Adhyaya 7

Verse 1

ब्रह्मोवाच यत्रोद्यत: क्षितितलोद्धरणाय बिभ्रत् क्रौडीं तनुं सकलयज्ञमयीमनन्त: । अन्तर्महार्णव उपागतमादिदैत्यं तं दंष्ट्रयाद्रिमिव वज्रधरो ददार ॥ १ ॥

Sinabi ni Brahmā: Nang ang Walang-Hanggan na Panginoon ay, bilang lila, nag-anyong Varāha na puspos ng diwa ng yajña upang iahon ang daigdig na lumubog sa dakilang karagatang Garbhodaka, lumitaw ang unang asura na si Hiraṇyākṣa sa kailaliman; at tinusok siya ng Bhagavān sa Kanyang pangil, gaya ng pagwasak ni Indra na may vajra sa bundok.

Verse 2

जातो रुचेरजनयत् सुयमान् सुयज्ञ आकूतिसूनुरमरानथ दक्षिणायाम् । लोकत्रयस्य महतीमहरद् यदार्तिं स्वायम्भुवेन मनुना हरिरित्यनूक्त: ॥ २ ॥

Unang isinilang ni Prajāpati Ruci si Suyajña sa sinapupunan ni Ākūti. Pagkaraan, si Suyajña naman ay nagluwal ng mga deva, pinamumunuan ni Suyama, sa sinapupunan ni Dakṣiṇā. Bilang Indra, pinawi ni Suyajña ang matitinding pagdurusa sa tatlong daigdig; kaya tinawag siya ni Svāyambhuva Manu na “Hari”.

Verse 3

जज्ञे च कर्दमगृहे द्विज देवहूत्यां स्त्रीभि: समं नवभिरात्मगतिं स्वमात्रे । ऊचे ययात्मशमलं गुणसङ्गपङ्क- मस्मिन् विधूय कपिलस्य गतिं प्रपेदे ॥ ३ ॥

Pagkaraan, nagpakita ang Panginoon bilang avatāra Kapila, anak ng brāhmaṇa prajāpati na si Kardama at ng kanyang asawa na si Devahūti, kasama ang siyam na anak na babae. Itinuro Niya sa Kanyang ina ang landas ng pagsasakatuparan ng sarili; kaya sa buhay na iyon din ay nahugasan niya ang putik ng pagkakadikit sa mga guṇa at nakamit ang kalayaan—ang daan ni Kapila.

Verse 4

अत्रेरपत्यमभिकाङ्‍क्षत आह तुष्टो दत्तो मयाहमिति यद् भगवान् स दत्त: । यत्पादपङ्कजपरागपवित्रदेहा योगर्द्धिमापुरुभयीं यदुहैहयाद्या: ॥ ४ ॥

Nananalangin si dakilang rishi Atri para sa supling. Nalugod ang Panginoon at nagsabi, “Ako’y ipinagkaloob sa iyo bilang Datta,” at nagkatawang-tao bilang anak ni Atri, si Dattātreya. Sa biyaya ng alabok ng lotus na paa Niya, ang mga Yadu, Haihaya at iba pa’y nalinis at tumanggap ng kapwa makamundo at espirituwal na pagpapala.

Verse 5

तप्तं तपो विविधलोकसिसृक्षया मे आदौ सनात् स्वतपस: स चतु:सनोऽभूत् । प्राक्कल्पसम्प्लवविनष्टमिहात्मतत्त्वं सम्यग् जगाद मुनयो यदचक्षतात्मन् ॥ ५ ॥

Upang likhain ang iba’t ibang daigdig, kinailangan kong magtiis ng mahigpit na pag-aayuno at pagninilay. Nalugod ang Panginoon at sa pasimula’y nagkatawang-tao bilang apat na Sana—Sanaka, Sanatkumāra, Sanandana, at Sanātana. Ang katotohanang espirituwal na nawasak sa pralaya ng naunang kalpa ay ipinaliwanag nila nang napakalinaw kaya agad itong nakita ng mga muni.

