Adhyaya 10

Verse 1

श्रीभगवानुवाच मयोदितेष्ववहित: स्वधर्मेषु मदाश्रय: । वर्णाश्रमकुलाचारमकामात्मा समाचरेत् ॥ १ ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: Sa ganap na pag-asa sa Akin, at sa maingat na pagtuon sa svadharma na Aking itinuro, dapat mamuhay nang walang pansariling pagnanasa at isagawa ang varṇāśrama at kaugalian ng angkan.

Verse 2

अन्वीक्षेत विशुद्धात्मा देहिनां विषयात्मनाम् । गुणेषु तत्त्वध्यानेन सर्वारम्भविपर्ययम् ॥ २ ॥

Ang kaluluwang dalisay ay dapat makakita na ang mga nilalang na may katawan na nakatuon sa pagkalugod ng pandama ay maling inakalang totoo ang mga bagay ng pandama; kaya sa pagninilay sa katotohanan sa mga guṇa, ang lahat ng kanilang pagsisikap ay nauuwi sa kabaligtaran at kabiguan.

Verse 3

सुप्तस्य विषयालोको ध्यायतो वा मनोरथ: । नानात्मकत्वाद् विफलस्तथा भेदात्मधीर्गुणै: ॥ ३ ॥

Gaya ng taong natutulog na nakakakita sa panaginip ng maraming bagay ng pagkalugod, at ang mga guniguni ng nagmumuni ay sari-sari kaya sa huli’y walang saysay; gayon din ang jīva na “tulog” sa kanyang espirituwal na pagkakakilanlan, dahil sa pagtingin ng pagkakaiba sa pamamagitan ng mga guṇa, ay nakakakita ng di-mabilang na bagay ng pandama—pansamantalang likha ng māyā-śakti ng Panginoon. Kapag pinagninilayan niya ang mga ito dahil sa udyok ng pandama, sinasayang niya ang talino.

Verse 4

निवृत्तं कर्म सेवेत प्रवृत्तं मत्परस्त्यजेत् । जिज्ञासायां सम्प्रवृत्तो नाद्रियेत् कर्मचोदनाम् ॥ ४ ॥

Ang naglagay sa Akin sa puso bilang layunin ng buhay ay dapat talikuran ang mga gawain na nakabatay sa pagkalugod ng pandama at sa halip ay magsagawa ng gawaing ginagabayan ng mga tuntunin para sa pag-unlad. Ngunit kapag ganap na abala sa paghahanap ng sukdulang katotohanan ng ātman, hindi niya dapat tanggapin ang mga utos ng kasulatan na namamahala sa mga gawaing may bunga.

Verse 5

यमानभीक्ष्णं सेवेत नियमान् मत्पर: क्व‍‍चित् । मदभिज्ञं गुरुं शान्तमुपासीत मदात्मकम् ॥ ५ ॥

Ang tumanggap sa Akin bilang sukdulang layunin ay dapat mahigpit na sundin ang mga yama na nagbabawal sa kasalanan at, hangga’t maaari, isagawa ang mga niyama gaya ng kalinisan. Ngunit sa huli, dapat siyang lumapit sa tunay na sad-guru na ganap na nakakakilala sa Akin kung sino Ako, mapayapa, at dahil sa espirituwal na pag-angat ay hindi naiiba sa Akin.

Verse 6

अमान्यमत्सरो दक्षो निर्ममोद‍ृढसौहृद: । असत्वरोऽर्थजिज्ञासुरनसूयुरमोघवाक् ॥ ६ ॥

Ang tagapaglingkod o alagad ng gurong espirituwal ay dapat walang huwad na pagmamataas, walang inggit, masipag at hindi tamad; talikuran ang pag-aangkin sa mga bagay ng pandama, kabilang ang asawa, mga anak, tahanan at lipunan. Magtaglay ng matatag na pag-ibig at pakikipagkaibigan sa guru at huwag malihis. Laging hangarin ang pag-unlad sa pagkaunawang espirituwal, huwag mainggit kaninuman, at iwasan ang walang saysay na pananalita.

