Adhyaya 16

Verse 1

श्रीउद्धव उवाच त्वं ब्रह्म परमं साक्षादनाद्यन्तमपावृतम् । सर्वेषामपि भावानां त्राणस्थित्यप्ययोद्भ‍व: ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrī Uddhava: Mahal kong Panginoon, Ikaw ang mismong Kataas-taasang Brahman, walang simula at walang wakas, at hindi nalilimitahan ng anuman. Ikaw ang tagapangalaga, tagapagpanatili, tagapagwasak, at sanhi ng paglitaw ng lahat ng umiiral.

Verse 2

उच्चावचेषु भूतेषु दुर्ज्ञेयमकृतात्मभि: । उपासते त्वां भगवन् याथातथ्येन ब्राह्मणा: ॥ २ ॥

O Bhagavān, mahirap maunawaan ng may maruming loob na Ikaw ay naroroon sa lahat ng nilalang, mataas man o mababa; ngunit ang mga brāhmaṇa na nakakabatid sa wakas ng Veda ay sumasamba sa Iyo ayon sa katotohanan.

Verse 3

येषु येषु च भूतेषु भक्त्या त्वां परमर्षय: । उपासीना: प्रपद्यन्ते संसिद्धिं तद् वदस्व मे ॥ ३ ॥

Pakisabi sa akin ang mga kasakdalang natatamo ng mga dakilang pantas sa pagsamba sa Iyo nang may debosyon; at ipaliwanag din kung alin-alin sa Iyong mga anyo ang kanilang sinasamba.

Verse 4

गूढश्चरसि भूतात्मा भूतानां भूतभावन । न त्वां पश्यन्ति भूतानि पश्यन्तं मोहितानि ते ॥ ४ ॥

O Kaluluwa ng lahat ng nilalang, Tagapagpanatili ng lahat, lihim Kang gumagalaw sa gitna ng mga nilalang. Nakikita Mo sila, ngunit dahil sa pagkahibang na dulot Mo, hindi ka nila makita.

Verse 5

या: काश्च भूमौ दिवि वै रसायां विभूतयो दिक्षु महाविभूते । ता मह्यमाख्याह्यनुभावितास्ते नमामि ते तीर्थपदाङ्‍‍घ्रिपद्मम् ॥ ५ ॥

O Panginoong makapangyarihan, ipaliwanag Mo sa akin ang di-mabilang Mong mga vibhuti na inihahayag Mo sa lupa, sa langit, sa kailaliman at sa lahat ng dako. Nagpupugay ako sa Iyong mga paang-loto, kanlungan ng lahat ng banal na tirtha.

Verse 6

श्रीभगवानुवाच एवमेतदहं पृष्ट: प्रश्न‍ं प्रश्न‍‍विदां वर । युयुत्सुना विनशने सपत्नैरर्जुनेन वै ॥ ६ ॥

Sinabi ng Sri Bhagavan: O pinakamahusay sa mga marunong magtanong, ganyan nga; noon pa man ay tinanong na Ako ng kaparehong tanong. Sa mapanirang larangan ng Kurukshetra, si Arjuna na nagnanais lumaban sa kanyang mga katunggali ay nagtanong sa Akin ng tanong na ito.

Verse 7

ज्ञात्वा ज्ञातिवधं गर्ह्यमधर्मं राज्यहेतुकम् । ततो निवृत्तो हन्ताहं हतोऽयमिति लौकिक: ॥ ७ ॥

Sa Kurukshetra, inisip ni Arjuna na ang pagpatay sa mga kamag-anak ay kasuklam-suklam at adharma, na udyok lamang ng pagnanais sa kaharian. Kaya umurong siya sa labanan, iniisip: “Ako ang magiging mamamatay-tao; sila’y mapapahamak.” Sa gayon, siya’y nabagabag ng makalupang kamalayan.

Verse 8

स तदा पुरुषव्याघ्रो युक्त्या मे प्रतिबोधित: । अभ्यभाषत मामेवं यथा त्वं रणमूर्धनि ॥ ८ ॥

Noong sandaling iyon, pinaliwanagan Ko si Arjuna, ang tigre sa mga tao, sa pamamagitan ng makatuwirang pangangatwiran. At sa harap ng labanan, nagtanong siya sa Akin gaya ng pagtatanong mo ngayon.

Verse 9

अहमात्मोद्धवामीषां भूतानां सुहृदीश्वर: । अहं सर्वाणि भूतानि तेषां स्थित्युद्भ‍वाप्यय: ॥ ९ ॥

Mahal kong Uddhava, Ako ang Paramatma ng lahat ng nilalang; kaya likas Akong kanilang mabuting kaibigan at kataas-taasang tagapamahala. Bilang lumikha, tagapagpanatili, at tagapagwakas ng lahat, hindi Ako naiiba sa kanila.