Verse 6

धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूर्त्यां नारायणो नर इति स्वतप:प्रभाव: । दृष्ट्वात्मनो भगवतो नियमावलोपं देव्यस्त्वनङ्गपृतना घटितुं न शेकु: ॥ ६ ॥

Upang ipakita ang Kanyang sariling landas ng pag-aayuno at disiplina, nagpakita ang Panginoon bilang kambal na anyo—Nārāyaṇa at Nara—sa sinapupunan ni Mūrti, asawa ni Dharma at anak ni Dakṣa. Dumating ang mga diwata, kasama ni Kāma, upang sirain ang Kanyang panata, ngunit nabigo; sapagkat nakita nilang ang mga kagandahang tulad nila ay nagmumula mismo sa Katawan ng Bhagavān.

Verse 7

कामं दहन्ति कृतिनो ननु रोषद‍ृष्टय‍ा रोषं दहन्तमुत ते न दहन्त्यसह्यम् । सोऽयं यदन्तरमलं प्रविशन् बिभेति काम: कथं नु पुनरस्य मन: श्रयेत ॥ ७ ॥

Kayang sunugin ng mga dakilang nilalang ang pita sa pamamagitan ng masidhing titig ng galit, ngunit hindi nila masunog ang sariling galit na di-matiis—na siya ring nagsusunog. Subalit ang galit na iyon ay natatakot pumasok sa puso ng Panginoon na ganap na dalisay; kaya paano makakasilong ang pita sa Kanyang isipan?

Verse 8

विद्ध: सपत्‍न्‍युदितपत्रिभिरन्ति राज्ञो बालोऽपि सन्नुपगतस्तपसे वनानि । तस्मा अदाद् ध्रुवगतिं गृणते प्रसन्नो दिव्या: स्तुवन्ति मुनयो यदुपर्यधस्तात् ॥ ८ ॥

Nilait ng matatalim na salita ng kapwa-asawa ng hari, kahit sa harap niya, ang batang Prinsipe Dhruva ay nagtungo sa gubat upang magsagawa ng mahigpit na pagninilay at pagtitika. Nalugod ang Panginoon sa kanyang papuri at ipinagkaloob sa kanya ang Dhruvaloka, na sinasamba at inaawit ng mga dakilang muni mula sa itaas at sa ibaba.

Verse 9

यद्वेनमुत्पथगतं द्विजवाक्यवज्र- निष्प्लुष्टपौरुषभगं निरये पतन्तम् । त्रात्वार्थितो जगति पुत्रपदं च लेभे दुग्धा वसूनि वसुधा सकलानि येन ॥ ९ ॥

Nang malihis si Mahārāja Vena sa landas ng dharma, pinarusahan siya ng mga brāhmaṇa sa sumpang tila kulog, kaya nasunog ang kanyang kabutihan at karangyaan at siya’y papunta sa impiyerno. Ngunit ang Panginoon, sa walang-sanhî na habag, ay nagkatawang-tao bilang anak niyang si Pṛthu, iniligtas si Vena mula sa impiyerno, at ‘ginatasan’ ang lupa upang lumitaw ang lahat ng uri ng ani at yaman.

Verse 10

नाभेरसावृषभ आस सुदेविसूनु- र्यो वै चचार समद‍ृग् जडयोगचर्याम् । यत्पारमहंस्यमृषय: पदमामनन्ति स्वस्थ: प्रशान्तकरण: परिमुक्तसङ्ग: ॥ १० ॥

Nagpakita ang Panginoon bilang anak ni Sudevī, asawa ni Haring Nābhi, at nakilala bilang Ṛṣabhadeva. Sa pantay na pagtingin, isinagawa Niya ang disiplina ng yoga upang maging balanse ang isip. Ito ang kalagayang tinatanggap ng mga ṛṣi bilang parama-haṁsa: nakalagay sa sarili, payapa ang mga pandama, at malaya sa pagkakapit—ang sukdulang kaganapan ng paglaya.

