Adhyaya 13

Verse 1

श्रीभगवानुवाच सत्त्वं रजस्तम इति गुणा बुद्धेर्न चात्मन: । सत्त्वेनान्यतमौ हन्यात् सत्त्वं सत्त्वेन चैव हि ॥ १ ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: Ang tatlong guṇa—sattva, rajas, at tamas—ay nauukol sa materyal na buddhi, hindi sa ātman. Sa paglinang ng sattva, napagwawagi ang rajas at tamas; at sa paglinang ng transendental na sattva (śuddha-sattva), napapalaya maging mula sa materyal na sattva.

Verse 2

सत्त्वाद् धर्मो भवेद् वृद्धात् पुंसो मद्भ‍‍‍क्तिलक्षण: । सात्त्विकोपासया सत्त्वं ततो धर्म: प्रवर्तते ॥ २ ॥

Kapag ang nilalang ay matatag na nakalugar sa sattva, ang dharma na may tanda ng bhakti sa Akin ay nagiging nangingibabaw. Napalalakas ang sattva sa pagsamba at paglinang ng mga bagay na sāttvika; mula roon, umuusbong at umaandar ang dharma.

Verse 3

धर्मो रजस्तमो हन्यात् सत्त्ववृद्धिरनुत्तम: । आशु नश्यति तन्मूलो ह्यधर्म उभये हते ॥ ३ ॥

Ang dharma na pinalalakas ng pagdami ng sattva ay winawasak ang rajas at tamas; kapag napawi ang dalawa, ang ugat na adharma ay mabilis ding naglalaho.

Verse 4

आगमोऽप: प्रजा देश: काल: कर्म च जन्म च । ध्यानं मन्त्रोऽथ संस्कारो दशैते गुणहेतव: ॥ ४ ॥

Ang kasulatan, tubig, pakikisama sa mga anak o sa mga tao, lugar, panahon, gawain, kapanganakan, pagninilay, pagbigkas ng mantra, at mga ritwal ng paglilinis—ang sampung ito ang sanhi ng pag-iral ng iba’t ibang guna.

Verse 5

तत्तत् सात्त्विकमेवैषां यद् यद् वृद्धा: प्रचक्षते । निन्दन्ति तामसं तत्तद् राजसं तदुपेक्षितम् ॥ ५ ॥

Sa sampung ito, pinupuri at inirerekomenda ng mga pantas na batid ang Veda ang mga sattvika; tinutuligsa at itinatakwil ang tamasika; at walang pakialam sa rajasika.

Verse 6

सात्त्विकान्येव सेवेत पुमान् सत्त्वविवृद्धये । ततो धर्मस्ततो ज्ञानं यावत् स्मृतिरपोहनम् ॥ ६ ॥

Upang lumago ang sattva, dapat pagyamanin ng tao ang mga bagay na sattvika. Kapag tumaas ang sattva, sumusunod ang dharma; mula sa dharma, nagigising ang kaalaman—hanggang sa maibalik ang pag-alala sa ātman at maalis ang maling pagkakakilanlan sa katawan at isip.

Verse 7

वेणुसङ्घर्षजो वह्निर्दग्ध्वा शाम्यति तद्वनम् । एवं गुणव्यत्ययजो देह: शाम्यति तत्क्रिय: ॥ ७ ॥

Ang apoy na nalilikha sa pagkikiskisan ng kawayan ay sinusunog ang mismong gubat ng kawayan—ang pinagmulan nito—at saka kusang humuhupa. Gayon din, sa pag-uugnayan ng mga guna nalilikha ang banayad at magaspang na katawan; kapag ginamit ang isip at katawan sa pagsasanay ng kaalaman, winawasak ng kaliwanagang iyon ang mga gunang lumikha sa katawan, kaya napapapayapa ang isip at katawan.

Verse 8

श्रीउद्धव उवाच विदन्ति मर्त्या: प्रायेण विषयान् पदमापदाम् । तथापि भुञ्जते कृष्ण तत्कथं श्वखराजवत् ॥ ८ ॥

Sinabi ni Śrī Uddhava: Mahal na Kṛṣṇa, karaniwang alam ng tao na ang makamundong pagnanasa ay magdadala ng malaking pagdurusa sa hinaharap, ngunit patuloy pa rin silang nag-eenjoy. Panginoon, paano kikilos ang may kaalaman na parang aso, asno, o kambing?

