Adhyaya 22

Verse 1

श्रीउद्धव उवाच कति तत्त्वानि विश्वेश सङ्ख्यातान्यृषिभि: प्रभो । नवैकादश पञ्च त्रीण्यात्थ त्वमिह शुश्रुम ॥ १ ॥ केचित् षड्‌विंशतिं प्राहुरपरे पञ्चविंशतिम् । सप्तैके नव षट् केचिच्चत्वार्येकादशापरे । केचित् सप्तदश प्राहु: षोडशैके त्रयोदश ॥ २ ॥ एतावत्त्वं हि सङ्ख्यानामृषयो यद्विवक्षया । गायन्ति पृथगायुष्मन्निदं नो वक्तुमर्हसि ॥ ३ ॥

Nagtanong si Uddhava: Mahal kong Panginoon, O tagapamahala ng sansinukob, ilang tattva o sangkap ng paglikha ang binilang ng mga dakilang rishi? Narinig ko mismo sa Iyo ang paglalarawan ng siyam, labing-isa, lima, at tatlo—kaya dalawampu’t walo. Ngunit may nagsasabing dalawampu’t anim, ang iba’y dalawampu’t lima; may nagsasabing pito, siyam, anim, apat, o labing-isa; at may nagsasabing labimpito, labing-anim, o labintatlo. Ano ang nasa isip ng bawat rishi kaya iba-iba ang kanilang bilang? O Kataas-taasang Walang-hanggan, ipaliwanag Mo po sa akin.

Verse 2

श्रीउद्धव उवाच कति तत्त्वानि विश्वेश सङ्ख्यातान्यृषिभि: प्रभो । नवैकादश पञ्च त्रीण्यात्थ त्वमिह शुश्रुम ॥ १ ॥ केचित् षड्‌विंशतिं प्राहुरपरे पञ्चविंशतिम् । सप्तैके नव षट् केचिच्चत्वार्येकादशापरे । केचित् सप्तदश प्राहु: षोडशैके त्रयोदश ॥ २ ॥ एतावत्त्वं हि सङ्ख्यानामृषयो यद्विवक्षया । गायन्ति पृथगायुष्मन्निदं नो वक्तुमर्हसि ॥ ३ ॥

Nagtanong si Uddhava: Mahal kong Panginoon, O tagapamahala ng sansinukob, ilang tattva o sangkap ng paglikha ang binilang ng mga dakilang rishi? Narinig ko mismo sa Iyo ang paglalarawan ng siyam, labing-isa, lima, at tatlo—kaya dalawampu’t walo. Ngunit may nagsasabing dalawampu’t anim, ang iba’y dalawampu’t lima; may nagsasabing pito, siyam, anim, apat, o labing-isa; at may nagsasabing labimpito, labing-anim, o labintatlo. Ano ang nasa isip ng bawat rishi kaya iba-iba ang kanilang bilang? O Kataas-taasang Walang-hanggan, ipaliwanag Mo po sa akin.

Verse 3

श्रीउद्धव उवाच कति तत्त्वानि विश्वेश सङ्ख्यातान्यृषिभि: प्रभो । नवैकादश पञ्च त्रीण्यात्थ त्वमिह शुश्रुम ॥ १ ॥ केचित् षड्‌विंशतिं प्राहुरपरे पञ्चविंशतिम् । सप्तैके नव षट् केचिच्चत्वार्येकादशापरे । केचित् सप्तदश प्राहु: षोडशैके त्रयोदश ॥ २ ॥ एतावत्त्वं हि सङ्ख्यानामृषयो यद्विवक्षया । गायन्ति पृथगायुष्मन्निदं नो वक्तुमर्हसि ॥ ३ ॥

Sinabi ni Uddhava: O Panginoon ng sansinukob, ilang tattva ang binilang ng mga rishi? Narinig ko sa Iyo ang 9, 11, 5, at 3—kabuuang 28. Ngunit may nagsasabing 26, may 25; may 7, 9, 6, 4, 11; at may 17, 16, o 13. Ipagpaumanhin Mo, ipaliwanag Mo sa amin kung ano ang layunin nila kaya iba-iba ang kanilang bilang.

Verse 4

श्रीभगवानुवाच युक्तं च सन्ति सर्वत्र भाषन्ते ब्राह्मणा यथा । मायां मदीयामुद्गृह्य वदतां किं नु दुर्घटम् ॥ ४ ॥

Sumagot ang Panginoong Kṛṣṇa: Sapagkat ang lahat ng sangkap na materyal ay naroroon sa lahat ng dako, makatuwiran na suriin ito ng mga pantas na brāhmaṇa sa iba’t ibang paraan. Ang lahat ng pilosopong iyon ay nagsalita sa ilalim ng kanlungan ng aking mahiwagang kapangyarihang māyā; kaya nakapagsabi sila ng anuman nang hindi sumasalungat sa katotohanan.