Verse 10

अहं गतिर्गतिमतां काल: कलयतामहम् । गुणानां चाप्यहं साम्यं गुणिन्यौत्पत्तिको गुण: ॥ १० ॥

Ako ang sukdulang hantungan ng mga naghahangad ng pag-unlad; sa mga may pagpipigil, Ako ang Kala (panahon). Sa mga guna Ako ang pagkakapantay, at sa mga banal Ako ang likás na kabutihan.

Verse 11

गुणिनामप्यहं सूत्रं महतां च महानहम् । सूक्ष्माणामप्यहं जीवो दुर्जयानामहं मन: ॥ ११ ॥

Sa mga bagay na may mga katangian, Ako ang pangunahing sinulid ng Prakriti; sa mga dakila, Ako ang Mahat-tattva. Sa mga maselan, Ako ang jīva; at sa mga mahirap daigin, Ako ang isip.

Verse 12

हिरण्यगर्भो वेदानां मन्त्राणां प्रणवस्‍त्रिवृत् । अक्षराणामकारोऽस्मि पदानिच्छन्दसामहम् ॥ १२ ॥

Sa mga Veda, Ako ang kanilang unang guro, si Hiraṇyagarbha (Brahmā); sa mga mantra, Ako ang tatlong-titik na praṇava na ‘Oṁ’. Sa mga titik, Ako ang ‘a’, at sa mga banal na sukat, Ako ang Gāyatrī.

Verse 13

इन्द्रोऽहं सर्वदेवानां वसूनामस्मि हव्यवाट् । आदित्यानामहं विष्णू रुद्राणां नीललोहित: ॥ १३ ॥

Sa lahat ng mga deva, Ako si Indra; sa mga Vasu, Ako si Havyavāh (Agni). Sa mga Āditya, Ako si Viṣṇu; at sa mga Rudra, Ako si Nīlalohita (Śiva).

Verse 14

ब्रह्मर्षीणां भृगुरहं राजर्षीणामहं मनु: । देवर्षीणां नारदोऽहं हविर्धान्यस्मि धेनुषु ॥ १४ ॥

Sa mga Brahmarṣi, Ako si Bhṛgu; sa mga Rājarṣi, Ako si Manu. Sa mga Devarṣi, Ako si Nārada; at sa mga baka, Ako si Kāmadhenu.

Verse 15

सिद्धेश्वराणां कपिल: सुपर्णोऽहं पतत्रिणाम् । प्रजापतीनां दक्षोऽहं पितृणामहमर्यमा ॥ १५ ॥

Sa mga siddha Ako si Kapila, at sa mga ibon Ako ang Suparṇa Garuḍa. Sa mga Prajāpati Ako si Dakṣa, at sa mga Pitṛ (ninuno) Ako si Aryamā.

Verse 16

मां विद्ध्युद्धव दैत्यानां प्रह्लादमसुरेश्वरम् । सोमं नक्षत्रौषधीनां धनेशं यक्षरक्षसाम् ॥ १६ ॥

Mahal kong Uddhava, sa mga daitya kilalanin mo Ako bilang si Prahlāda Mahārāja, ang banal na panginoon ng mga asura. Sa mga bituin at halamang-gamot Ako si Soma, si Candra (ang buwan); at sa mga Yakṣa at Rākṣasa Ako si Dhanesha Kuvera, panginoon ng yaman.

Verse 17

ऐरावतं गजेन्द्राणां यादसां वरुणं प्रभुम् । तपतां द्युमतां सूर्यं मनुष्याणां च भूपतिम् ॥ १७ ॥

Sa mga haring-elepante Ako si Airāvata; sa mga nilalang sa tubig Ako si Varuṇa, panginoon ng mga dagat. Sa lahat ng nagbibigay-init at liwanag Ako ang araw; at sa mga tao Ako ang hari.

Verse 18

उच्चै:श्रवास्तुरङ्गाणां धातूनामस्मि काञ्चनम् । यम: संयमतां चाहम् सर्पाणामस्मि वासुकि: ॥ १८ ॥

Sa mga kabayo Ako si Uccaiḥśravā, at sa mga metal Ako ang kāñcana—ginto. Sa mga pumipigil at nagpaparusa Ako si Yamarāja; at sa mga ahas Ako si Vāsuki.