Verse 9

श्रीभगवानुवाच अहमित्यन्यथाबुद्धि: प्रमत्तस्य यथा हृदि । उत्सर्पति रजो घोरं ततो वैकारिकं मन: ॥ ९ ॥ रजोयुक्तस्य मनस: सङ्कल्प: सविकल्पक: । तत: कामो गुणध्यानाद् दु:सह: स्याद्धि दुर्मते: ॥ १० ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: O Uddhava, sa puso ng taong pabaya ay sumisibol ang maling pagkaunawa na “ako”. Mula roon, umaalimbukay ang mabagsik na rajas, at ang isip na likás na nasa kabutihan ay nagiging magulo at nababahiran.

Verse 10

श्रीभगवानुवाच अहमित्यन्यथाबुद्धि: प्रमत्तस्य यथा हृदि । उत्सर्पति रजो घोरं ततो वैकारिकं मन: ॥ ९ ॥ रजोयुक्तस्य मनस: सङ्कल्प: सविकल्पक: । तत: कामो गुणध्यानाद् दु:सह: स्याद्धि दुर्मते: ॥ १० ॥

Ang isip na nababahiran ng rajas ay gumagawa ng maraming balak at pabago-bagong plano. Kaya sa patuloy na pag-iisip sa mga guna ng kalikasan, ang mangmang ay pinahihirapan ng di-matiis na pagnanasa.

Verse 11

करोति कामवशग: कर्माण्यविजितेन्द्रिय: । दु:खोदर्काणि सम्पश्यन् रजोवेगविमोहित: ॥ ११ ॥

Ang hindi nakapipigil sa mga pandama ay napapasailalim sa pagnanasa at nalilito sa malalakas na alon ng rajas. Kahit nakikita niyang ang bunga ay pagdurusa sa hinaharap, patuloy pa rin siyang gumagawa ng makamundong gawain.

Verse 12

रजस्तमोभ्यां यदपि विद्वान् विक्षिप्तधी: पुन: । अतन्द्रितो मनो युञ्जन् दोषद‍ृष्टिर्न सज्जते ॥ १२ ॥

Kahit ang talino ng marunong ay maaaring magulo ng rajas at tamas, dapat niyang muling dalhin ang isip sa pagpipigil nang walang katamaran. Sa malinaw na pagtingin sa dungis ng mga guna, hindi siya kumakapit sa pagnanasa.

Verse 13

अप्रमत्तोऽनुयुञ्जीत मनो मय्यर्पयञ्छनै: । अनिर्विण्णो यथाकालं जितश्वासो जितासन: ॥ १३ ॥

Ang tao ay dapat laging mapagmatyag at taimtim, hindi tamad o malumbay. Sa pagwawagi sa pranayama at wastong asana, magsanay siyang ituon ang isip sa Akin sa bukang-liwayway, tanghali, at dapithapon; at unti-unting malulubog nang ganap ang isip sa Akin.

Verse 14

एतावान् योग आदिष्टो मच्छिष्यै: सनकादिभि: । सर्वतो मन आकृष्य मय्यद्धावेश्यते यथा ॥ १४ ॥

Ito ang tunay na yoga na itinuro ng Aking mga debotong alagad, sa pangunguna ni Sanaka: hilahin ang isip mula sa lahat ng bagay at tuwirang, ayon sa wastong paraan, ilubog ito sa Akin lamang.

Verse 15

श्रीउद्धव उवाच यदा त्वं सनकादिभ्यो येन रूपेण केशव । योगमादिष्टवानेतद् रूपमिच्छामि वेदितुम् ॥ १५ ॥

Sinabi ni Śrī Uddhava: Mahal na Keśava, kailan at sa anong anyo Mo itinuro ang agham ng yoga na ito kina Sanaka at sa kanyang mga kapatid? Nais kong malaman ang mga iyon.