Verse 5

नैतदेवं यथात्थ त्वं यदहं वच्मि तत्तथा । एवं विवदतां हेतुं शक्तयो मे दुरत्यया: ॥ ५ ॥

Hindi ito gaya ng sinasabi mo; gaya ng sinasabi Ko, gayon ang katotohanan. Ang mga pagtatalo ng mga pilosopo ay inuudyukan ng Aking di-malalampasang mga lakas.

Verse 6

यासां व्यतिकरादासीद् विकल्पो वदतां पदम् । प्राप्ते शमदमेऽप्येति वादस्तमनुशाम्यति ॥ ६ ॥

Sa pag-uugnayan ng Aking mga lakas, lumilitaw ang sari-saring pananaw sa mga nagsasalita. Ngunit yaong nagpatatag ng talino sa Akin at nagpasupil ng mga pandama, nawawala ang pagkakaiba ng pagdama at kaya napapawi ang ugat ng pagtatalo.

Verse 7

परस्परानुप्रवेशात् तत्त्वानां पुरुषर्षभ । पौर्वापर्यप्रसङ्ख्यानं यथा वक्तुर्विवक्षितम् ॥ ७ ॥

O pinakamainam sa mga tao, dahil ang masinsin at magaspang na mga sangkap ay nagkakapasok sa isa’t isa, binibilang ng mga pilosopo ang mga pangunahing elemento sa iba’t ibang paraan ayon sa kanilang nais.

Verse 8

एकस्मिन्नपि द‍ृश्यन्ते प्रविष्टानीतराणि च । पूर्वस्मिन् वा परस्मिन् वा तत्त्वे तत्त्वानि सर्वश: ॥ ८ ॥

Kahit sa iisang elemento, makikitang nakapasok ang iba pang mga elemento. Maging sa naunang sanhi o sa sumunod na hayag na bunga, sa lahat ng paraan ay naroroon ang mga elemento sa loob ng bawat elemento.

Verse 9

पौर्वापर्यमतोऽमीषां प्रसङ्ख्यानमभीप्सताम् । यथा विविक्तं यद्वक्त्रं गृह्णीमो युक्तिसम्भवात् ॥ ९ ॥

Kaya, sinuman sa mga nag-iisip na ito ang magsalita, at maging isinasama man nila sa bilang ang mga elemento sa naunang masinsing sanhi o sa sumunod na hayag na bunga, tinatanggap Ko ang kanilang mga pasya bilang may bigat, sapagkat laging may lohikal na paliwanag para sa bawat pananaw.

Verse 10

अनाद्यविद्यायुक्तस्य पुरुषस्यात्मवेदनम् । स्वतो न सम्भवादन्यस्तत्त्वज्ञो ज्ञानदो भवेत् ॥ १० ॥

Dahil ang nilalang na natakpan ng kamangmangan mula pa noong walang pasimula ay hindi kayang magdulot ng sariling pagsasakatuparan ng Sarili, kailangan ang ibang persona na tunay na nakakabatid sa Ganap na Katotohanan at makapagkaloob ng kaalamang ito.

Verse 11

पुरुषेश्व‍रयोरत्र न वैलक्षण्यमण्वपि । तदन्यकल्पनापार्था ज्ञानं च प्रकृतेर्गुण: ॥ ११ ॥

Ayon sa kaalamang nasa gunang kabutihan, walang kahit munting pagkakaibang pang-uri sa pagitan ng nilalang at ng Kataas-taasang Tagapamahala; ang pag-iisip ng pagkakaiba ay walang saysay na haka-haka, at ang gayong kaalaman ay gunang likas (prakriti).

Verse 12

प्रकृतिर्गुणसाम्यं वै प्रकृतेर्नात्मनो गुणा: । सत्त्वं रजस्तम इति स्थित्युत्पत्त्यन्तहेतव: ॥ १२ ॥

Ang prakriti ay umiiral sa simula bilang pagkakapantay ng tatlong guna, na ukol lamang sa kalikasan at hindi sa espirituwal na kaluluwa. Ang tatlong gunang ito—kabutihan, pagnanasa, at kamangmangan—ang mabisang sanhi ng paglikha, pagpanatili, at pagwasak ng sansinukob.

Verse 13

सत्त्वं ज्ञानं रज: कर्म तमोऽज्ञानमिहोच्यते । गुणव्यतिकर: काल: स्वभाव: सूत्रमेव च ॥ १३ ॥

Sa mundong ito, ang sattva ay kinikilalang kaalaman, ang rajas ay gawang naghahangad ng bunga, at ang tamas ay kamangmangan. Ang panahon ay nakikita bilang magulong ugnayan ng mga guna, at ang kabuuan ng hilig sa paggampan ay nasasakatawan sa sinaunang ‘sutra’ o mahat-tattva.