Verse 11

सत्रे ममास भगवान् हयशीरषाथो साक्षात् स यज्ञपुरुषस्तपनीयवर्ण: । छन्दोमयो मखमयोऽखिलदेवतात्मा वाचो बभूवुरुशती: श्वसतोऽस्य नस्त: ॥ ११ ॥

Sa handog na isinagawa ko (Brahmā), nagpakita ang Panginoon bilang anyong Hayagrīva. Siya ang Yajña-Puruṣa na kulay ginto, ang katauhan ng mga sukat ng Veda at ang Kataas-taasang Kaluluwa ng lahat ng mga diyos. Nang Siya’y huminga, lumabas sa Kanyang mga butas ng ilong ang matatamis na tunog ng mga himno ng Veda.

Verse 12

मत्स्यो युगान्तसमये मनुनोपलब्ध: क्षोणीमयो निखिलजीवनिकायकेत: । विस्रंसितानुरुभये सलिले मुखान्मे आदाय तत्र विजहार ह वेदमार्गान् ॥ १२ ॥

Sa pagtatapos ng panahon, magpapakita ang Panginoon bilang anyong Isda kay Manu na si Satyavrata (ang magiging Vaivasvata Manu). Siya ang kanlungan ng lahat ng nilalang hanggang sa daigdig. Dahil sa takot sa napakalawak na tubig ng pralaya, nalaglag mula sa aking (Brahmā) bibig ang mga Veda; kinuha iyon ng Panginoon at, habang naglalaro sa malalawak na tubig, pinangalagaan Niya ang landas ng Veda.

Verse 13

क्षीरोदधावमरदानवयूथपाना- मुन्मथ्नताममृतलब्धय आदिदेव: । पृष्ठेन कच्छपवपुर्विदधार गोत्रं निद्राक्षणोऽद्रिपरिवर्तकषाणकण्डू: ॥ १३ ॥

Sa Karagatan ng Gatas, ang mga deva at asura ay nagkakalog upang makuha ang amṛta, gamit ang Bundok Mandara bilang pamalo. Noon, ang Sinaunang Panginoon ay nag-anyong Pagong at inangkin ang Mandara sa Kanyang likod bilang pivot. Sa pag-urong-sulong ng bundok, nagasgasan ang Kanyang likod at nagkaroon ng kati; kahit bahagyang natutulog, nadama Niya ang sarap ng pagkakati na iyon.

Verse 14

त्रैपिष्टपोरुभयहा स नृसिंहरूपं कृत्वा भ्रमद्भ्रुकुटिदंष्ट्रकरालवक्त्रम् । दैत्येन्द्रमाशु गदयाभिपतन्तमारा- दूरौ निपात्य विददार नखै: स्फुरन्तम् ॥ १४ ॥

Upang pawiin ang malaking takot ng mga deva, nag-anyong Nṛsiṁha ang Panginoon. Sa galit na nakakunot ang kilay at ipinapakita ang nakapanghihilakbot na ngipin at bibig, ibinagsak Niya sa Kanyang mga hita ang haring asura na si Hiraṇyakaśipu at pinilas gamit ang kumikislap na mga kuko.

Verse 15

अन्त:सरस्युरुबलेन पदे गृहीतो ग्राहेण यूथपतिरम्बुजहस्त आर्त: । आहेदमादिपुरुषाखिललोकनाथ तीर्थश्रव: श्रवणमङ्गलनामधेय ॥ १५ ॥

Sa loob ng lawa, sinunggaban ng mas malakas na buwaya ang paa ni Gajendra, pinuno ng mga elepante. Sa matinding paghihirap, may hawak na lotus sa kanyang nguso, nanalangin siya: “O Ādipuruṣa, Panginoon ng lahat ng daigdig! Ang pakikinig sa Iyong banal na Pangalan ay mapalad at nakalilinis; ito ang dapat bigkasin at awitin.”