Verse 7

जायापत्यगृहक्षेत्रस्वजनद्रविणादिषु । उदासीन: समं पश्यन् सर्वेष्वर्थमिवात्मन: ॥ ७ ॥

Sa asawa, anak, tahanan, lupa, kamag-anak, kaibigan at yaman at iba pa, tingnan nang pantay ang tunay na kapakinabangan ng sarili at manatiling di-nakakapit.

Verse 8

विलक्षण: स्थूलसूक्ष्माद् देहादात्मेक्षिता स्वद‍ृक् । यथाग्निर्दारुणो दाह्याद् दाहकोऽन्य: प्रकाशक: ॥ ८ ॥

Ang atma, ang saksi na nakakakita sa sarili, ay naiiba sa magaspang at maselang katawan; gaya ng apoy na nagsusunog at nagbibigay-liwanag na iba sa kahoy na sinusunog.

Verse 9

निरोधोत्पत्त्यणुबृहन्नानात्वं तत्कृतान् गुणान् । अन्त:प्रविष्ट आधत्त एवं देहगुणान् पर: ॥ ९ ॥

Gaya ng apoy na nagmumukhang nakatago, lumilitaw, mahina o maningning ayon sa panggatong, gayon din ang kaluluwa na pumapasok sa katawan at waring tumatanggap ng mga katangian nito.

Verse 10

योऽसौ गुणैर्विरचितो देहोऽयं पुरुषस्य हि । संसारस्तन्निबन्धोऽयं पुंसो विद्याच्छिदात्मन: ॥ १० ॥

Ang maselan at magaspang na katawan na nilikha ng mga guna ng kalikasan ang siyang tanikala ng samsara; ang pag-aakalang sariling likas ang mga katangian ng katawan ay ilusyon na pinuputol ng tunay na kaalaman.

Verse 11

तस्माज्जिज्ञासयात्मानमात्मस्थं केवलं परम् । सङ्गम्य निरसेदेतद्वस्तुबुद्धिं यथाक्रमम् ॥ ११ ॥

Kaya nga, sa paglinang ng kaalaman, lumapit sa Kataas-taasang Panginoon na nananahan sa loob; sa pag-unawa sa Kanyang dalisay at transendental na pag-iral, unti-unting talikuran ang maling pagtingin na ang mundo ay hiwalay na ganap na realidad.

Verse 12

आचार्योऽरणिराद्य: स्यादन्तेवास्युत्तरारणि: । तत्सन्धानं प्रवचनं विद्यासन्धि: सुखावह: ॥ १२ ॥

Ang ācārya ay tulad ng pang-ilalim na patpat na pangsindi, ang alagad ay tulad ng pang-itaas; at ang turo ng guru ang patpat na nasa gitna. Sa kanilang pagdikit sumisiklab ang apoy ng banal na kaalaman na sinusunog ang dilim ng kamangmangan at nagdudulot ng dakilang ligaya sa guro at alagad.

Verse 13

वैशारदी सातिविशुद्धबुद्धि- र्धुनोति मायां गुणसम्प्रसूताम् । गुणांश्च सन्दह्य यदात्ममेतत् स्वयं च शाम्यत्यसमिद् यथाग्नि: ॥ १३ ॥

Sa mapagpakumbabang pakikinig sa dalubhasang guru, ang bihasang alagad ay nagkakamit ng lubhang dalisay na kaalaman na nagtataboy sa māyā na mula sa tatlong guṇa. Sa huli, ang dalisay na kaalamang ito’y sinusunog ang mga guṇa at saka rin humuhupa, gaya ng apoy na namamatay kapag ubos ang panggatong.

Verse 14

अथैषाम् कर्मकर्तृणां भोक्तृणां सुखदु:खयो: । नानात्वमथ नित्यत्वं लोककालागमात्मनाम् ॥ १४ ॥ मन्यसे सर्वभावानां संस्था ह्यौत्पत्तिकी यथा । तत्तदाकृतिभेदेन जायते भिद्यते च धी: ॥ १५ ॥ एवमप्यङ्ग सर्वेषां देहिनां देहयोगत: । कालावयवत: सन्ति भावा जन्मादयोऽसकृत् ॥ १६ ॥

