Adhyaya 21

Verse 1

श्रीभगवानुवाच य एतान् मत्पथो हित्वा भक्तिज्ञानक्रियात्मकान् । क्षुद्रान् कामांश्चलै: प्राणैर्जुषन्त: संसरन्ति ते ॥ १ ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: Yaong tumatalikod sa Aking mga landas—bhakti, jñāna, at disiplinadong tungkulin—at sa udyok ng magulong pandama ay humahabol sa mumunting kalayawan, sila’y tiyak na umiikot sa samsara.

Verse 2

स्वे स्वेऽधिकारे या निष्ठा स गुण: परिकीर्तित: । विपर्ययस्तु दोष: स्यादुभयोरेष निश्चय: ॥ २ ॥

Ang katatagan sa sariling tungkulin at kalagayan (svadharma) ang tinatawag na kabutihan; at ang paglihis dito ay kasalanan. Ito ang tiyak na pasya tungkol sa dalawa.

Verse 3

शुद्ध्यशुद्धी विधीयेते समानेष्वपि वस्तुषु । द्रव्यस्य विचिकित्सार्थं गुणदोषौ शुभाशुभौ । धर्मार्थं व्यवहारार्थं यात्रार्थमिति चानघ ॥ ३ ॥

O Uddhava na walang dungis, kahit magkapareho ang mga bagay sa isang uri, upang malaman ang nararapat ay dapat timbangin ang kabutihan at kapintasan, at ang mapalad at di-mapalad; kaya itinatakda ang dalisay at di-dalisay—para sa dharma, sa pakikitungo, at sa pagpapanatili ng buhay.

Verse 4

दर्शितोऽयं मयाचारो धर्ममुद्वहतां धुरम् ॥ ४ ॥

Ipinahayag Ko ang ganitong pamumuhay para sa mga nagdadala ng bigat ng mga alituntuning dharma sa daigdig.

Verse 5

भूम्यम्ब्वग्‍न्यनिलाकाशा भूतानां पञ्चधातव: । आब्रह्मस्थावरादीनां शारीरा आत्मसंयुता: ॥ ५ ॥

Ang lupa, tubig, apoy, hangin, at eter ang limang pangunahing sangkap na bumubuo sa katawan ng lahat ng kaluluwang nakagapos, mula kay Brahmā hanggang sa mga nilikhang di-gumagalaw; at ang lahat ng ito’y nagmumula sa iisang Kataas-taasang Persona ng Diyos, ang Bhagavān.

Verse 6

वेदेन नामरूपाणि विषमाणि समेष्वपि । धातुषूद्धव कल्प्यन्त एतेषां स्वार्थसिद्धये ॥ ६ ॥

Mahal kong Uddhava, bagama’t ang lahat ng katawan ay binubuo ng iisang limang elemento at kaya’y magkakatulad, itinakda ng mga Veda ang iba’t ibang pangalan at anyo upang makamit ng mga nilalang ang layunin ng buhay.

Verse 7

देशकालादिभावानां वस्तूनां मम सत्तम । गुणदोषौ विधीयेते नियमार्थं हि कर्मणाम् ॥ ७ ॥

O banal na Uddhava, upang pigilan ang mga gawaing makalupa, itinakda Ko sa lahat ng bagay—kabilang ang panahon, lugar, at mga bagay na pisikal—ang nararapat at di-nararapat, ang kabutihan at kapintasan.

Verse 8

अकृष्णसारो देशानामब्रह्मण्योऽशुचिर्भवेत् । कृष्णसारोऽप्यसौवीरकीकटासंस्कृतेरिणम् ॥ ८ ॥

Sa mga lugar, yaong mga walang batik-batik na antilope, yaong mga walang debosyon sa mga brahmana, at ang mga lupaing tigang ay itinuturing na maruming lupain.

Verse 9

कर्मण्यो गुणवान् कालो द्रव्यत: स्वत एव वा । यतो निवर्तते कर्म स दोषोऽकर्मक: स्मृत: ॥ ९ ॥

Ang isang tiyak na oras ay itinuturing na dalisay kapag ito ay angkop para sa pagsasagawa ng itinakdang tungkulin. Ang oras na humahadlang sa tungkulin ay itinuturing na marumi.