Verse 14

पुरुष: प्रकृतिर्व्यक्तमहङ्कारो नभोऽनिल: । ज्योतिराप: क्षितिरिति तत्त्वान्युक्तानि मे नव ॥ १४ ॥

Inilarawan Ko ang siyam na pangunahing sangkap: ang kaluluwang tumatamasa (purusha), ang prakriti, ang unang pagpapakita ng prakriti na mahat-tattva, ang huwad na ego, eter, hangin, apoy, tubig, at lupa.

Verse 15

श्रोत्रं त्वग्दर्शनं घ्राणो जिह्वेति ज्ञानशक्तय: । वाक्पाण्युपस्थपाय्वङ्‍‍घ्रि: कर्माण्यङ्गोभयं मन: ॥ १५ ॥

O Uddhava! Ang pandinig, paghipo, paningin, pang-amoy, at panlasa ang limang pandamang pangkaalaman. Ang pananalita, mga kamay, ari, puwit, at mga paa ang limang pandamang panggawa. Ang isip ay kabilang sa kapwa.

Verse 16

शब्द: स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चेत्यर्थजातय: । गत्युक्त्युत्सर्गशिल्पानि कर्मायतनसिद्धय: ॥ १६ ॥

Ang tunog, haplos, lasa, amoy, at anyo ang mga bagay ng pandamang pangkaalaman. Ang paggalaw, pagsasalita, pagdumi/pag-ihi, at paggawa o paglikha ang mga tungkulin ng pandamang panggawa.

Verse 17

सर्गादौ प्रकृतिर्ह्यस्य कार्यकारणरूपिणी । सत्त्वादिभिर्गुणैर्धत्ते पुरुषोऽव्यक्त ईक्षते ॥ १७ ॥

Sa pasimula ng paglikha, ang prakriti, sa pamamagitan ng mga guna—kabutihan, pagnanasa, at kamangmangan—ay nag-aanyong sanhi at bunga, banayad at lantad, ng sansinukob. Ang Kataas-taasang Purusha, ang di-nahahayag na Paramatma, ay hindi nakikihalo; tanging tumitingin lamang Siya.

Verse 18

व्यक्तादयो विकुर्वाणा धातव: पुरुषेक्षया । लब्धवीर्या: सृजन्त्यण्डं संहता: प्रकृतेर्बलात् ॥ १८ ॥

Habang ang mga sangkap na materyal, na pinangungunahan ng mahat-tattva, ay nagbabagong-anyo, tinatanggap nila ang kani-kaniyang lakas mula sa sulyap ng Kataas-taasang Panginoon. Pagkaraan, sa kapangyarihan ng prakriti, sila’y nagsasama-sama at lumilikha ng itlog ng sansinukob.

Verse 19

सप्तैव धातव इति तत्रार्था: पञ्चखादय: । ज्ञानमात्मोभयाधारस्ततो देहेन्द्रियासव: ॥ १९ ॥

Ayon sa ilang pilosopo, may pitong sangkap: ang limang elemento—lupa, tubig, apoy, hangin, at eter—kasama ang may-malay na atma at ang Paramatma na siyang saligan ng kapwa. Ayon sa pananaw na ito, ang katawan, mga pandama, prana, at lahat ng materyal na bagay ay nagmumula sa pitong ito.

Verse 20

षडित्यत्रापि भूतानि पञ्चषष्ठ: पर: पुमान् । तैर्युक्त आत्मसम्भूतै: सृष्ट्वेदं समपाविशत् ॥ २० ॥

May ilang pilosopo ang nagsasabing may anim na sangkap—ang limang mahābhūta at ang ikaanim ay ang Kataas-taasang Persona ng Diyos, ang Bhagavān. Siya, na taglay ang mga sangkap na nagmula sa Kanya, ang lumilikha ng sansinukob na ito at pagkatapos ay Siya rin ang pumapasok dito.

Verse 21

चत्वार्येवेति तत्रापि तेज आपोऽन्नमात्मन: । जातानि तैरिदं जातं जन्मावयविन: खलु ॥ २१ ॥

May ilang pilosopo ang nagmumungkahi ng apat na sangkap: mula sa Ātman lumilitaw ang apoy, tubig, at anna (pagkain/lupa). Kapag umiiral na, ang mga ito ang lumilikha ng kosmikong pagpapakita kung saan nagaganap ang lahat ng materyal na paglikha.