Mahal kong Uddhava, may mga pilosopong sumasalungat sa aking pasya. Itinuturing nila ang jīva na likas na tagagawa ng karma at tagatikim ng ligaya at pighati mula sa sariling gawa; at sinasabi nilang ang daigdig, panahon, mga banal na kasulatan, at ang sarili ay sari-sari at walang hanggan sa tuloy-tuloy na pagbabago. Sinasabi rin nilang ang kaalaman ay hindi maaaring iisa o walang hanggan sapagkat nagmumula ito sa nag-iibang anyo ng mga bagay, kaya nagbabago rin ang kaalaman. Ngunit kahit tanggapin ang ganitong pananaw, mananatiling paulit-ulit ang kapanganakan, kamatayan, pagtanda, at karamdaman, sapagkat ang lahat ng nilalang ay kailangang tumanggap ng katawang materyal na nasa ilalim ng kapangyarihan ng panahon.

Verse 15

अथैषाम् कर्मकर्तृणां भोक्तृणां सुखदु:खयो: । नानात्वमथ नित्यत्वं लोककालागमात्मनाम् ॥ १४ ॥ मन्यसे सर्वभावानां संस्था ह्यौत्पत्तिकी यथा । तत्तदाकृतिभेदेन जायते भिद्यते च धी: ॥ १५ ॥ एवमप्यङ्ग सर्वेषां देहिनां देहयोगत: । कालावयवत: सन्ति भावा जन्मादयोऽसकृत् ॥ १६ ॥

Iniisip din nila na ang kalagayan ng lahat ng bagay ay tila likas na umuusbong; dahil sa pagkakaiba-iba ng anyo ng mga bagay, ang pag-unawa ay sumisilang at nahahati at nagbabago. Kaya ayon sa kanila, ang kaalaman ay hindi iisa at hindi rin walang hanggan.

Verse 16

अथैषाम् कर्मकर्तृणां भोक्तृणां सुखदु:खयो: । नानात्वमथ नित्यत्वं लोककालागमात्मनाम् ॥ १४ ॥ मन्यसे सर्वभावानां संस्था ह्यौत्पत्तिकी यथा । तत्तदाकृतिभेदेन जायते भिद्यते च धी: ॥ १५ ॥ एवमप्यङ्ग सर्वेषां देहिनां देहयोगत: । कालावयवत: सन्ति भावा जन्मादयोऽसकृत् ॥ १६ ॥

Gayunman, mahal ko, ang lahat ng may katawan, dahil sa pagkakaugnay sa katawan at sa pagiging sakop ng panahon, ay magkakaroon ng mga kalagayang gaya ng kapanganakan at iba pa—kapanganakan, kamatayan, pagtanda, at karamdaman—nang paulit-ulit; kaya hindi humihinto ang gulong ng saṁsāra.

Verse 17

तत्रापि कर्मणां कर्तुरस्वातन्‍त्र्‍यं च लक्ष्यते । भोक्तुश्च दु:खसुखयो: को न्वर्थो विवशं भजेत् ॥ १७ ॥

Doon din ay malinaw na ang gumagawa ng karma ay hindi ganap na malaya. Kapag ang tumatanggap ng saya at dusa ay nasa ilalim ng mas mataas na kapangyarihan, anong mahalagang bunga ang maaasahan sa mga gawang ginawa sa pagkawalang-kaya?

Verse 18

न देहिनां सुखं किञ्चिद् विद्यते विदुषामपि । तथा च दु:खं मूढानां वृथाहङ्करणं परम् ॥ १८ ॥

Sa mundong ito, minsan kahit ang matalino ay hindi masaya, at minsan kahit ang lubhang mangmang ay masaya. Ang paniwalang makakamit ang ligaya sa husay sa gawaing makamundo ay walang saysay na pagpapakita ng huwad na pagkamakasarili.

Verse 19

यदि प्राप्तिं विघातं च जानन्ति सुखदु:खयो: । तेऽप्यद्धा न विदुर्योगं मृत्युर्न प्रभवेद् यथा ॥ १९ ॥

Kahit alam ng mga tao kung paano makamit ang ligaya at iwasan ang dusa, hindi pa rin nila nalalaman ang landas ng yoga kung saan hindi makapangyayari ang kamatayan sa kanila.