Verse 16

श्रुत्वा हरिस्तमरणार्थिनमप्रमेय- श्चक्रायुध: पतगराजभुजाधिरूढ: । चक्रेण नक्रवदनं विनिपाट्य तस्मा- द्धस्ते प्रगृह्य भगवान् कृपयोज्जहार ॥ १६ ॥

Nang marinig ni Hari na di-masukat ang daing ni Gajendra, agad Siyang dumating na may hawak na cakra, sakay sa hari ng mga ibon na si Garuḍa. Sa cakra, pinira-piraso Niya ang bibig ng buwaya, at sa habag ay iniahon si Gajendra sa paghawak sa kanyang nguso at iniligtas siya.

Verse 17

ज्यायान् गुणैरवरजोऽप्यदिते: सुतानां लोकान् विचक्रम इमान् यदथाधियज्ञ: । क्ष्मां वामनेन जगृहे त्रिपदच्छलेन याच्ञामृते पथि चरन् प्रभुभिर्न चाल्य: ॥ १७ ॥

Bagaman nagpakita ang Panginoon bilang bunsong anak ni Aditi, nahigitan Niya ang mga Āditya sa lahat ng katangian; bilang Adhiyajña, nilakbay Niya at tinakpan ang lahat ng mga daigdig. Sa anyong Vāmana, sa pagkukunwaring humihingi ng tatlong hakbang na lupa, kinuha Niya ang lahat ng lupain ni Bali Mahārāja, sapagkat kung walang paghingi, kahit may kapangyarihan ay hindi dapat kumuha ng lehitimong pag-aari ng iba.

Verse 18

नार्थो बलेरयमुरुक्रमपादशौच- माप: शिखाधृतवतो विबुधाधिपत्यम् । यो वै प्रतिश्रुतमृते न चिकीर्षदन्य- दात्मानमङ्ग मनसा हरयेऽभिमेने ॥ १८ ॥

Isinuklob ni Bali Mahārāja sa kanyang ulo ang banal na tubig na naghugas sa lotus na paa ni Urukrama. Kahit pinagbawalan ng kanyang gurong espirituwal, wala siyang inisip kundi ang kanyang pangako. Upang mapunan ang sukat ng ikatlong hakbang ng Panginoon, inialay niya maging ang sarili niyang katawan kay Hari; para sa kanya, kahit ang kahariang langit na nasakop niya sa lakas ay walang halaga.

Verse 19

तुभ्यं च नारद भृशं भगवान् विवृद्ध- भावेन साधुपरितुष्ट उवाच योगम् । ज्ञानं च भागवतमात्मसतत्त्वदीपं यद्वासुदेवशरणा विदुरञ्जसैव ॥ १९ ॥

O Nārada, sa anyong Haṁsāvatāra, labis na kinalugdan ng Bhagavān ang iyong masidhing bhakti kaya itinuro Niya ang yoga, jñāna, at ang agham ng Bhāgavata bilang ilaw ng katotohanan ng ātman; madaling maunawaan ito ng mga sumuko kay Vāsudeva.

Verse 20

चक्रं च दिक्ष्वविहतं दशसु स्वतेजो मन्वन्तरेषु मनुवंशधरो बिभर्ति । दुष्टेषु राजसु दमं व्यदधात् स्वकीर्तिं सत्ये त्रिपृष्ठ उशतीं प्रथयंश्चरित्रै: ॥ २० ॥

Bilang paglalangkap ni Manu, ang Panginoon ay naging tagapagmana ng angkan ni Manu. Taglay ang Kanyang cakra na di-mapipigil sa lahat ng dako sa sariling kapangyarihan, pinasuko Niya ang masasamang hari sa sampung manvantara; at sa Kanyang mga lila, lumaganap ang Kanyang katanyagan sa tatlong loka hanggang Satyaloka.