Verse 22

सङ्ख्याने सप्तदशके भूतमात्रेन्द्रियाणि च । पञ्च पञ्चैकमनसा आत्मा सप्तदश: स्मृत: ॥ २२ ॥

May ilan ang nagbibilang ng labimpitong sangkap: limang mahābhūta, limang tanmātra (mga bagay ng pagdama), limang pandama, ang isip (manas), at ang kaluluwa bilang ikalabimpito.

Verse 23

तद्वत् षोडशसङ्ख्याने आत्मैव मन उच्यते । भूतेन्द्रियाणि पञ्चैव मन आत्मा त्रयोदश ॥ २३ ॥

Gayon din, sa bilang na labing-anim, ang kaluluwa mismo ang tinatawag na isip. At kung bibilangin ang limang bhūta, limang pandama, isip, jīvātmā, at ang Kataas-taasang Purusha, nagiging labintatlong sangkap ito.

Verse 24

एकादशत्व आत्मासौ महाभूतेन्द्रियाणि च । अष्टौ प्रकृतयश्चैव पुरुषश्च नवेत्यथ ॥ २४ ॥

Sa bilang na labing-isa, kasama ang kaluluwa, ang mga mahābhūta, at ang mga pandama. At ang walong magaspang at maselang prakṛti kasama ang Purusha (Kataas-taasang Panginoon) ay nagiging siyam, ayon sa ilan.

Verse 25

इति नानाप्रसङ्ख्यानं तत्त्वानामृषिभि: कृतम् । सर्वं न्याय्यं युक्तिमत्त्वाद् विदुषां किमशोभनम् ॥ २५ ॥

Gayon, sinuri ng mga dakilang rishi ang mga sangkap ng materya sa iba’t ibang paraan. Makatuwiran ang lahat ng kanilang mungkahi sapagkat inilahad na may matibay na lohika; ang ganitong talinong pilosopikal ay inaasahan sa tunay na marurunong.

Verse 26

श्रीउद्धव उवाच प्रकृति: पुरुषश्चोभौ यद्यप्यात्मविलक्षणौ । अन्योन्यापाश्रयात् कृष्ण द‍ृश्यते न भिदा तयो: । प्रकृतौ लक्ष्यते ह्यात्मा प्रकृतिश्च तथात्मनि ॥ २६ ॥

Nagtanong si Śrī Uddhava: O Kṛṣṇa, bagaman magkaiba sa likas na kalagayan ang prakṛti at ang puruṣa (ang jīva), tila walang pagkakaiba sapagkat nakikitang nananahan sila sa isa’t isa. Kaya waring ang kaluluwa ay nasa kalikasan at ang kalikasan ay nasa kaluluwa.

Verse 27

एवं मे पुण्डरीकाक्ष महान्तं संशयं हृदि । छेत्तुमर्हसि सर्वज्ञ वचोभिर्नयनैपुणै: ॥ २७ ॥

O Kṛṣṇa na may matang-lotus, O Panginoong lubos na nakaaalam, pakiusap, putulin Mo ang malaking pag-aalinlangan sa aking puso sa pamamagitan ng Iyong mga salita na nagpapakita ng dakilang husay sa pangangatwiran.

Verse 28

त्वत्तो ज्ञानं हि जीवानां प्रमोषस्तेऽत्र शक्तित: । त्वमेव ह्यात्ममायाया गतिं वेत्थ न चापर: ॥ २८ ॥

Mula sa Iyo lamang nagmumula ang kaalaman ng mga jīva, at sa Iyong kapangyarihan din ito’y nawawala rito. Tunay, walang sinuman kundi Ikaw ang nakauunawa sa tunay na kalikasan ng Iyong ātmamāyā.

Verse 29

श्रीभगवानुवाच प्रकृति: पुरुषश्चेति विकल्प: पुरुषर्षभ । एष वैकारिक: सर्गो गुणव्यतिकरात्मक: ॥ २९ ॥

Sinabi ng Panginoon: O pinakamainam sa mga tao, malinaw ang pagkakaiba ng prakṛti at puruṣa. Ang nahahayag na paglikha na ito ay laging nagbabago, sapagkat nakasalig ito sa pag-uga at paghahalo ng mga guṇa ng kalikasan.

Verse 30

ममाङ्ग माया गुणमय्यनेकधा विकल्पबुद्धीश्च गुणैर्विधत्ते । वैकारिकस्‍त्रिविधोऽध्यात्ममेक- मथाधिदैवमधिभूतमन्यत् ॥ ३० ॥

Mahal kong Uddhava, ang Aking lakas na materyal na binubuo ng tatlong guna at kumikilos sa pamamagitan ng mga ito ay nagpapakita ng sari-saring paglikha at sari-saring kamalayan upang ito’y malasap. Ang hayag na bunga ng pagbabagong materyal ay nauunawaan sa tatlong anyo: adhyātmic, adhidaivic, at adhibhautik.

