टपेष: ॥ १३ ॥

O magiting na hari, sinabi mo, “Hoy hangal, manhid, baliw! Parurusahan kita para matauhan ka.” Tungkol dito, pakinggan mo: kahit namumuhay akong parang pipi’t bingi at tila mangmang, sa katotohanan ay nakatatag ako sa pagkaunawa sa sarili. Ano ang mapapala mo sa pagpaparusa sa akin? Kung tama ang bilang mo at ako’y tunay na baliw, ang parusa mo’y parang pagdurog sa nadurog na—walang bunga. Ang baliw ay hindi gumagaling dahil lamang sa parusa.

Verse 14

श्रीशुक उवाच एतावदनुवादपरिभाषया प्रत्युदीर्य मुनिवर उपशमशील उपरतानात्म्यनिमित्त उपभोगेन कर्मारब्धं व्यपनयन् राजयानमपि तथोवाह ॥ १४ ॥

Sinabi ni Śukadeva Gosvāmī: O Mahārāja Parīkṣit, nang sawayin ni Haring Rahūgaṇa si Jaḍa Bharata—isang dakilang bhakta—sa mabibigat na salita, ang mapayapang banal na iyon ay nagtiis sa lahat at sumagot nang nararapat. Ang kamangmangan ay mula sa maling pagtingin na ang katawan ang sarili, ngunit hindi naapektuhan si Jaḍa Bharata ng gayong guniguni. Dahil sa likas na kababaang-loob, hindi niya inisip ang sarili bilang dakilang deboto, at tinanggap niyang danasin ang bunga ng dating karma. Gaya ng karaniwang tao, inakala niyang sa pagbubuhat ng palankin ay nalulusaw ang mga reaksyon ng dating kasalanan, kaya muli niyang binuhat ito gaya ng dati.

Verse 15

स चापि पाण्डवेय सिन्धुसौवीरपतिस्तत्त्वजिज्ञासायां सम्यक्‌श्रद्धयाधिकृताधिकारस्तद्‌धृदयग्रन्थिमोचनं द्विजवच आश्रुत्य बहुयोगग्रन्थसम्मतं त्वरयावरुह्य शिरसा पादमूलमुपसृत: क्षमापयन् विगतनृपदेवस्मय उवाच ॥ १५ ॥

Ipinagpatuloy ni Śukadeva Gosvāmī: O pinakamahusay sa angkan ni Pāṇḍu, si Haring Rahūgaṇa, pinuno ng Sindhu at Sauvīra, ay may matibay na pananampalataya sa pagsisiyasat sa Ganap na Katotohanan; kaya siya’y karapat-dapat. Nang marinig niya ang mga salita ni Jaḍa Bharata—pahayag ng isang brāhmaṇa na sinasang-ayunan ng maraming aklat ng yoga at nagpapaluwag sa buhol ng puso—nawasak ang pagmamataas niyang “ako’y hari.” Agad siyang bumaba sa palankin at nagpatirapa, inilapat ang ulo sa mga paang-loto ni Jaḍa Bharata upang humingi ng tawad sa mapanlait na pananalita laban sa dakilang brāhmaṇa. Pagkatapos ay nanalangin siya nang ganito.

Verse 16

कस्त्वं निगूढश्चरसि द्विजानां बिभर्षि सूत्रं कतमोऽवधूत: । कस्यासि कुत्रत्य इहापि कस्मात् क्षेमाय नश्चेदसि नोत शुक्ल: ॥ १६ ॥

Sinabi ni Haring Rahūgaṇa: O brāhmaṇa, wari’y naglalakbay ka sa mundong ito na tila nakatago at di nakikilala ng iba. Sino ka? Ikaw ba’y isang marunong na brāhmaṇa o isang avadhūta? Nakikita kong suot mo ang banal na sinulid, kaya mukha kang brāhmaṇa. Ikaw ba’y isang pinalayang banal tulad ni Dattātreya at ng iba pang dakilang pantas? Kaninong alagad ka, taga-saan ka, at saan ka naninirahan? Bakit ka naparito? Ang layunin mo ba’y para sa aming kapakanan? Maawa ka at ipaalam—sino ka talaga?

Verse 17

नाहं विशङ्के सुरराजवज्रा- न्न त्र्यक्षशूलान्न यमस्य दण्डात् । नाग्‍न्‍यर्कसोमानिलवित्तपास्त्रा- च्छङ्के भृशं ब्रह्मकुलावमानात् ॥ १७ ॥

Mahal na ginoo, hindi ako natatakot sa vajra ni Indra, ni sa trishula ni Śiva, ni sa pamalo ni Yamarāja; hindi rin ako nangangamba sa apoy, sa matinding araw, sa buwan, sa hangin, o sa mga sandata ni Kubera. Ngunit labis akong natatakot na makasakit o makalapastangan sa isang brāhmaṇa; iyan ang aking malaking takot.

Verse 18

तद्ब्रूह्यसङ्गो जडवन्निगूढ- विज्ञानवीर्यो विचरस्यपार: । वचांसि योगग्रथितानि साधो न न: क्षमन्ते मनसापि भेत्तुम् ॥ १८ ॥

Pakisabi—ikaw ay walang pagkakabit sa materya, ngunit bakit ka gumagala na tila mangmang? Ang iyong nakatagong lakas ng espirituwal na kaalaman ay walang hanggan. O banal na tao, ang iyong mga salitang hinabi ng yoga ay hindi namin maunawaan kahit sa isip; ipaliwanag mo sana nang malinaw.