Verse 19

नागेन्द्राणामनन्तोऽहं मृगेन्द्र: श‍ृङ्गिदंष्ट्रिणाम् । आश्रमाणामहं तुर्यो वर्णानां प्रथमोऽनघ ॥ १९ ॥

O Uddhava na walang dungis, sa mga hari ng ahas Ako si Anantadeva; at sa mga hayop na may matutulis na sungay o pangil Ako ang leon, hari ng mga hayop. Sa mga āśrama Ako ang ikaapat, ang sannyāsa; at sa mga varṇa Ako ang una, ang brāhmaṇa.

Verse 20

तीर्थानां स्रोतसां गङ्गा समुद्र: सरसामहम् । आयुधानां धनुरहं त्रिपुरघ्नो धनुष्मताम् ॥ २० ॥

Sa mga banal na pook at umaagos na batis, Ako ang dalisay na Ilog Ganga; at sa mga tubig na payapa, Ako ang karagatan. Sa mga sandata, Ako ang pana; at sa mga mamamana, Ako si Panginoong Śiva, ang pumuksa sa Tripura.

Verse 21

धिष्ण्यानामस्म्यहं मेरुर्गहनानां हिमालय: । वनस्पतीनामश्वत्थ ओषधीनामहं यव: ॥ २१ ॥

Sa mga tahanan, Ako ang Bundok Meru; at sa mga pook na mahirap pasukin, Ako ang Himalaya. Sa mga puno, Ako ang banal na aśvattha; at sa mga halamang-gamot, Ako ang yava—halamang nagbubunga ng butil.

Verse 22

पुरोधसां वसिष्ठोऽहं ब्रह्मिष्ठानां बृहस्पति: । स्कन्दोऽहं सर्वसेनान्यामग्रण्यां भगवानज: ॥ २२ ॥

Sa mga pari, Ako si Vasiṣṭha Muni; at sa mga pinakadakila sa kulturang Veda, Ako si Bṛhaspati. Sa mga dakilang pinunong-militar, Ako si Skanda (Kārtikeya); at sa mga nangunguna sa marangal na landas ng pamumuhay, Ako si Bhagavān Aja—Brahmā.

Verse 23

यज्ञानां ब्रह्मयज्ञोऽहं व्रतानामविहिंसनम् । वाय्वग्‍न्यर्काम्बुवागात्मा शुचीनामप्यहं शुचि: ॥ २३ ॥

Sa mga yajña, Ako ang brahma-yajña—pag-aaral ng Veda; at sa mga panata, Ako ang ahiṁsā, ang di-karahasan. Sa lahat ng nagpapadalisay, Ako ang hangin, apoy, araw, tubig, at pananalita; kahit sa mga dalisay, Ako ang sukdulang kadalisayan.

Verse 24

योगानामात्मसंरोधो मन्त्रोऽस्मि विजिगीषताम् । आन्वीक्षिकी कौशलानां विकल्प: ख्यातिवादिनाम् ॥ २४ ॥

Sa mga antas ng yoga, Ako ang ganap na pagpipigil sa sarili—samādhi, kung saan ang kaluluwa’y lubos na humihiwalay sa ilusyon. Sa mga naghahangad ng tagumpay, Ako ang maingat na payong pampulitika; sa mga paraang bihasa sa paghiwalay, Ako ang ānvīkṣikī—kaalamang-ātman na nagtatangi sa espiritu at materya. Sa mga pilosopong mapagpalagay, Ako ang sari-saring pananaw.

Verse 25

स्‍त्रीणां तु शतरूपाहं पुंसां स्वायम्भुवो मनु: । नारायणो मुनीनां च कुमारो ब्रह्मचारिणाम् ॥ २५ ॥

Sa mga babae, Ako si Śatarūpā; at sa mga lalaki, Ako ang kanyang asawa, si Svāyambhuva Manu. Sa mga pantas, Ako si Nārāyaṇa; at sa mga brahmacārī, Ako si Sanat-kumāra.

Verse 26

धर्माणामस्मि संन्यास: क्षेमाणामबहिर्मति: । गुह्यानां सुनृतं मौनं मिथुनानामजस्त्वहम् ॥ २६ ॥

Sa mga alituntunin ng dharma, Ako ang sannyāsa (pagwawaksi), at sa mga anyo ng kapanatagan Ako ang kamalayan sa walang-hanggang Ātman sa loob. Sa mga lihim, Ako ang matamis na tapat na pananalita at katahimikan; at sa mga magkaparis, Ako si Aja (Brahmā).