Verse 31

द‍ृग् रूपमार्कं वपुरत्र रन्ध्रे परस्परं सिध्यति य: स्वत: खे । आत्मा यदेषामपरो य आद्य: स्वयानुभूत्याखिलसिद्धसिद्धि: ॥ ३१ ॥

Ang paningin, ang nakikitang anyo, at ang repleksiyon ng araw sa siwang ng mata ay nagtutulungan upang ihayag ang isa’t isa; ngunit ang tunay na araw sa langit ay kusang nagliliwanag. Gayundin, ang Kataas-taasang Kaluluwa, ang unang sanhi ng lahat at hiwalay sa lahat, ay kumikilos sa liwanag ng Kanyang sariling transendental na karanasan bilang sukdulang pinagmumulan ng lahat ng bagay na nagkakahayag sa isa’t isa.

Verse 32

एवं त्वगादि श्रवणादि चक्षु- । र्जिह्वादि नासादि च चित्तयुक्तम् ॥ ३२ ॥

Gayundin, ang mga pandama—balat, tainga, mata, dila, at ilong—at ang mga tungkulin ng maselang katawan—kondisyonadong kamalayan, isip, talino, at huwad na ego—ay masusuri ayon sa tatlong pagkakaiba: pandama, bagay na pinaghihinala, at namumunong diyos.

Verse 33

योऽसौ गुणक्षोभकृतो विकार: प्रधानमूलान्महत: प्रसूत: । अहं त्रिवृन्मोहविकल्पहेतु- र्वैकारिकस्तामस ऐन्द्रियश्च ॥ ३३ ॥

Kapag nayayanig ang tatlong guna ng kalikasan, ang pagbabagong nagreresulta ay lumilitaw bilang huwad na ego sa tatlong yugto—kabutihan (vaikārika), pagnanasa/rajas (aindriya), at kamangmangan (tāmasa). Mula sa mahat-tattva na nagmumula sa di-nahahayag na pradhāna, ang huwad na ego ang sanhi ng lahat ng materyal na ilusyon at pagkakadalawahan.

Verse 34

आत्मा परिज्ञानमयो विवादो ह्यस्तीति नास्तीति भिदार्थनिष्ठ: । व्यर्थोऽपि नैवोपरमेत पुंसां मत्त: परावृत्तधियां स्वलोकात् ॥ ३४ ॥

Ang mapagpalagay na pagtatalo ng mga pilosopo—“tunay ang mundong ito,” “hindi, hindi ito tunay”—ay nakabatay sa di-ganap na kaalaman tungkol sa Kataas-taasang Kaluluwa at nakatuon lamang sa pag-unawa sa materyal na pagkakadalawahan. Bagaman walang saysay, yaong mga tumalikod sa Akin—sa kanilang tunay na Sarili—ay hindi ito magawang talikuran.

Verse 35

श्रीउद्धव उवाच त्वत्त: परावृत्तधिय: स्वकृतै: कर्मभि: प्रभो । उच्चावचान् यथा देहान् गृह्णन्ति विसृजन्ति च ॥ ३५ ॥ तन्ममाख्याहि गोविन्द दुर्विभाव्यमनात्मभि: । न ह्येतत् प्रायशो लोके विद्वांस: सन्ति वञ्चिता: ॥ ३६ ॥

Sinabi ni Śrī Uddhava: O pinakamataas na Panginoon, ang isip ng mga nakatuon sa karmang naghahangad ng bunga ay lumilihis mula sa Iyo. Ipaliwanag kung paano sila, dahil sa sariling gawa, tumatanggap ng mataas at mababang katawan at saka ito iniiwan.

Verse 36

श्रीउद्धव उवाच त्वत्त: परावृत्तधिय: स्वकृतै: कर्मभि: प्रभो । उच्चावचान् यथा देहान् गृह्णन्ति विसृजन्ति च ॥ ३५ ॥ तन्ममाख्याहि गोविन्द दुर्विभाव्यमनात्मभि: । न ह्येतत् प्रायशो लोके विद्वांस: सन्ति वञ्चिता: ॥ ३६ ॥

O Govinda, ipaliwanag Mo ito sa akin; para sa mga walang kamalayang espirituwal, napakahirap nitong maunawaan. Sa mundong ito, ang mga nalinlang ng māyā—kahit ang mga itinuturing na marunong—karaniwan ay hindi ito nalalaman.

Verse 37

श्रीभगवानुवाच मन: कर्ममयं नृणामिन्द्रियै: पञ्चभिर्युतम् । लोकाल्ल‍ोकं प्रयात्यन्य आत्मा तदनुवर्तते ॥ ३७ ॥

Sinabi ng Panginoong Kṛṣṇa: Ang materyal na isip ng tao ay hinubog ng mga bunga ng karma, at kasama ang limang pandama. Ito’y naglalakbay mula sa isang katawan patungo sa iba; ang kaluluwa, bagama’t iba, ay sumusunod dito.