Verse 21

धन्वन्तरिश्च भगवान् स्वयमेव कीर्ति- र्नाम्ना नृणां पुरुरुजां रुज आशु हन्ति । यज्ञे च भागममृतायुरवावरुन्ध आयुष्यवेदमनुशास्त्यवतीर्य लोके ॥ २१ ॥

Sa paglalangkap ni Dhanvantari, ang Panginoon ay mabilis na nag-aalis ng sakit ng mga nilalang na laging maysakit sa pamamagitan lamang ng Kanyang banal na katanyagan; dahil sa Kanya, ang mga deva ay nagkakamit ng mahabang buhay. Tinatanggap Niya ang Kanyang bahagi sa yajña at bumababa sa mundo upang ituro ang Āyurveda, ang agham ng panggagamot.

Verse 22

क्षत्रं क्षयाय विधिनोपभृतं महात्मा ब्रह्मध्रुगुज्झितपथं नरकार्तिलिप्सु । उद्धन्त्यसाववनिकण्टकमुग्रवीर्य- स्त्रि:सप्तकृत्व उरुधारपरश्वधेन ॥ २२ ॥

Nang ang mga kṣatriya na tagapamahala ay lumihis sa landas ng Ganap na Katotohanan, hinamak ang dharma ng mga brahmana at tila nagnanais ng impiyerno, ang Mahātmā—sa paglalangkap bilang Paraśurāma—ay may mabagsik na lakas na humawak ng matalim na palakol at binunot nang ugat ang masasamang haring parang tinik ng lupa, dalawampu’t isang ulit.

Verse 23

अस्मत्प्रसादसुमुख: कलया कलेश इक्ष्वाकुवंश अवतीर्य गुरोर्निदेशे । तिष्ठन् वनं सदयितानुज आविवेश यस्मिन् विरुध्य दशकन्धर आर्तिमार्च्छत् ॥ २३ ॥

Dahil sa Kanyang walang-sanhîng awa sa lahat ng nilalang, ang Bhagavān, kasama ang Kanyang mga pagpapalawak, ay nagpakita sa angkan ni Ikṣvāku bilang Panginoon ng śakti ni Sītā. Sa utos ng Kanyang ama na si Daśaratha, pumasok Siya sa gubat at namuhay roon nang maraming taon kasama ang Kanyang asawa at nakababatang kapatid; si Rāvaṇa na may sampung ulo ay nagkasala nang mabigat sa pakikipag-away at sa huli’y napabagsak.

Verse 24

यस्मा अदादुदधिरूढभयाङ्गवेपो मार्गं सपद्यरिपुरं हरवद् दिधक्षो: । दूरे सुहृन्मथितरोषसुशोणद‍ृष्टय‍ा तातप्यमानमकरोरगनक्रचक्र: ॥ २४ ॥

Si Bhagavan Ramacandra, nagdadalamhati dahil sa malayong minamahal na kaibigang si Sita, ay tumingin sa lungsod ng kaaway na si Ravana sa pamamagitan ng mapulang matang nagliliyab na gaya ni Hara na nagnanais sunugin ang langit. Ang dakilang karagatan, nanginginig sa takot, ay agad nagbigay ng daan sapagkat ang mga nilalang-dagat—pating, ahas, at buwaya—ay nasusunog sa init ng galit na titig ng Panginoon.

Verse 25

वक्ष:स्थलस्पर्शरुग्नमहेन्द्रवाह- दन्तैर्विडम्बितककुब्जुष ऊढहासम् । सद्योऽसुभि: सह विनेष्यति दारहर्तु- र्विस्फूर्जितैर्धनुष उच्चरतोऽधिसैन्ये ॥ २५ ॥

Sa labanan, nabasag ang mga pangil ng elepanteng Airavata—sasakyan ni Indra—nang bumangga sa dibdib ni Ravana, at ang mga piraso nito’y tila nagliwanag sa lahat ng dako. Kaya naging palalo si Ravana, tumatawa at naglalakad sa gitna ng hukbo na wari’y mananakop ng lahat ng direksiyon; ngunit sa pag-alingawngaw ng busog ni Bhagavan Ramacandra, biglang naputol ang kanyang tawa at pati hininga ng buhay.