Verse 27

संवत्सरोऽस्म्यनिमिषामृतूनां मधुमाधवौ । मासानां मार्गशीर्षोऽहं नक्षत्राणां तथाभिजित् ॥ २७ ॥

Sa mga mapagbantay na ikot ng panahon, Ako ang taon; at sa mga panahon, Ako ang Madhu-Mādhava, ang tagsibol. Sa mga buwan, Ako ang Mārgaśīrṣa; at sa mga bahay-buwan, Ako ang mapalad na Abhijit.

Verse 28

अहं युगानां च कृतं धीराणां देवलोऽसित: । द्वैपायनोऽस्मि व्यासानां कवीनां काव्य आत्मवान् ॥ २८ ॥

Sa mga yuga, Ako ang Kṛta (Satya)-yuga; at sa mga matatag na rishi, Ako si Devala at Asita. Sa mga Vyāsa na naghati ng mga Veda, Ako si Kṛṣṇa Dvaipāyana Vedavyāsa; at sa mga makatang pantas, Ako si Kāvya na may espiritu (Śukrācārya).

Verse 29

वासुदेवो भगवतां त्वं तु भागवतेष्वहम् । किम्पुरुषाणां हनुमान् विद्याध्राणां सुदर्शन: ॥ २९ ॥

Sa mga karapat-dapat tawaging Bhagavān, Ako si Vāsudeva; at sa mga bhakta, O Uddhava, ikaw ang aking kinatawan. Sa mga Kimpuruṣa, Ako si Hanumān; at sa mga Vidyādhara, Ako si Sudarśana.

Verse 30

रत्नानां पद्मरागोऽस्मि पद्मकोश: सुपेशसाम् । कुशोऽस्मि दर्भजातीनां गव्यमाज्यं हवि:ष्वहम् ॥ ३० ॥

Sa mga hiyas, Ako ang padmarāga (ruby), at sa mga bagay na marilag Ako ang kopa ng lotus. Sa mga uri ng damo, Ako ang banal na kuśa, at sa mga handog Ako ang ghee at iba pang sangkap na mula sa baka.

Verse 31

व्यवसायिनामहं लक्ष्मी: कितवानां छलग्रह: । तितिक्षास्मि तितिक्षूणां सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ ३१ ॥

Sa mga masikap at mapagsikap, Ako ang Lakṣmī—kapalaran at kasaganaan; sa mga manlilinlang, Ako ang pagsusugal. Sa mga matiisin, Ako ang pagpapatawad; at sa mga nasa sattva, Ako ang kanilang kabutihang-sattva.

Verse 32

ओज: सहो बलवतां कर्माहं विद्धि सात्वताम् । सात्वतां नवमूर्तीनामादिमूर्तिरहं परा ॥ ३२ ॥

Sa mga makapangyarihan, Ako ang ojas at saha—lakas ng katawan at isip; at alamin na ang mga gawain ng Aking mga deboto, ang mga Sātvata, ay mga kilos ng bhakti tungo sa Akin. Sinasamba Ako ng mga Sātvata sa siyam na anyo; sa mga iyon Ako ang unang at pangunahing anyo, si Vāsudeva.

Verse 33

विश्वावसु: पूर्वचित्तिर्गन्धर्वाप्सरसामहम् । भूधराणामहं स्थैर्यं गन्धमात्रमहं भुव: ॥ ३३ ॥

Sa mga Gandharva, Ako si Viśvāvasu; at sa mga Apsarā, Ako si Pūrvacitti. Sa mga bundok, Ako ang katatagan; at sa lupa, Ako ang pinakadiwa ng halimuyak.

Verse 34

अपां रसश्च परमस्तेजिष्ठानां विभावसु: । प्रभा सूर्येन्दुताराणां शब्दोऽहं नभस: पर: ॥ ३४ ॥

Sa tubig, Ako ang pinakadakilang lasa—ang tamis; at sa mga maningning, Ako si Vibhāvasu, ang araw. Ako ang liwanag ng araw, buwan, at mga bituin, at Ako ang transendental na tunog na umaalingawngaw sa kalangitan.

Verse 35

ब्रह्मण्यानां बलिरहं वीराणामहमर्जुन: । भूतानां स्थितिरुत्पत्तिरहं वै प्रतिसङ्क्रम: ॥ ३५ ॥

Sa mga tapat sa kulturang brahmana, Ako si Bali Mahārāja na anak ni Virocana; at sa mga bayani, Ako si Arjuna. Tunay, ang paglikha, pag-iingat, at paglipol ng lahat ng nilalang ay Ako rin.