Verse 16

श्रीभगवानुवाच पुत्रा हिरण्यगर्भस्य मानसा: सनकादय: । पप्रच्छु: पितरं सूक्ष्मां योगस्यैकान्तिकीं गतिम् ॥ १६ ॥

Sinabi ng Panginoon: Noong minsan, ang mga anak sa isip ni Hiraṇyagarbha Brahmā—ang mga pantas na pinamumunuan ni Sanaka—ay nagtanong sa kanilang ama tungkol sa napakapinong paksa ng sukdulang layunin ng yoga.

Verse 17

सनकादय ऊचु: गुणेष्वाविशते चेतो गुणाश्चेतसि च प्रभो । कथमन्योन्यसन्त्यागो मुमुक्षोरतितितीर्षो: ॥ १७ ॥

Sinabi ng mga pantas na pinamumunuan ni Sanaka: O Panginoon, ang isip ay kusang pumapasok sa mga guṇa (mga bagay ng pandama), at ang mga bagay na iyon ay pumapasok din sa isip bilang pagnanasa. Kaya paano mapuputol ng naghahangad ng mokṣa, na nagnanais tumawid lampas sa mga gawa ng pandamang kaluguran, ang ugnayang ito ng isip at mga bagay? Ipagpaliwanag Mo po.

Verse 18

श्रीभगवानुवाच एवं पृष्टो महादेव: स्वयम्भूर्भूतभावन: । ध्यायमान: प्रश्न‍बीजं नाभ्यपद्यत कर्मधी: ॥ १८ ॥

Sinabi ng Panginoon: O Uddhava, nang tanungin nang gayon, si Brahma na swayaṃbhu at tagapaglikha ng mga nilalang ay taimtim na nagmuni-muni sa binhi ng tanong ng mga anak niyang sina Sanaka; ngunit dahil sa impluwensiya ng sariling gawa ng paglikha, nalito ang kanyang talino at hindi niya natagpuan ang ubod na sagot.

Verse 19

स मामचिन्तयद् देव: प्रश्न‍पारतितीर्षया । तस्याहं हंसरूपेण सकाशमगमं तदा ॥ १९ ॥

Ninais ng diyos na si Brahma na marating ang sagot sa tanong na iyon, kaya itinuon niya ang isip sa Akin; noon ay nagpakita Ako sa kanya sa anyong Haṁsa.

Verse 20

द‍ृष्ट्वा मां त उपव्रज्य कृत्वा पादाभिवन्दनम् । ब्रह्माणमग्रत: कृत्वा पप्रच्छु: को भवानिति ॥ २० ॥

Nang makita nila Ako, ang mga pantas—na pinangungunahan si Brahma—ay lumapit, sumamba sa Aking mga paa, at hayagang nagtanong: “Sino Ka?”

Verse 21

इत्यहं मुनिभि: पृष्टस्तत्त्वजिज्ञासुभिस्तदा । यदवोचमहं तेभ्यस्तदुद्धव निबोध मे ॥ २१ ॥

O Uddhava, noon ay tinanong Ako ng mga pantas na sabik umunawa sa sukdulang katotohanan; ngayon ay pakinggan mo mula sa Akin ang sinabi Ko sa kanila.

Verse 22

वस्तुनो यद्यनानात्व आत्मन: प्रश्न‍ ईद‍ृश: । कथं घटेत वो विप्रा वक्तुर्वा मे क आश्रय: ॥ २२ ॥

O mga brāhmaṇa, kung sa pagtatanong ng “Sino Ka?” ay iniisip ninyong Ako rin ay isang jīva at walang sukdulang pagkakaiba sa atin—dahil iisa ang atman—paano magiging angkop ang tanong ninyo? Sa huli, ano ang tunay na sandigan ninyo at ng Akin?

Verse 23

पञ्चात्मकेषु भूतेषु समानेषु च वस्तुत: । को भवानिति व: प्रश्न‍ो वाचारम्भो ह्यनर्थक: ॥ २३ ॥

Kung sa tanong na “Sino Ka?” ang tinutukoy mo ay ang katawang materyal, alamin na ang lahat ng katawan ay binubuo ng limang dakilang elemento at sa katotohanan ay magkakatulad. Kaya dapat sana’y itanong, “Sino kayong lima?” Kung sa pinakadiwa ay iisa, ang paghiwalay-hiwalay ng katawan upang magtanong ay walang saysay; ito’y salita lamang na walang layon.