Verse 26

भूमे: सुरेतरवरूथविमर्दिताया: क्लेशव्ययाय कलया सितकृष्णकेश: । जात: करिष्यति जनानुपलक्ष्यमार्ग: कर्माणि चात्ममहिमोपनिबन्धनानि ॥ २६ ॥

Kapag nabibigatan ang daigdig dahil sa lakas ng digmaan ng mga haring walang pananampalataya sa Diyos, bumababa ang Panginoon kasama ang Kanyang bahaging pagpapalawak upang bawasan ang pagdurusa ng mundo. Dumarating Siya sa Kanyang orihinal na anyo, may magandang maitim na buhok; hindi masukat ng tao ang Kanyang landas, at upang palawakin ang Kanyang makalangit na kaluwalhatian, gumagawa Siya ng mga pambihirang gawa.

Verse 27

तोकेन जीवहरणं यदुलूकिकाया- स्त्रैमासिकस्य च पदा शकटोऽपवृत्त: । यद् रिङ्गतान्तरगतेन दिविस्पृशोर्वा उन्मूलनं त्वितरथार्जुनयोर्न भाव्यम् ॥ २७ ॥

Walang pag-aalinlangan na si Panginoong Kṛṣṇa ang Kataas-taasang Diyos. Kung hindi, paano Niya napatay ang dambuhalang demonyang si Pūtanā habang nasa kandungan ng ina, paano Niya naitumba ang kariton sa pamamagitan ng paa noong tatlong buwang gulang pa lamang, o paano Niya nabunot ang magkaparis na punong arjuna na abot-langit habang Siya’y gumagapang pa? Ang mga gawang ito’y imposible para sa sinuman maliban sa Panginoon mismo.

Verse 28

यद् वै व्रजे व्रजपशून् विषतोयपीतान् पालांस्त्वजीवयदनुग्रहद‍ृष्टिवृष्टय‍ा । तच्छुद्धयेऽतिविषवीर्यविलोलजिह्व- मुच्चाटयिष्यदुरगं विहरन् ह्रदिन्याम् ॥ २८ ॥

Sa Vraja, nang uminom ng lasong tubig ng Yamunā ang mga batang pastol at ang kanilang mga hayop at sila’y bumagsak, ang Panginoon—kahit bata pa—ay muling nagbigay-buhay sa kanila sa pamamagitan ng ulan ng Kanyang mahabaging titig. Pagkatapos, upang dalisayin ang Yamunā, tumalon Siya sa ilog na wari’y naglalaro at pinarusahan ang ahas na Kāliya na ang dila’y nagbubuga ng mga alon ng lason. Sino pa ang makagagawa ng gayong dakilang gawa kundi ang Kataas-taasang Panginoon?

Verse 29

तत् कर्म दिव्यमिव यन्निशि नि:शयानं दावाग्निना शुचिवने परिदह्यमाने । उन्नेष्यति व्रजमतोऽवसितान्तकालं नेत्रे पिधाप्य सबलोऽनधिगम्यवीर्य: ॥ २९ ॥

Noong gabing iyon, habang mahimbing at walang alinlangan ang tulog ng mga taga-Vraja, sumiklab ang apoy sa gubat dahil sa tuyong mga dahon at wari’y kamatayan na ang haharapin ng lahat. Ngunit si Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, kasama si Balarāma, ay nagligtas sa kanila sa pamamagitan lamang ng pagpikit ng Kanyang mga mata—ganyan ang Kanyang makalangit na gawaing lampas-tao.

Verse 30

गृह्णीत यद् यदुपबन्धममुष्य माता शुल्बं सुतस्य न तु तत् तदमुष्य माति । यज्जृम्भतोऽस्य वदने भुवनानि गोपी संवीक्ष्य शङ्कितमना: प्रतिबोधितासीत् ॥ ३० ॥

Nang subukang itali ni Inang Yaśodā ang mga kamay ng kanyang anak gamit ang lubid, gaano man karaming lubid ang pagdugtungin ay laging kapos; hindi siya kailanman magkasya. Pagkaraan, dahan-dahang humikab ang Bhagavān at ibinuka ang bibig; nakita ng gopī sa loob nito ang lahat ng mga sansinukob. Nag-alinlangan siya, ngunit sa huli’y napaniwala sa ibang paraan tungkol sa mahiwagang yoga-māyā ng kanyang anak.