Verse 36

गत्युक्त्युत्सर्गोपादानमानन्दस्पर्शलक्षणम् । आस्वादश्रुत्यवघ्राणमहं सर्वेन्द्रियेन्द्रियम् ॥ ३६ ॥

Ako ang mga tungkulin ng limang pandamang gumagawa—paa (paglakad), pananalita, pagdumi, kamay (pagkuha), at ari—gayundin ng limang pandamang nakakabatid—haplos, paningin, lasa, pandinig, at pang-amoy. Ako rin ang lakas na nagpaparanas sa bawat pandama ng kani-kaniyang bagay.

Verse 37

पृथिवी वायुराकाश आपो ज्योतिरहं महान् । विकार: पुरुषोऽव्यक्तं रज: सत्त्वं तम: परम् । अहमेतत्प्रसङ्ख्यानं ज्ञानं तत्त्वविनिश्चय: ॥ ३७ ॥

Ako ang anyo, lasa, amoy, haplos, at tunog; ang huwad na ego; ang mahat-tattva; ang lupa, tubig, apoy, hangin, at langit; ang buhay na nilalang; ang di-nahahayag na kalikasan; ang mga guna—kabutihan, pagnanasa, at kamangmangan—at ang Panginoong Transendental. Ang lahat ng ito, kasama ang kaalaman sa kani-kaniyang tanda at ang matatag na paninindigang bunga ng kaalamang iyon, ay kumakatawan sa Akin.

Verse 38

मयेश्वरेण जीवेन गुणेन गुणिना विना । सर्वात्मनापि सर्वेण न भावो विद्यते क्व‍‍चित् ॥ ३८ ॥

Bilang Kataas-taasang Panginoon, Ako ang saligan ng buhay na nilalang, ng mga guna ng kalikasan, at ng mahat-tattva. Kaya Ako ang lahat, at walang anumang maaaring umiral kung wala Ako.

Verse 39

सङ्ख्यानं परमाणूनां कालेन क्रियते मया । न तथा मे विभूतीनां सृजतोऽण्डानि कोटिश: ॥ ३९ ॥

Kahit sa paglipas ng panahon ay mabilang Ko ang lahat ng atomo ng sansinukob, hindi Ko pa rin mabibilang ang lahat ng Aking mga karangalan (vibhūti) na Aking inihahayag sa di-mabilang na mga uniberso.

Verse 40

तेज: श्री: कीर्तिरैश्वर्यं ह्रीस्त्याग: सौभगं भग: । वीर्यं तितिक्षा विज्ञानं यत्र यत्र स मेंऽशक: ॥ ४० ॥

Saanman may kapangyarihan, kagandahan, katanyagan, kasaganaan, kahinhinan, pagtalikod, ligayang-ispirituwal, kapalaran, lakas, pagtitiis, o kaalamang banal—iyon ay pagpapalawak lamang ng aking karangyaan.

Verse 41

एतास्ते कीर्तिता: सर्वा: सङ्‍क्षेपेण विभूतय: । मनोविकारा एवैते यथा वाचाभिधीयते ॥ ४१ ॥

Ito ang lahat ng aking mga vibhuti na sinabi ko sa iyo nang maikli; at ang mga pambihirang katangiang materyal ng aking nilikha ay mga pagbabago lamang ng isip, na tinutukoy sa iba’t ibang paraan ayon sa kalagayan.

Verse 42

वाचं यच्छ मनो यच्छ प्राणान् यच्छेन्द्रियाणि च । आत्मानमात्मना यच्छ न भूय: कल्पसेऽध्वने ॥ ४२ ॥

Kaya pigilan ang iyong pananalita, supilin ang isip, pagtagumpayan ang prāṇa o hininga ng buhay, at ayusin ang mga pandama; at sa dalisay na talino, pamahalaan ang sarili sa pamamagitan ng sarili—sa gayon hindi ka na muling mahuhulog sa landas ng makamundong pag-iral.

Verse 43

यो वै वाङ्‍मनसी सम्यगसंयच्छन् धिया यति: । तस्य व्रतं तपो दानं स्रवत्यामघटाम्बुवत् ॥ ४३ ॥

Ang isang nagsasanay na hindi ganap na nakokontrol ang salita at isip sa pamamagitan ng mas mataas na talino ay makikitang ang kanyang panata, pag-aayuno, at pagkakawanggawa ay umaagos palayo gaya ng tubig sa palayok na luwad na hindi pa naluluto.

Verse 44

तस्माद्वचोमन:प्राणान् नियच्छेन्मत्परायण: । मद्भ‍‍क्तियुक्तया बुद्ध्या तत: परिसमाप्यते ॥ ४४ ॥

Kaya ang taong sumuko sa akin ay dapat kontrolin ang pananalita, isip, at prāṇa; at pagkatapos, sa talinong puspos ng mapagmahal na bhakti sa akin, ganap niyang matutupad ang layunin ng buhay.