Verse 24

मनसा वचसा द‍ृष्‍ट्या गृह्यतेऽन्यैरपीन्द्रियै: । अहमेव न मत्तोऽन्यदिति बुध्यध्वमञ्जसा ॥ २४ ॥

Sa mundong ito, anumang nakikita o nauunawa ng isip, salita, paningin, o iba pang pandama ay Ako lamang; wala nang iba bukod sa Akin. Kaya unawain ninyo ito sa tuwirang pagsusuri ng katotohanan.

Verse 25

गुणेष्वाविशते चेतो गुणाश्चेतसि च प्रजा: । जीवस्य देह उभयं गुणाश्चेतो मदात्मन: ॥ २५ ॥

Mga anak Ko, likas sa isip na pumasok sa mga bagay na may mga guna, at ang mga bagay na iyon ay pumapasok din sa isip. Ngunit ang materyal na isip at ang mga bagay nito ay mga upadhi lamang—mga tatak na tumatakip sa kaluluwa, na bahagi Ko, at nagpapakita na para bang iyon ang ‘katawan’.

Verse 26

गुणेषु चाविशच्चित्तमभीक्ष्णं गुणसेवया । गुणाश्च चित्तप्रभवा मद्रूप उभयं त्यजेत् ॥ २६ ॥

Dahil sa palagiang paglingkod sa kaligayahang pandama, ang citta ay paulit-ulit na pumapasok sa mga bagay na may mga guna, at ang mga bagay na iyon—na nagmumula sa citta—ay lumilitaw na nangingibabaw sa loob ng citta. Kapag naunawaan ang aking transendental na kalikasan, iniiwan ng nagsasadhana ang dalawa: ang materyal na isip at ang mga bagay nito.

Verse 27

जाग्रत् स्वप्न: सुषुप्तं च गुणतो बुद्धिवृत्तय: । तासां विलक्षणो जीव: साक्षित्वेन विनिश्चित: ॥ २७ ॥

Ang paggising, panaginip, at mahimbing na tulog ay tatlong galaw ng buddhi na dulot ng mga guna ng kalikasan. Ang buhay na nilalang sa loob ng katawan ay natitiyak na naiiba sa tatlong kalagayang ito at nananatiling saksi na nagmamasid sa mga ito.

Verse 28

यर्हि संसृतिबन्धोऽयमात्मनो गुणवृत्तिद: । मयि तुर्ये स्थितो जह्यात् त्यागस्तद् गुणचेतसाम् ॥ २८ ॥

Kapag ang kaluluwa ay nabibigkis ng tanikala ng samsara na nagpapakilos sa kanya sa tatlong guna, manahan siya sa Akin, ang Turiya, at bitawan ang pagkabihag; sa gayon, kusang tatalikdan ang isip at mga bagay na materyal.

Verse 29

अहङ्कारकृतं बन्धमात्मनोऽर्थविपर्ययम् । विद्वान् निर्विद्य संसारचिन्तां तुर्ये स्थितस्त्यजेत् ॥ २९ ॥

Ang pagkabihag na gawa ng huwad na ego ay nagbubunga sa kaluluwa ng kabaligtaran ng tunay niyang nais. Kaya ang marunong ay dapat talikdan ang pag-aalala sa pag-enjoy ng mundong materyal at manatiling nakatuon sa Panginoon, na lampas sa gawang-malay ng materya.

Verse 30

यावन्नानार्थधी: पुंसो न निवर्तेत युक्तिभि: । जागर्त्यपि स्वपन्नज्ञ: स्वप्ने जागरणं यथा ॥ ३० ॥

Ayon sa Aking turo, ituon ang isip sa Akin lamang. Ngunit kung patuloy na nakakakita ng maraming layunin at halaga sa buhay sa halip na makita ang lahat sa loob Ko, kahit tila gising ay nananaginip pa rin dahil kulang ang kaalaman—gaya ng panaginip na nagising na mula sa panaginip.