Verse 19

अहं च योगेश्वरमात्मतत्त्व- विदां मुनीनां परमं गुरुं वै । प्रष्टुं प्रवृत्त: किमिहारणं तत् साक्षाद्धरिं ज्ञानकलावतीर्णम् ॥ १९ ॥

Itinuturing ko kayo bilang yogeśvara, ang pinakadakilang guro sa mga pantas na nakaaalam ng katotohanan ng ātman. Bumaba kayo para sa kapakanan ng sangkatauhan, bilang tuwirang kinatawan ni Kapiladeva—si Hari mismo, ang paglalangkap ng kaalaman. Kaya, O guro, itinatanong ko: ano ang pinakatiyak na kanlungan sa mundong ito?

Verse 20

स वै भवाँल्लोकनिरीक्षणार्थ- मव्यक्तलिङ्गो विचरत्यपिस्वित् । योगेश्वराणां गतिमन्धबुद्धि: कथं विचक्षीत गृहानुबन्ध: ॥ २० ॥

Hindi ba kayo ang tuwirang kinatawan ni Kapiladeva, ang avatāra ng Kataas-taasang Panginoon? Upang siyasatin ang mga tao, itinago ninyo ang inyong mga tanda at nagpakitang parang bingi at pipi, at naglalakad sa ibabaw ng daigdig. Ako’y labis na nakakapit sa buhay-pamilya at mga gawain sa mundo, bulag sa espirituwal na kaalaman; gayunman, narito ako sa harap ninyo na humihingi ng kaliwanagan. Paano ako uunlad sa espirituwal na buhay?

Verse 21

द‍ृष्ट: श्रम: कर्मत आत्मनो वै भर्तुर्गन्तुर्भवतश्चानुमन्ये । यथासतोदानयनाद्यभावात् समूल इष्टो व्यवहारमार्ग: ॥ २१ ॥

Sinabi mo, “Hindi ako napapagod.” Bagaman ang ātman ay iba sa katawan, may pagod dahil sa paggawa ng katawan at tila pagod iyon ng kaluluwa; sa pagbubuhat ng palankin, tiyak na may pagsisikap—iyan ang aking palagay. Sinabi mo rin na ang panlabas na asal ng amo at alipin ay hindi tunay sa diwa; gayunman, ang landas ng pakikitungo sa mundong penomenal ay kinikilala at nararanasan, sapagkat ang mga bunga ng mundong iyon—kahit di-tunay—ay nakaaapekto. Kaya kahit panandalian ang materyal na gawain, hindi ito masasabing lubos na huwad.

Verse 22

स्थाल्यग्नितापात्पयसोऽभिताप- स्तत्तापतस्तण्डुलगर्भरन्धि: । देहेन्द्रियास्वाशयसन्निकर्षात् तत्संसृति: पुरुषस्यानुरोधात् ॥ २२ ॥

Sinabi ni Haring Rahūgaṇa: “Ginoo, sinabi mong ang katabaan at kapayatan ay hindi tanda ng kaluluwa—hindi iyon ganap na tama; sapagkat ang ligaya at pighati ay tunay na nararanasan ng jīva. Gaya ng palayok sa apoy: unang umiinit ang gatas, at sa init nito ay umiinit din ang bigas; gayon din, dahil sa ligaya at sakit ng katawan, naaapektuhan ang mga pandama, ang isip, at ang kalooban. Dahil sa pagkakabit sa katawan, nagpapatuloy ang pag-ikot ng saṁsāra.”

Verse 23

शास्ताभिगोप्ता नृपति: प्रजानांय: किङ्करो वै न पिनष्टि पिष्टम् । स्वधर्ममाराधनमच्युतस्ययदीहमानो विजहात्यघौघम् ॥ २३ ॥

“Ginoo, ang hari ay tagapagparusa at tagapangalaga ng mga mamamayan; kahit siya’y tagapaglingkod ng dharma, hindi siya ‘gigiling muli ng nagiling na’—hindi siya gagawa ng walang saysay. Bagama’t pansamantala ang ugnayang hari‑nasasakupan o amo‑alipin, ang sinumang tumutupad sa sariling svadharma bilang pagsamba kay Acyuta ay nakapapawi ng bunton ng kasalanan dito pa lamang. Kaya kahit sapilitan naitalaga sa tungkulin, may pakinabang pa rin: nababawasan ang kasalanan sa pamamagitan ng pagsunod sa dharma.”

Verse 24

तन्मे भवान्नरदेवाभिमान-मदेन तुच्छीकृतसत्तमस्य । कृषीष्ट मैत्रीद‍ृशमार्तबन्धोयथा तरे सदवध्यानमंह: ॥ २४ ॥

“Ang sinabi mo ay tila salungat sa aking isip. O kaibigan ng mga nagdurusa! Dahil sa pagkalasing sa huwad na dangal ng katawan ng hari, hinamak kita at nakagawa ng malaking paglabag. Kaya isinasamo ko: pagmasdan mo ako nang may tinging-makaibigan, sa iyong habag na walang hinihinging kapalit; sa gayon, malalampasan ko ang kapahamakan ng kasalanang nagmula sa pag-insulto ko sa iyo.”

Verse 25

न विक्रिया विश्वसुहृत्सखस्यसाम्येन वीताभिमतेस्तवापि । महद्विमानात् स्वकृताद्धि माद‍ृङ्नङ्‌क्ष्यत्यदूरादपि शूलपाणि: ॥ २५ ॥

“O aking panginoon, ikaw ay kaibigan ng Bhagavān, ang Kaibigan ng lahat ng nilalang; kaya pantay ang iyong pagtingin at malaya ka sa pagkapit sa katawan. Ang pag-insulto ko’y walang idinudulot na pakinabang o pinsala sa iyo; matatag ka sa pasya. Ngunit dahil sa aking malaking paglabag, kahit kasinglakas ako ni Śiva na may hawak na trident, agad akong mapapabagsak dahil sa pagkakasala sa mga paa ng isang Vaiṣṇava.”