Verse 10

द्रव्यस्य शुद्ध्यशुद्धी च द्रव्येण वचनेन च । संस्कारेणाथ कालेन महत्वाल्पतयाथवा ॥ १० ॥

Ang kadalisayan o karumihan ng isang bagay ay itinatag sa pamamagitan ng paggamit ng ibang bagay, sa pamamagitan ng mga salita, mga ritwal, epekto ng panahon, o ayon sa laki.

Verse 11

शक्त्याशक्त्याथ वा बुद्ध्या समृद्ध्या च यदात्मने । अघं कुर्वन्ति हि यथा देशावस्थानुसारत: ॥ ११ ॥

Ang mga maruming bagay ay maaaring magdulot o hindi ng makasalanang reaksyon sa isang tao, depende sa lakas, talino, kayamanan, lokasyon, at pisikal na kondisyon ng taong iyon.

Verse 12

धान्यदार्वस्थितन्तूनां रसतैजसचर्मणाम् । कालवाय्वग्निमृत्तोयै: पार्थिवानां युतायुतै: ॥ १२ ॥

Ang iba't ibang bagay tulad ng mga butil, kagamitang kahoy, mga bagay na gawa sa buto, sinulid, likido, metal, balat, at mga bagay na lupa ay dinadalisay ng panahon, hangin, apoy, lupa, at tubig.

Verse 13

अमेध्यलिप्तं यद् येन गन्धलेपं व्यपोहति । भजते प्रकृतिं तस्य तच्छौचं तावदिष्यते ॥ १३ ॥

Ang isang panlinis ay itinuturing na angkop kapag inalis nito ang mabahong amoy o maruming balot ng isang bagay na nadungisan at ibinabalik ito sa likas nitong kalagayan.

Verse 14

स्‍नानदानतपोऽवस्थावीर्यसंस्कारकर्मभि: । मत्स्मृत्या चात्मन: शौचं शुद्ध: कर्माचरेद्‌द्विज: ॥ १४ ॥

Nalilinis ang sarili sa pamamagitan ng paliligo, pagkakawanggawa, pag-aayuno at pagtitika, edad, lakas, mga ritwal ng pagdalisay, mga itinakdang tungkulin, at higit sa lahat sa pag-alaala sa Akin. Kaya ang mga dwi-ja ay dapat magpakabanal bago gumanap ng kani-kanilang gawain.

Verse 15

मन्त्रस्य च परिज्ञानं कर्मशुद्धिर्मदर्पणम् । धर्म: सम्पद्यते षड्‌भिरधर्मस्तु विपर्यय: ॥ १५ ॥

Ang mantra ay nalilinis kapag binibigkas na may wastong kaalaman, at ang gawain ay nalilinis kapag iniaalay sa Akin. Sa pagdalisay ng lugar, panahon, bagay, gumagawa, mantra, at gawain—ang anim na ito—nagiging dharma; sa kabaligtaran, adharma.

Verse 16

क्व‍‍चिद् गुणोऽपि दोष: स्याद् दोषोऽपि विधिना गुण: । गुणदोषार्थनियमस्तद्भ‍िदामेव बाधते ॥ १६ ॥

Minsan, dahil sa utos ng Veda, ang kabutihan ay nagiging kasalanan; at ang karaniwang kasalanan ay nagiging kabutihan. Ang ganitong natatanging tuntunin ay nagpapawi sa malinaw na pagkakaiba ng kabutihan at kasalanan.

Verse 17

समानकर्माचरणं पतितानां न पातकम् । औत्पत्तिको गुण: सङ्गो न शयान: पतत्यध: ॥ १७ ॥

Ang parehong gawain na makapagpapabagsak sa isang mataas na tao ay hindi na nakapagpapabagsak sa mga taong bagsak na; sapagkat ang nakahandusay sa lupa ay hindi na maaaring mahulog pa. Ang makalupang pakikisama na ayon sa likas na ugali ay itinuturing ding likas na katangian.