Verse 20

कोऽन्वर्थ: सुखयत्येनं कामो वा मृत्युरन्तिके । आघातं नीयमानस्य वध्यस्येव न तुष्टिद: ॥ २० ॥

Kapag malapit na ang kamatayan, paano makapagpapaligaya ang pagnanasa o mga bagay ng aliw? Gaya ng hinatulang bitayin na dinadala sa lugar ng pagpatay, hindi siya nabibigyan ng kasiyahan; gayon din ang ligayang makamundo.

Verse 21

श्रुतं च द‍ृष्टवद् दुष्टं स्पर्धासूयात्ययव्ययै: । बह्वन्तरायकामत्वात् कृषिवच्चापि निष्फलम् ॥ २१ ॥

Ang makamundong ligayang naririnig natin—gaya ng pag-angat sa mga langit upang magtamasa—ay tulad din ng ligayang naranasan na natin: kapwa nadudungisan ng tunggalian, inggit, pagkabulok, at kamatayan. Kaya gaya ng pagsasaka na nauuwi sa wala kapag may sakit ng pananim, salot ng insekto, o tagtuyot, gayon din ang pagsisikap sa ligayang materyal sa lupa man o sa langit ay laging bigo dahil sa di-mabilang na hadlang.

Verse 22

अन्तरायैरविहितो यदि धर्म: स्वनुष्ठित: । तेनापि निर्जितं स्थानं यथा गच्छति तच्छृणु ॥ २२ ॥

Kung ang isang tao ay nagsasagawa ng dharma at mga ritwal na Veda nang walang hadlang at dungis, makakamit niya ang kalagayan sa langit; ngunit maging ang bungang iyon ay nilulupig ng panahon—makinig ngayon.

Verse 23

इष्ट्वेह देवता यज्ञै: स्वर्लोकं याति याज्ञिक: । भुञ्जीत देववत्तत्र भोगान् दिव्यान् निजार्जितान् ॥ २३ ॥

Ang gumagawa sa lupa ng mga handog na yajña upang bigyang-lugod ang mga diyos ay napupunta sa langit; at doon, tulad ng isang diyos, tinatamasa niya ang makalangit na ligayang kanyang naipon.

Verse 24

स्वपुण्योपचिते शुभ्रे विमान उपगीयते । गन्धर्वैर्विहरन् मध्ये देवीनां हृद्यवेषधृक् ॥ २४ ॥

Pagdating sa langit, naglalakbay siya sa kumikislap na vimāna na bunga ng kanyang kabutihang naipon sa lupa; pinupuri ng mga awit ng Gandharva, nakabihis nang kaakit-akit, siya’y nagsasaya sa gitna ng mga diwata.

Verse 25

स्त्रीभि: कामगयानेन किङ्किणीजालमालिना । क्रीडन् न वेदात्मपातं सुराक्रीडेषु निर्वृत: ॥ २५ ॥

Kasama ang mga babaeng makalangit, siya’y nagsasaya sa vimāna na lumilipad ayon sa nais niya, pinalamutian ng mga hanay ng kumakalansing na kampanilya. Sa mga hardin ng aliw ng langit, hindi niya napapansin na nauubos ang kanyang kabutihan at malapit na siyang bumagsak muli sa daigdig.

Verse 26

तावत् स मोदते स्वर्गे यावत् पुण्यं समाप्यते । क्षीणपुण्य: पतत्यर्वागनिच्छन् कालचालित: ॥ २६ ॥

Hangga’t may natitira pang kabutihan, nagagalak siya sa langit. Ngunit kapag naubos ang kabutihan, kahit ayaw niya, bumabagsak siya pababa, itinulak ng kapangyarihan ng Panahon.