Verse 38

ध्यायन् मनोऽनु विषयान् द‍ृष्टान् वानुश्रुतानथ । उद्यत् सीदत् कर्मतन्त्रं स्मृतिस्तदनु शाम्यति ॥ ३८ ॥

Ang isip, na nakagapos sa bunga ng karma, ay laging nagmumuni sa mga bagay ng pandama—yaong nakita at yaong narinig mula sa Veda. Kaya tila ito’y umuusbong at naglalaho kasama ng mga bagay nito, at nawawala ang lakas ng pag-alaala.

Verse 39

विषयाभिनिवेशेन नात्मानं यत् स्मरेत् पुन: । जन्तोर्वै कस्यचिद्धेतोर्मृत्युरत्यन्तविस्मृति: ॥ ३९ ॥

Dahil sa pagkakalubog sa mga bagay ng pandama, ang nilalang ay hindi na muling naaalala ang dating pagkakakilanlan. Ang ganap na pagkalimot sa naunang katawang-anyo, sa anumang dahilan, ang tinatawag na ‘kamatayan’.

Verse 40

जन्म त्वात्मतया पुंस: सर्वभावेन भूरिद । विषयस्वीकृतिं प्राहुर्यथा स्वप्नमनोरथ: ॥ ४० ॥

O Uddhava na lubhang mapagkawanggawa, ang tinatawag na ‘kapanganakan’ ay ang ganap na pagkakakilanlan ng nilalang sa bagong katawan. Tinatanggap niya ang bagong katawan gaya ng ganap niyang pagtanggap sa karanasan ng panaginip o guniguni bilang tunay.

Verse 41

स्वप्नं मनोरथं चेत्थं प्राक्तनं न स्मरत्यसौ । तत्र पूर्वमिवात्मानमपूर्वम् चानुपश्यति ॥ ४१ ॥

Gaya ng taong nasa panaginip o guniguni na hindi naaalala ang mga naunang panaginip, gayon din ang nilalang sa kasalukuyang katawan: bagama’t umiiral na noon, iniisip niyang kamakailan lamang siya nagkaroon ng pag-iral.

Verse 42

इन्द्रियायनसृष्‍ट्येदं त्रैविध्यं भाति वस्तुनि । बहिरन्तर्भिदाहेतुर्जनोऽसज्जनकृद् यथा ॥ ४२ ॥

Dahil ang isip, na himlayan ng mga pandama, ang lumikha ng pagkakakilanlan sa bagong katawan, lumilitaw na parang nasa katotohanan ng atman ang tatlong antas—mataas, gitna, at mababa. Kaya ang sarili ang lumilikha ng panlabas at panloob na dalawahan, gaya ng lalaking nagluwal ng masamang anak.

Verse 43

नित्यदा ह्यङ्ग भूतानि भवन्ति न भवन्ति च । कालेनालक्ष्यवेगेन सूक्ष्मत्वात्तन्न द‍ृश्यते ॥ ४३ ॥

Minamahal kong Uddhava, ang mga katawang materyal ay walang tigil na nalilikha at nawawasak sa lakas ng panahon na di-mapansing napakabilis. Ngunit dahil napakasubtil ng panahon, walang nakakakita nito.

Verse 44

यथार्चिषां स्रोतसां च फलानां वा वनस्पते: । तथैव सर्वभूतानां वयोऽवस्थादय: कृता: ॥ ४४ ॥

Kung paanong ang liyab ng lampara, agos ng ilog, o bunga ng puno ay dumaraan sa mga yugto ng pagbabago, gayon din ang lahat ng katawang materyal ay may mga pagbabago sa edad at kalagayan.

Verse 45

सोऽयं दीपोऽर्चिषां यद्वत्स्रोतसां तदिदं जलम् । सोऽयं पुमानिति नृणां मृषा गीर्धीर्मृषायुषाम् ॥ ४५ ॥

Gaya ng ilaw ng lampara na binubuo ng di-mabilang na sinag na laging nalilikha, nagbabago, at nawawala, gayon pa man ang taong may maling pag-unawa ay makakakita lamang sandali at magsasabi nang mali: “Ito ang ilaw ng lampara.” Gaya rin ng ilog na umaagos: laging bagong tubig ang dumaraan at lumalayo, ngunit ang mangmang na tumitingin sa isang bahagi ay magsasabi: “Ito ang tubig ng ilog.” Sa gayon din, bagaman ang katawang materyal ay patuloy na nagbabago, ang mga nag-aaksaya ng buhay ay inaakalang ang bawat yugto ng katawan ang tunay nilang pagkakakilanlan.