Verse 18

यतो यतो निवर्तेत विमुच्येत ततस्तत: । एष धर्मो नृणां क्षेम: शोकमोहभयापह: ॥ १८ ॥

Kapag umiwas ang tao sa isang makasalanan o makamundong gawain, napapalaya siya mula sa pagkakagapos nito. Ang ganitong pagtalikod ang dharma na mapalad para sa tao, nag-aalis ng dalamhati, pagkalito, at takot.

Verse 19

विषयेषु गुणाध्यासात् पुंस: सङ्गस्ततो भवेत् । सङ्गात्तत्र भवेत् काम: कामादेव कलिर्नृणाम् ॥ १९ ॥

Kapag inakala ng tao na kanais-nais ang mga bagay ng pandama, tiyak na kakapit siya sa mga ito. Mula sa pagkakapit ay sumisibol ang pagnanasa, at mula sa pagnanasa ay nagmumula ang alitan sa mga tao.

Verse 20

कलेर्दुर्विषह: क्रोधस्तमस्तमनुवर्तते । तमसा ग्रस्यते पुंसश्चेतना व्यापिनी द्रुतम् ॥ २० ॥

Mula sa alitan ay sumisibol ang galit na di-matiis, at kasunod nito ang dilim ng kamangmangan. Mabilis na nilalamon ng dilim na iyon ang malawak na pag-unawa ng tao.

Verse 21

तया विरहित: साधो जन्तु: शून्याय कल्पते । ततोऽस्य स्वार्थविभ्रंशो मूर्च्छितस्य मृतस्य च ॥ २१ ॥

O banal na Uddhava, ang taong nawalan ng tunay na talino ay itinuturing na parang walang laman. Nalilihis siya sa tunay na layunin ng buhay at nagiging manhid, gaya ng nahimatay o patay.

Verse 22

विषयाभिनिवेशेन नात्मानं वेद नापरम् । वृक्षजीविकया जीवन् व्यर्थं भस्त्र‍ोव य: श्वसन् ॥ २२ ॥

Dahil sa pagkakalubog sa pagbigkas ng pandama, hindi nakikilala ng tao ang sarili o ang kapwa. Nabubuhay siyang walang saysay sa kamangmangan na parang puno, humihinga lamang na gaya ng bellow.

Verse 23

फलश्रुतिरियं नृणां न श्रेयो रोचनं परम् । श्रेयोविवक्षया प्रोक्तं यथा भैषज्यरोचनम् ॥ २३ ॥

Ang mga pahayag ng kasulatan na nangangako ng gantimpala ay hindi ang sukdulang kabutihan para sa tao; ito’y pang-akit upang isagawa ang kapaki-pakinabang na dharma, gaya ng pangakong kendi upang painumin ang bata ng mabuting gamot.

Verse 24

उत्पत्त्यैव हि कामेषु प्राणेषु स्वजनेषु च । आसक्तमनसो मर्त्या आत्मनोऽनर्थहेतुषु ॥ २४ ॥

Dahil lamang sa pagsilang sa materyal na katawan, ang tao’y kumakapit sa isip sa pagnanasa, sa pag-iingat ng buhay, at sa mga kaanak; kaya ang isip ay nalulubog sa mga sanhi ng kapahamakan na sumisira sa tunay na kapakinabangan ng sarili.

Verse 25

न तानविदुष: स्वार्थं भ्राम्यतो वृजिनाध्वनि । कथं युञ्ज्यात् पुनस्तेषु तांस्तमो विशतो बुध: ॥ २५ ॥

Ang mga di nakaaalam ng tunay na kapakinabangan ng sarili ay gumagala sa landas ng makamundong pag-iral at unti-unting patungo sa dilim; bakit pa sila hihikayatin ng Veda sa pagkalugod ng pandama, kahit sila’y mangmang ngunit nakikinig sa mga utos nito?

Verse 26

एवं व्यवसितं केचिदविज्ञाय कुबुद्धय: । फलश्रुतिं कुसुमितां न वेदज्ञा वदन्ति हि ॥ २६ ॥

May ilang may baluktot na isip na hindi nauunawaan ang tunay na layon ng kaalamang Veda, at itinatanyag nilang pinakamataas na katotohanan ang mga mabulaklak na pahayag ng Veda na nangangako ng materyal na gantimpala; ngunit ang tunay na nakaaalam ng Veda ay hindi nagsasalita nang ganyan.