Verse 31

नन्दं च मोक्ष्यति भयाद् वरुणस्य पाशाद् गोपान् बिलेषु पिहितान् मयसूनुना च । अह्न्यापृतं निशि शयानमतिश्रमेण लोकं विकुण्ठमुपनेष्यति गोकुलं स्म ॥ ३१ ॥

Ililigtas ni Bhagavān Śrī Kṛṣṇa si Nanda Mahārāja mula sa takot sa tali ni Varuṇa, at palalayain ang mga batang pastol na ikinulong sa mga yungib ng anak ni Māyā. At sa mga taga-Vṛndāvana na nagbabanat sa araw at mahimbing na natutulog sa gabi dahil sa pagod, ipagkakaloob Niya ang pag-akyat sa Vaikuṇṭha—lahat ng ito’y mga gawaing transendental ng Panginoon.

Verse 32

गोपैर्मखे प्रतिहते व्रजविप्लवाय देवेऽभिवर्षति पशून् कृपया रिरक्षु: । धर्तोच्छिलीन्ध्रमिव सप्तदिनानि सप्त- वर्षो महीध्रमनघैककरे सलीलम् ॥ ३२ ॥

Nang itigil ng mga pastol, ayon sa tagubilin ni Kṛṣṇa, ang paghahandog kay Indra, nagpaulan si Indra nang napakalakas sa loob ng pitong araw at nanganganib matangay ang Vraja. Dahil sa Kanyang habag na walang sanhi sa mga taga-Vraja at sa mga hayop, si Bhagavān Śrī Kṛṣṇa na pitong taong gulang pa lamang ay itinaas ang Burol Govardhana sa isang kamay na parang payong sa loob ng pitong araw upang sila’y ingatan.

Verse 33

क्रीडन् वने निशि निशाकररश्मिगौर्यां रासोन्मुख: कलपदायतमूर्च्छितेन । उद्दीपितस्मररुजां व्रजभृद्वधूनां हर्तुर्हरिष्यति शिरो धनदानुगस्य ॥ ३३ ॥

Sa gabing maputi sa sinag ng buwan, sa gubat ng Vṛndāvana, ang Panginoon ay nakahandang pumasok sa rāsa at sa matatamis at malamyos na awit ay lalo Niyang pinasiklab ang pag-ibig na pananabik ng mga dalaga ng Vraja. Noon, ang demonyong si Śaṅkhacūḍa, tagasunod ni Kuvera na tagapag-ingat-yaman ng langit, ay dumukot sa kanila; kaya pinugutan siya ng Panginoon at inihiwalay ang ulo sa katawan.

Verse 34

ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्ट- मल्लेभकंसयवना: कपिपौण्ड्रकाद्या: । अन्ये च शाल्वकुजबल्वलदन्तवक्र- सप्तोक्षशम्बरविदूरथरुक्‍मिमुख्या: ॥ ३४ ॥ ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापा: काम्बोजमत्स्यकुरुसृञ्जयकैकयाद्या: । यास्यन्त्यदर्शनमलं बलपार्थभीम- व्याजाह्वयेन हरिणा निलयं तदीयम् ॥ ३५ ॥

Sina Pralamba, Dhenuka, Baka, Keśī, Ariṣṭa, Cāṇūra, Muṣṭika, ang elepanteng Kuvalayāpīḍa, Kaṁsa, Yavana, Narakāsura, Pauṇḍraka, at iba pa, gayundin sina Śālva, Dvivida, Balvala, Dantavakra, ang pitong toro, Śambara, Vidūratha, Rukmī—lahat sila’y nakipagdigma nang mabagsik laban sa Bhagavān Hari; nang mapatay, ang ilan ay umabot sa brahmajyoti, at ang ilan ay nakarating sa Vaikuṇṭha-dhāma ng Panginoon.