Verse 31

असत्त्वादात्मनोऽन्येषां भावानां तत्कृता भिदा । गतयो हेतवश्चास्य मृषा स्वप्नद‍ृशो यथा ॥ ३१ ॥

Ang mga kalagayang iniisip na hiwalay sa Kataas-taasang Persona ng Diyos ay walang tunay na pag-iral, bagaman lumilikha ng pakiramdam ng pagkakahiwalay sa Ganap na Katotohanan. Gaya ng nananaginip na nag-iisip ng maraming gawain at gantimpala, gayon din ang kaluluwa: dahil sa akalang hiwalay sa Panginoon, gumagawa siya ng mapanlinlang na karmang may bunga at inaakalang iyon ang sanhi ng mga hantungan at gantimpala sa hinaharap.

Verse 32

यो जागरे बहिरनुक्षणधर्मिणोऽर्थान् भुङ्क्ते समस्तकरणैर्हृदि तत्सद‍ृक्षान् । स्वप्ने सुषुप्त उपसंहरते स एक: स्मृत्यन्वयात्‍त्रिगुणवृत्तिद‍ृगिन्द्रियेश: ॥ ३२ ॥

Sa paggising, tinatamasa ng nilalang sa lahat ng pandama ang panandaliang katangian ng katawan at isip; sa panaginip, tinatamasa niya ang kahalintulad na karanasan sa loob ng isip; at sa malalim na tulog na walang panaginip, ang lahat ng ito’y nalulubog sa kamangmangan. Sa pag-alala at pagninilay sa sunod-sunod na paggising, panaginip, at malalim na tulog, nauunawaan niyang iisa siya sa tatlong kalagayan at transendental; kaya nagiging panginoon siya ng mga pandama.

Verse 33

एवं विमृश्य गुणतो मनसस्त्र्यवस्था मन्मायया मयि कृता इति निश्चितार्था: । सञ्छिद्य हार्दमनुमानसदुक्तितीक्ष्ण- ज्ञानासिना भजत माखिलसंशयाधिम् ॥ ३३ ॥

Pagbulay-bulayan ninyo: ang tatlong kalagayan ng isip na mula sa mga guna ng kalikasan ay waring iniuugnay sa Akin dahil sa Aking māyā. Kapag natiyak na ang katotohanan ng ātman, gamitin ang matalas na tabak ng kaalaman—mula sa pangangatwiran at aral ng mga rishi at Veda—upang putulin ang ahankāra, ugat ng lahat ng pag-aalinlangan, at sambahin Ako na nananahan sa puso.

Verse 34

ईक्षेत विभ्रममिदं मनसो विलासं द‍ृष्टं विनष्टमतिलोलमलातचक्रम् । विज्ञानमेकमुरुधेव विभाति माया स्वप्नस्‍त्रिधा गुणविसर्गकृतो विकल्प: ॥ ३४ ॥

Tingnan na ang mundong materyal ay isang hiwalay na ilusyon na lumilitaw sa isip: napakakislap at panandalian, ngayon narito bukas wala, gaya ng pulang guhit na nalilikha kapag iniikot ang nagliliyab na patpat. Ang ātman sa likas nito ay iisang dalisay na kamalayan; ngunit dahil sa māyā, nagmumukhang sari-sari. Sa bisa ng mga guna, nahahati ang kamalayan sa paggising, panaginip, at mahimbing na tulog; subalit ang lahat ng ito ay māyā lamang, gaya ng isang panaginip.

Verse 35

द‍ृष्टिं तत: प्रतिनिवर्त्य निवृत्ततृष्ण- स्तूष्णीं भवेन्निजसुखानुभवो निरीह: सन्दृश्यते क्व‍ च यदीदमवस्तुबुद्ध्या त्यक्तं भ्रमाय न भवेत् स्मृतिरानिपातात् ॥ ३५ ॥

Matapos maunawaan ang panandalian at mapanlinlang na kalikasan ng mga bagay, ilayo ang paningin sa ilusyon at maging walang pagnanasa. Sa pagdama ng ligaya ng ātman, mamuhay sa katahimikan—iwan ang materyal na salita at gawain. Kung minsan kailangang tumingin sa mundo, alalahaning hindi ito ang sukdulang realidad kaya ito’y tinalikdan. Sa ganitong pag-alaala hanggang kamatayan, hindi na muling mahuhulog sa ilusyon.