Verse 27

कामिन: कृपणा लुब्धा: पुष्पेषु फलबुद्धय: । अग्निमुग्धा धूमतान्ता: स्वं लोकं न विदन्ति ते ॥ २७ ॥

Ang mga punô ng pita, kasakiman at pagkamaramot ay inaakalang ang mga bulaklak ang siyang bunga ng buhay; nalilinlang sa ningas ng apoy at nasasakal sa usok, hindi nila nakikilala ang tunay nilang pagkatao.

Verse 28

न ते मामङ्ग जानन्ति हृदिस्थं य इदं यत: । उक्थशस्‍‍‍‍‍त्रा ह्यसुतृपो यथा नीहारचक्षुष: ॥ २८ ॥

O Uddhava, ang mga taong nakatuon sa kasiyahang pandama sa pamamagitan ng paggalang sa mga ritwal ng Veda ay hindi nauunawaan na Ako’y nananahan sa puso ng lahat, at ang buong sansinukob ay nagmumula sa Akin at hindi naiiba sa Akin. Sila’y gaya ng may matang natatakpan ng hamog.

Verse 29

ते मे मतमविज्ञाय परोक्षं विषयात्मका: । हिंसायां यदि राग: स्याद् यज्ञ एव न चोदना ॥ २९ ॥ हिंसाविहारा ह्यालब्धै: पशुभि: स्वसुखेच्छया । यजन्ते देवता यज्ञै: पितृभूतपतीन् खला: ॥ ३० ॥

Ang mga nakatali sa kasiyahang pandama ay hindi nauunawaan ang lihim na pasya ng kaalamang Veda na Aking ipinaliwanag. Kung ang pagnanasa sa karahasan ay hinihikayat sa yajña, may utos sana roon; ngunit ang masasama, para sa sariling ligaya, ay pumapatay ng inosenteng hayop at sa pamamagitan ng yajña’y sumasamba sa mga diyos, ninuno, at mga pinuno ng mga nilalang na multo.

Verse 30

ते मे मतमविज्ञाय परोक्षं विषयात्मका: । हिंसायां यदि राग: स्याद् यज्ञ एव न चोदना ॥ २९ ॥ हिंसाविहारा ह्यालब्धै: पशुभि: स्वसुखेच्छया । यजन्ते देवता यज्ञै: पितृभूतपतीन् खला: ॥ ३० ॥

Ang mga nakatali sa kasiyahang pandama ay hindi nauunawaan ang lihim na pasya ng kaalamang Veda na Aking ipinaliwanag. Kung ang pagnanasa sa karahasan ay hinihikayat sa yajña, may utos sana roon; ngunit ang masasama, para sa sariling ligaya, ay pumapatay ng inosenteng hayop at sa pamamagitan ng yajña’y sumasamba sa mga diyos, ninuno, at mga pinuno ng mga nilalang na multo.

Verse 31

स्वप्नोपमममुं लोकमसन्तं श्रवणप्रियम् । आशिषो हृदि सङ्कल्प्य त्यजन्त्यर्थान् यथा वणिक् ॥ ३१ ॥

Ang mundong ito’y tulad ng panaginip—kaaya-ayang pakinggan ngunit sa totoo’y di tunay. Gaya ng mangangalakal na hangal na isinusuko ang tunay na yaman sa walang saysay na haka-haka, ang mga nalilinlang ay iniiwan ang tunay na mahalaga sa buhay at hinahabol ang pag-angat sa makalupang langit, habang iniisip sa puso ang mga pagpapalang materyal.

Verse 32

रज:सत्त्वतमोनिष्ठा रज:सत्त्वतमोजुष: । उपासत इन्द्रमुख्यान् देवादीन् न यथैव माम् ॥ ३२ ॥

Ang mga nakatatag sa rajas, sattva, at tamas ay sumasamba sa mga diyos at kapangyarihang banal—pinangungunahan ni Indra—na nagpapakita ng gayong mga guna; ngunit hindi nila Ako sinasamba nang nararapat.