Verse 46

मा स्वस्य कर्मबीजेन जायते सोऽप्ययं पुमान् । म्रियते वामरो भ्रान्त्या यथाग्निर्दारुसंयुत: ॥ ४६ ॥

Ang kaluluwa ay hindi talaga isinisilang mula sa binhi ng sariling karma, at dahil siya’y walang-kamatayan, hindi rin siya namamatay. Dahil sa pagkalito, ang nilalang ay tila ipinapanganak at namamatay, gaya ng apoy na kaugnay ng kahoy na tila nagsisimula at saka nawawala.

Verse 47

निषेकगर्भजन्मानि बाल्यकौमारयौवनम् । वयोमध्यं जरा मृत्युरित्यवस्थास्तनोर्नव ॥ ४७ ॥

Paglilihi, pagdadalang-tao, kapanganakan, sanggol, pagkabata, kabataan, gitnang edad, katandaan, at kamatayan—ito ang siyam na yugto ng katawan.

Verse 48

एता मनोरथमयीर्हान्यस्योच्चावचास्तनू: । गुणसङ्गादुपादत्ते क्व‍‍चित् कश्चिज्जहाति च ॥ ४८ ॥

Ang mga mataas at mababang kalagayan ng katawan ay mga likha lamang ng isip. Dahil sa kamangmangan mula sa pakikisama sa mga guna ng materya, inaangkin ito ng nilalang; kung minsan ang isang mapalad ay nakapagtatakwil ng gayong guniguni ng isip.

Verse 49

आत्मन: पितृपुत्राभ्यामनुमेयौ भवाप्ययौ । न भवाप्ययवस्तूनामभिज्ञो द्वयलक्षण: ॥ ४९ ॥

Sa pagkamatay ng ama o lolo, mahihinuha ng tao ang sarili niyang kamatayan; at sa pagsilang ng anak na lalaki, mauunawaan niya ang kalagayan ng sarili niyang pagsilang. Ang taong ganitong makatotohanang nauunawaan ang paglikha at pagkapuksa ng mga katawang materyal ay hindi na alipin ng mga ganitong dalawahan.

Verse 50

तरोर्बीजविपाकाभ्यां यो विद्वाञ्जन्मसंयमौ । तरोर्विलक्षणो द्रष्टा एवं द्रष्टा तनो: पृथक् ॥ ५० ॥

Ang marunong na nakakakita sa pagsilang ng puno mula sa binhi at sa pagkamatay nito kapag ganap na, ay nananatiling saksi na hiwalay sa puno; gayundin, ang saksi ng kapanganakan at kamatayan ng katawang materyal ay hiwalay dito.

Verse 51

प्रकृतेरेवमात्मानमविविच्याबुध: पुमान् । तत्त्वेन स्पर्शसम्मूढ: संसारं प्रतिपद्यते ॥ ५१ ॥

Ang mangmang ay hindi naihihiwalay ang sarili sa prakṛti at inaakalang iyon ang tunay na realidad; sa pakikisalamuha rito siya’y lubos na nalilito at pumapasok sa ikot ng saṁsāra.

Verse 52

सत्त्वसङ्गाद‍ृषीन्देवान् रजसासुरमानुषान् । तमसा भूततिर्यक्त्वं भ्रामितो याति कर्मभि: ॥ ५२ ॥

Ang kaluluwang nakagapos, na pinapagala ng karma, sa pakikisama sa sattva ay isinisilang sa mga rishi o mga deva; sa rajas ay nagiging asura o tao; at sa tamas ay isinisilang bilang multo o sa kaharian ng mga hayop.

Verse 53

नृत्यतो गायत: पश्यन् यथैवानुकरोति तान् । एवं बुद्धिगुणान् पश्यन्ननीहोऽप्यनुकार्यते ॥ ५३ ॥

Gaya ng taong nakakakita ng sumasayaw at umaawit at ginagaya sila, gayundin ang ātman, bagaman hindi tagagawa ng gawaing materyal, ay nabibihag ng mga katangian ng buddhi at napipilitang tularan ang mga ito.

Verse 54

यथाम्भसा प्रचलता तरवोऽपि चला इव । चक्षुषा भ्राम्यमाणेन द‍ृश्यते भ्रमतीव भू: ॥ ५४ ॥ यथा मनोरथधियो विषयानुभवो मृषा । स्वप्नद‍ृष्टाश्च दाशार्ह तथा संसार आत्मन: ॥ ५५ ॥

Gaya ng mga punong nasasalamin sa gumagalaw na tubig na tila nanginginig, at gaya ng lupa na tila umiikot kapag iniikot ang mga mata; gayundin, O inapo ni Daśārha, ang karanasan ng pagkalugod sa pandama na likha ng guniguni ng isip ay huwad—tulad ng tanawin sa panaginip, gayon din ang saṁsāra ng ātman.