Verse 36

देहं च नश्वरमवस्थितमुत्थितं वा सिद्धो न पश्यति यतोऽध्यगमत् स्वरूपम् । दैवादपेतमथ दैववशादुपेतं वासो यथा परिकृतं मदिरामदान्ध: ॥ ३६ ॥

Gaya ng lasing na hindi napapansin kung suot niya ang amerikana o kamiseta, gayon din ang ganap na nakatanto sa sariling anyo: hindi niya iniintindi kung ang pansamantalang katawan ay nakaupo o nakatayo. Kung sa kalooban ng Diyos matapos ang katawan, o sa kalooban Niya magkaroon ng bagong katawan, hindi ito pinapansin ng may kaalaman sa ātman—tulad ng lasing na di batid ang ayos ng kanyang kasuotan.

Verse 37

देहोऽपि दैववशग: खलु कर्म यावत् स्वारम्भकं प्रतिसमीक्षत एव सासु: । तं सप्रपञ्चमधिरूढसमाधियोग: स्वाप्नं पुनर्न भजते प्रतिबुद्धवस्तु: ॥ ३७ ॥

Ang materyal na katawan ay tiyak na kumikilos sa ilalim ng kapalarang itinakda; kaya dapat itong mabuhay kasama ang mga pandama at prāṇa hangga’t umiiral ang karma. Ngunit ang kaluluwang nagising sa ganap na katotohanan at nakaluklok sa ganap na samādhi-yoga ay hindi na muling susuko sa katawan at sa sari-saring anyo nito, sapagkat batid niyang ito’y gaya lamang ng katawan sa panaginip.

Verse 38

मयैतदुक्तं वो विप्रा गुह्यं यत् साङ्ख्ययोगयो: । जानीत मागतं यज्ञं युष्मद्धर्मविवक्षया ॥ ३८ ॥

O mga kagalang-galang na brāhmaṇa, ipinaliwanag Ko na sa inyo ang lihim na kaalaman ng Sāṅkhya at ng yoga. Alamin ninyo na Ako mismo si Viṣṇu, ang Kataas-taasang Panginoon, na nagpakita upang ipahayag ang tunay ninyong tungkuling dharma.

Verse 39

अहं योगस्य सांख्यस्य सत्यस्यर्तस्य तेजस: । परायणं द्विजश्रेष्ठा: श्रिय: कीर्तेर्दमस्य च ॥ ३९ ॥

O pinakamahuhusay na brāhmaṇa, alamin ninyo na Ako ang kataas-taasang kanlungan ng yoga, Sāṅkhya, katotohanan, ṛta, kapangyarihan, kagandahang-mapalad, katanyagan, at pagpipigil-sa-sarili.

Verse 40

मां भजन्ति गुणा: सर्वे निर्गुणं निरपेक्षकम् । सुहृदं प्रियमात्मानं साम्यासङ्गादयोऽगुणा: ॥ ४० ॥

Lahat ng dakilang katangiang transendental—lampas sa mga guṇa ng kalikasan, walang pagkakapit, mapagkalingang kaibigan, pinakamamahal, ang Paramātmā, pantay sa lahat ng dako, at malaya sa pagkakabigkis ng materya—sa Akin nagkakanlungan at Ako ang sinasamba.

Verse 41

इति मे छिन्नसन्देहा मुनय: सनकादय: । सभाजयित्वा परया भक्त्यागृणत संस्तवै: ॥ ४१ ॥

[Nagpatuloy si Śrī Kṛṣṇa:] O Uddhava, sa Aking mga salita napawi ang lahat ng pag-aalinlangan ng mga pantas na pinamumunuan ni Sanaka. Sa dakilang bhakti, sinamba nila Ako at inawit ang Aking kaluwalhatian sa mahuhusay na himno.

Verse 42

तैरहं पूजित: सम्यक् संस्तुत: परमर्षिभि: । प्रत्येयाय स्वकं धाम पश्यत: परमेष्ठिन: ॥ ४२ ॥

Ang mga dakilang ṛṣi na pinamumunuan ni Sanaka ay ganap na sumamba at nagpuri sa Akin; at habang nakatingin si Brahmā, ang Parameṣṭhī, Ako’y bumalik sa Aking sariling tahanang banal.