Verse 33

इष्ट्वेह देवता यज्ञैर्गत्वा रंस्यामहे दिवि । तस्यान्त इह भूयास्म महाशाला महाकुला: ॥ ३३ ॥ एवं पुष्पितया वाचा व्याक्षिप्तमनसां नृणाम् । मानिनां चातिलुब्धानां मद्वार्तापि न रोचते ॥ ३४ ॥

Iniisip ng mga sumasamba sa mga diyos: “Sa buhay na ito sasambahin namin ang mga diyos sa pamamagitan ng mga yajña; makararating kami sa langit at magtatamasa roon. Kapag natapos ang tamis ng pagtamasa, babalik kami rito at isisilang bilang mayayamang maybahay sa mararangal na angkan.” Dahil sa labis na pagmamataas at kasakiman, nalilito sila sa mabulaklak na pananalita ng Veda at hindi naaakit sa mga paksa tungkol sa Akin, ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 34

इष्ट्वेह देवता यज्ञैर्गत्वा रंस्यामहे दिवि । तस्यान्त इह भूयास्म महाशाला महाकुला: ॥ ३३ ॥ एवं पुष्पितया वाचा व्याक्षिप्तमनसां नृणाम् । मानिनां चातिलुब्धानां मद्वार्तापि न रोचते ॥ ३४ ॥

Kaya nga, ang mga taong naliligaw ang isip dahil sa mabulaklak na pananalita ng Veda—mga labis ang pagmamataas at kasakiman—ay hindi man lamang nalulugod sa pag-uusap tungkol sa Akin, sapagkat hindi nagigising sa kanila ang lasa ng bhakti.

Verse 35

वेदा ब्रह्मात्मविषयास्‍त्रिकाण्डविषया इमे । परोक्षवादा ऋषय: परोक्षं मम च प्रियम् ॥ ३५ ॥

Ang mga Veda, bagama’t nahahati sa tatlong bahagi, sa huli’y naghahayag ng katotohanan tungkol sa brahman at sa ātman. Gayunman, ang mga ṛṣi at mga mantra ay nagsasalita nang di-tuwiran at malalim; at ang ganitong lihim na paglalarawan ay kalugud-lugod din sa Akin.

Verse 36

शब्दब्रह्म सुदुर्बोधं प्राणेन्द्रियमनोमयम् । अनन्तपारं गम्भीरं दुर्विगाह्यं समुद्रवत् ॥ ३६ ॥

Ang śabda-brahma, ang transendental na tunog ng Veda, ay napakahirap maunawaan at nagpapakita sa iba’t ibang antas sa prāṇa, sa mga pandama, at sa isip. Ang tunog na ito’y walang hanggan, malalim, at di-masisisid, gaya ng karagatan.

Verse 37

मयोपबृंहितं भूम्ना ब्रह्मणानन्तशक्तिना । भूतेषु घोषरूपेण बिसेषूर्णेव लक्ष्यते ॥ ३७ ॥

Ako, ang Kataas-taasang Panginoon na may walang-hanggang kapangyarihan at nananahan sa lahat ng nilalang, ang mismong nagtatatag ng panginginig ng tunog ng Veda bilang oṁkāra sa loob ng bawat buhay. Ito’y nadarama nang napakasubtil, gaya ng isang hibla sa tangkay ng lotus.

Verse 38

यथोर्णनाभिर्हृदयादूर्णामुद्वमते मुखात् । आकाशाद् घोषवान् प्राणो मनसा स्पर्शरूपिणा ॥ ३८ ॥ छन्दोमयोऽमृतमय: सहस्रपदवीं प्रभु: । ओङ्काराद् व्यञ्जितस्पर्शस्वरोष्मान्त स्थभूषिताम् ॥ ३९ ॥ विचित्रभाषाविततां छन्दोभिश्चतुरुत्तरै: । अनन्तपारां बृहतीं सृजत्याक्षिपते स्वयम् ॥ ४० ॥

Gaya ng gagamba na mula sa puso ay naglalabas ng sapot at iniluluwa sa bibig, gayon din ang Bhagavān, ang Kataas-taasang Persona, mula sa langit ng Kanyang puso ay inihahayag sa pamamagitan ng isip ang sinaunang prāṇa na umaalingawngaw, na may anyong mga tunog ng pagdampi (sparśa), puspos ng mga sukat ng Veda at ng amṛta na kaligayahang transendental.