Verse 27

यद्यधर्मरत: सङ्गादसतां वाजितेन्द्रिय: । कामात्मा कृपणो लुब्ध: स्त्रैणो भूतविहिंसक: ॥ २७ ॥ पशूनविधिनालभ्य प्रेतभूतगणान् यजन् । नरकानवशो जन्तुर्गत्वा यात्युल्बणं तम: ॥ २८ ॥ कर्माणि दु:खोदर्काणि कुर्वन् देहेन तै: पुन: । देहमाभजते तत्र किं सुखं मर्त्यधर्मिण: ॥ २९ ॥

Kapag ang tao ay nalulubog sa adharma dahil sa masamang samahan o sa kabiguang supilin ang mga pandama, napupuno siya ng makamundong pagnanasa: nagiging maramot, sakim, alipin ng pagnanasa sa katawan ng babae, at marahas sa mga nilalang. Nilalabag niya ang mga tuntunin ng Veda, pumapatay ng mga hayop para sa kaligayahan ng pandama, at sumasamba sa mga preta at bhuta; ang nalilitong jiva ay bumabagsak sa impiyerno at tumatanggap ng katawang nadungisan ng pinakamadilim na tamas. Sa abang katawang iyon, patuloy siyang gumagawa ng masasamang karma na nagbubunga ng higit na pagdurusa, kaya paulit-ulit na tumatanggap ng katulad na katawan—anong ligaya ang maaari sa gumagawa ng gawaing tiyak na hahantong sa kamatayan?

Verse 28

यद्यधर्मरत: सङ्गादसतां वाजितेन्द्रिय: । कामात्मा कृपणो लुब्ध: स्त्रैणो भूतविहिंसक: ॥ २७ ॥ पशूनविधिनालभ्य प्रेतभूतगणान् यजन् । नरकानवशो जन्तुर्गत्वा यात्युल्बणं तम: ॥ २८ ॥ कर्माणि दु:खोदर्काणि कुर्वन् देहेन तै: पुन: । देहमाभजते तत्र किं सुखं मर्त्यधर्मिण: ॥ २९ ॥

Ang lumalabag sa tuntunin ng Veda, pumapatay ng hayop sa maling paraan, at sumasamba sa mga preta at bhuta—ang jiva na nalilinlang ay nahuhulog sa mga impiyerno at napapasa-ilalim sa kakila-kilabot na dilim; doon siya tumatanggap ng katawang siksik sa tamas.

Verse 29

यद्यधर्मरत: सङ्गादसतां वाजितेन्द्रिय: । कामात्मा कृपणो लुब्ध: स्त्रैणो भूतविहिंसक: ॥ २७ ॥ पशूनविधिनालभ्य प्रेतभूतगणान् यजन् । नरकानवशो जन्तुर्गत्वा यात्युल्बणं तम: ॥ २८ ॥ कर्माणि दु:खोदर्काणि कुर्वन् देहेन तै: पुन: । देहमाभजते तत्र किं सुखं मर्त्यधर्मिण: ॥ २९ ॥

Dahil sa bunga ng mga karmang iyon, ang jiva ay patuloy na gumagawa ng mga gawaing nagbubunga ng pagdurusa sa parehong katawan, at paulit-ulit na tumatanggap ng katulad na katawan. Paano magkakaroon ng ligaya ang taong abala sa mga gawaing sa huli’y nagtatapos sa kamatayan?

Verse 30

लोकानां लोकपालानां मद्भ‍यं कल्पजीविनाम् । ब्रह्मणोऽपि भयं मत्तो द्विपरार्धपरायुष: ॥ ३० ॥

Sa lahat ng mga daigdig, mula sa makalangit hanggang sa mala-impyerno, at sa mga lokapala na nabubuhay sa loob ng isang kalpa, may pagkatakot sa Akin sa anyo Ko bilang Panahon. Maging si Brahma na may habang-buhay na dalawang parardha ay natatakot din sa Akin.

Verse 31

गुणा: सृजन्ति कर्माणि गुणोऽनुसृजते गुणान् । जीवस्तु गुणसंयुक्तो भुङ्क्ते कर्मफलान्यसौ ॥ ३१ ॥

Ang mga guṇa ang lumilikha ng karma, at ang guṇa rin ang nagpapatuloy ng mga guṇa. Ang jiva, na nakaugnay sa mga guṇa, ang siyang nakararanas ng mga bunga ng karma; siya ang tumitikim ng resulta ng mga gawaing inuudyukan ng sattva, rajas, at tamas.