Verse 55

यथाम्भसा प्रचलता तरवोऽपि चला इव । चक्षुषा भ्राम्यमाणेन द‍ृश्यते भ्रमतीव भू: ॥ ५४ ॥ यथा मनोरथधियो विषयानुभवो मृषा । स्वप्नद‍ृष्टाश्च दाशार्ह तथा संसार आत्मन: ॥ ५५ ॥

O inapo ni Daśārha! Ang makalupang buhay ng kaluluwa at ang karanasan ng pagkalugod sa pandama ay tunay na huwad. Gaya ng mga punong tila nanginginig kapag nasasalamin sa gumagalaw na tubig, o gaya ng daigdig na tila umiikot kapag iniikot ang mga mata, gayon din ang mundong ito—parang guniguni at panaginip lamang.

Verse 56

अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ ५६ ॥

Kahit walang tunay na pag-iral ang bagay, sa taong nagmumuni sa pagkalugod ng pandama ay hindi nawawala ang buhay-mundo; gaya ng di-kanais-nais na karanasan sa panaginip na kahit huwad ay nararanasan pa rin.

Verse 57

तस्मादुद्धव मा भुङ्‍क्ष्व विषयानसदिन्द्रियै: । आत्माग्रहणनिर्भातं पश्य वैकल्पिकं भ्रमम् ॥ ५७ ॥

Kaya nga, O Uddhava, huwag mong subukang magtamasa ng pagkalugod sa pandama sa pamamagitan ng makalupang pandama. Masdan kung paanong ang ilusyon na nakabatay sa pagkadalawahan ay humahadlang sa pagkakilala sa tunay na sarili.

Verse 58

क्षिप्तोऽवमानितोऽसद्भ‍ि: प्रलब्धोऽसूयितोऽथवा । ताडित: सन्निरुद्धो वा वृत्त्या वा परिहापित: ॥ ५८ ॥ निष्ठ्युतो मूत्रितो वाज्ञैर्बहुधैवं प्रकम्पित: । श्रेयस्काम: कृच्छ्रगत आत्मनात्मानमुद्धरेत् ॥ ५९ ॥

Kahit mapabayaan, insultuhin, kutyain o kainggitan ng masasama; kahit paulit-ulit na guluhin sa pamamagitan ng pambubugbog, paggapos, o pag-agaw ng hanapbuhay; kahit lawayan o dungisan ng ihi ng mga mangmang—ang naghahangad ng pinakamataas na layon ay dapat, sa kabila ng hirap, gamitin ang talino upang iahon ang sarili at manatiling ligtas sa antas na espirituwal.

Verse 59

क्षिप्तोऽवमानितोऽसद्भ‍ि: प्रलब्धोऽसूयितोऽथवा । ताडित: सन्निरुद्धो वा वृत्त्या वा परिहापित: ॥ ५८ ॥ निष्ठ्युतो मूत्रितो वाज्ञैर्बहुधैवं प्रकम्पित: । श्रेयस्काम: कृच्छ्रगत आत्मनात्मानमुद्धरेत् ॥ ५९ ॥

Kahit mapabayaan, insultuhin, kutyain o kainggitan ng masasama; kahit paulit-ulit na guluhin sa pamamagitan ng pambubugbog, paggapos, o pag-agaw ng hanapbuhay; kahit lawayan o dungisan ng ihi ng mga mangmang—ang naghahangad ng pinakamataas na layon ay dapat, sa kabila ng hirap, gamitin ang talino upang iahon ang sarili at manatiling ligtas sa antas na espirituwal.

Verse 60

श्रीउद्धव उवाच यथैवमनुबुध्येयं वद नो वदतां वर ॥ ६० ॥

Sinabi ni Śrī Uddhava: O pinakamainam sa mga tagapagsalita, ipaliwanag po kung paano ko ito mauunawaan nang wasto.

Verse 61

सुदु:सहमिमं मन्ये आत्मन्यसदतिक्रमम् । विदुषामपि विश्वात्मन् प्रकृतिर्हि बलीयसी । ऋते त्वद्धर्मनिरतान् शान्तांस्ते चरणालयान् ॥ ६१ ॥

O Kaluluwa ng sansinukob, iniisip kong napakahirap tiisin ang masasamang paglapastangan ng mga mangmang, sapagkat napakalakas ng kalikasan. Tanging ang Iyong mga deboto—matatag sa Iyong dharma at mapagmahal na paglilingkod, at payapa dahil nananahan sa Iyong mga paang-loto—ang nakakatagal sa gayong mga pagkakasala.