Verse 39

यथोर्णनाभिर्हृदयादूर्णामुद्वमते मुखात् । आकाशाद् घोषवान् प्राणो मनसा स्पर्शरूपिणा ॥ ३८ ॥ छन्दोमयोऽमृतमय: सहस्रपदवीं प्रभु: । ओङ्काराद् व्यञ्जितस्पर्शस्वरोष्मान्त स्थभूषिताम् ॥ ३९ ॥ विचित्रभाषाविततां छन्दोभिश्चतुरुत्तरै: । अनन्तपारां बृहतीं सृजत्याक्षिपते स्वयम् ॥ ४० ॥

Ang Panginoon, na binubuo ng mga sukat (chandas) at puspos ng amṛta, ay pinalalaganap ang tunog ng Veda sa libo-libong landas, pinalamutian ng mga titik na lumitaw mula sa Oṁkāra: mga katinig, patinig, sibilante, at mga semipatinig.

Verse 40

यथोर्णनाभिर्हृदयादूर्णामुद्वमते मुखात् । आकाशाद् घोषवान् प्राणो मनसा स्पर्शरूपिणा ॥ ३८ ॥ छन्दोमयोऽमृतमय: सहस्रपदवीं प्रभु: । ओङ्काराद् व्यञ्जितस्पर्शस्वरोष्मान्त स्थभूषिताम् ॥ ३९ ॥ विचित्रभाषाविततां छन्दोभिश्चतुरुत्तरै: । अनन्तपारां बृहतीं सृजत्याक्षिपते स्वयम् ॥ ४० ॥

Nililikha Niya ang pananalita ng Veda na lumalaganap sa sari-saring anyo ng wika, sa pamamagitan ng mga sukat na ang bawat kasunod ay may dagdag na apat na pantig kaysa nauna, hanggang maging dakilang tunog na walang hangganan; at sa huli, Siya rin ang muling humihigop ng pagpapakita ng tunog ng Veda pabalik sa Kanyang Sarili.

Verse 41

गायत्र्युष्णिगनुष्टुप् च बृहती पङ्‌क्तिरेव च । त्रिष्टुब्जगत्यतिच्छन्दो ह्यत्यष्‍ट्यतिजगद् विराट् ॥ ४१ ॥

Ang mga sukat ng Veda ay: Gāyatrī, Uṣṇik, Anuṣṭup, Bṛhatī, Paṅkti, Triṣṭup, Jagatī, Aticchanda, Atyaṣṭi, Atijagatī, at Ativirāṭ.

Verse 42

किं विधत्ते किमाचष्टे किमनूद्य विकल्पयेत् । इत्यस्या हृदयं लोके नान्यो मद् वेद कश्चन ॥ ४२ ॥

Ang lihim na diwa ng kaalaman ng Veda—“ano ang itinatakda nito, ano ang ipinahahayag, ano ang inuulit, at ano ang inihahain bilang kapalit”—sa mundong ito ay walang tunay na nakauunawa kundi Ako lamang.

Verse 43

मां विधत्तेऽभिधत्ते मां विकल्प्यापोह्यते त्वहम् । एतावान् सर्ववेदार्थ: शब्द आस्थाय मां भिदाम् । मायामात्रमनूद्यान्ते प्रतिषिध्य प्रसीदति ॥ ४३ ॥

Ako mismo ang handog na yajña na iniutos ng mga Veda, at Ako rin ang Diyos na dapat sambahin. Ako ang inihaharap bilang iba’t ibang palagay ng pilosopiya, at Ako rin ang saka sinusuri at itinatatwa. Sa gayon, ang banal na tunog ng Veda ang nagtatatag sa Akin bilang diwa ng lahat ng kahulugan ng Veda. Sinusuri ng Veda ang lahat ng materyal na pagdadalawahan bilang tanging kapangyarihang māyā Ko, at sa huli’y ganap itong itinatanggi at nagkakamit ng sariling kasiyahang espirituwal.