Verse 32

यावत् स्याद् गुणवैषम्यं तावन्नानात्वमात्मन: । नानात्वमात्मनो यावत् पारतन्‍त्र्‍यं तदैव हि ॥ ३२ ॥

Hangga’t iniisip ng nilalang na ang mga guṇa ng kalikasang materyal ay magkakahiwalay na tunay, mapipilitan siyang isilang sa maraming anyo at maranasan ang sari-saring pag-iral sa mundo. Kaya siya’y lubos na umaasa sa bunga ng karma sa ilalim ng mga guṇa.

Verse 33

यावदस्यास्वतन्त्रत्वं तावदीश्वरतो भयम् । य एतत् समुपासीरंस्ते मुह्यन्ति शुचार्पिता: ॥ ३३ ॥

Hangga’t ang kaluluwa’y di malaya, patuloy siyang matatakot sa Akin, ang Kataas-taasang Panginoon, sapagkat Ako ang nagtatakda ng bunga ng karma. Yaong tumatanggap ng pananaw na materyal, itinuturing na totoo ang pagkakaiba-iba ng mga guṇa at nalululong sa aliw, ay laging nalulubog sa dalamhati at pagdadalamhati.

Verse 34

काल आत्मागमो लोक: स्वभावो धर्म एव च । इति मां बहुधा प्राहुर्गुणव्यतिकरे सति ॥ ३४ ॥

Kapag may pagyanig at pag-uugnayan ng mga guṇa, inilalarawan nila Ako sa iba’t ibang paraan: bilang makapangyarihang Panahon, bilang Sarili, bilang kaalamang Veda, bilang sansinukob, bilang likas na ugali, bilang mga ritwal ng dharma, at iba pa.

Verse 35

श्रीउद्धव उवाच गुणेषु वर्तमानोऽपि देहजेष्वनपावृत: । गुणैर्न बध्यते देही बध्यते वा कथं विभो ॥ ३५ ॥

Sinabi ni Śrī Uddhava: O Panginoon kong makapangyarihan! Kahit ang nilalang ay nasa loob ng katawan at napapalibutan ng mga guṇa at ng ligaya’t pighating bunga ng mga ito, paano siya hindi natatali? Ngunit kung ang nilalang ay tunay na lampas sa materyal na daigdig, paano naman siya natatali ng prakṛti?

Verse 36

कथं वर्तेत विहरेत् कैर्वा ज्ञायेत लक्षणै: । किं भुञ्जीतोत विसृजेच्छयीतासीत याति वा ॥ ३६ ॥ एतदच्युत मे ब्रूहि प्रश्न‍ं प्रश्न‍‌विदां वर । नित्यबद्धो नित्यमुक्त एक एवेति मे भ्रम: ॥ ३७ ॥

Paano siya namumuhay at gumagala, at sa anong mga palatandaan makikilala? Ano ang kinakain niya, paano siya dumudumi, paano siya humihiga, umuupo, o naglalakad? O Acyuta, pinakadakila sa pagsagot sa mga tanong, ipaliwanag Mo sa akin. Nalilito ako: iisang nilalang ang sinasabing walang-hanggang nakagapos at walang-hanggang malaya.

Verse 37

कथं वर्तेत विहरेत् कैर्वा ज्ञायेत लक्षणै: । किं भुञ्जीतोत विसृजेच्छयीतासीत याति वा ॥ ३६ ॥ एतदच्युत मे ब्रूहि प्रश्न‍ं प्रश्न‍‌विदां वर । नित्यबद्धो नित्यमुक्त एक एवेति मे भ्रम: ॥ ३७ ॥

O Acyuta, Panginoong di kailanman bumabagsak! Ang iisang jīva ay minsang tinatawag na walang-hanggang nakagapos at minsan namang walang-hanggang pinalaya; hindi ko maunawaan ang tunay na kalagayan nito. Ikaw ang pinakamagaling sa pagsagot sa mga tanong ng tattva; ipaliwanag mo ang mga palatandaan upang makilala ang nitya-mukta at nitya-baddha. Paano sila namumuhay at kumikilos, sa anong tanda makikilala; ano ang kanilang tinatamasa, kinakain, inilalabas, at paano sila humihiga, umuupo, o naglalakad?