Verse 35

ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्ट- मल्लेभकंसयवना: कपिपौण्ड्रकाद्या: । अन्ये च शाल्वकुजबल्वलदन्तवक्र- सप्तोक्षशम्बरविदूरथरुक्‍मिमुख्या: ॥ ३४ ॥ ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापा: काम्बोजमत्स्यकुरुसृञ्जयकैकयाद्या: । यास्यन्त्यदर्शनमलं बलपार्थभीम- व्याजाह्वयेन हरिणा निलयं तदीयम् ॥ ३५ ॥

Ang mga mandirigmang bihasa sa labanan at may hawak na pana—gaya ng Kāmboja, Matsya, Kuru, Sṛñjaya, Kekaya at iba pa—ay nakipagsagupaan din kay Hari na nagpapakita sa mga pangalang Baladeva, Arjuna, Bhīma, atbp. Nang mapatay, sila’y umabot sa brahmajyoti o sa Vaikuṇṭha na tahanan Niya.

Verse 36

कालेन मीलितधियामवमृश्य नृणां स्तोकायुषां स्वनिगमो बत दूरपार: । आविर्हितस्त्वनुयुगं स हि सत्यवत्यां वेदद्रुमं विटपशो विभजिष्यति स्म ॥ ३६ ॥

Sa pagninilay na dahil sa paglipas ng panahon ay lumalabo ang isip ng tao at maikli ang buhay kaya napakahirap abutin ang landas ng Veda, ang Panginoon mismo ay magpapakita bilang anak ni Satyavatī—si Vyāsadeva—at hahatiin ang punong-kahoy ng kaalamang Veda sa iba’t ibang sanga ayon sa bawat yugto.

Verse 37

देवद्विषां निगमवर्त्मनि निष्ठितानां पूर्भिर्मयेन विहिताभिरद‍ृश्यतूर्भि: । लोकान् घ्नतां मतिविमोहमतिप्रलोभं वेषं विधाय बहु भाष्यत औपधर्म्यम् ॥ ३७ ॥

Kapag ang mga kaaway ng mga deva, matapos maging bihasa sa kaalamang Veda, ay pumuksa sa mga nilalang ng iba’t ibang daigdig habang lumilipad nang di-nakikita sa mga “lungsod/yanang” ginawa ni Maya, lilituhin ng Panginoong Janārdana ang kanilang isip sa pag-anyong kaakit-akit bilang Buddha at magtuturo ng maraming aral ng upadharma (huwad na relihiyon).

Verse 38

यर्ह्यालयेष्वपि सतां न हरे: कथा: स्यु: पाषण्डिनो द्विजजना वृषला नृदेवा: । स्वाहा स्वधा वषडिति स्म गिरो न यत्र शास्ता भविष्यति कलेर्भगवान् युगान्ते ॥ ३८ ॥

Kapag kahit sa tahanan ng mga tinatawag na banal ay wala nang Hari-kathā, kapag ang mga dvija ay naging pāṣaṇḍa, kapag ang mga pinuno (nṛdeva) ay may mababang asal, at kapag hindi na kilala kahit ang mga salitang pang-yajña na “svāhā, svadhā, vaṣaṭ”—sa gayong panahon, sa wakas ng Kali-yuga, lilitaw ang Bhagavān bilang Kataas-taasang Tagapagparusa.

Verse 39

सर्गे तपोऽहमृषयो नव ये प्रजेशा: स्थानेऽथ धर्ममखमन्वमरावनीशा: । अन्ते त्वधर्महरमन्युवशासुराद्या मायाविभूतय इमा: पुरुशक्तिभाज: ॥ ३९ ॥

Sa pasimula ng paglikha ay may pag-aayuno at pagninilay, ako (Brahmā), ang mga Prajāpati at siyam na dakilang rishi na lumilikha ng mga nilalang; sa panahon ng pagpapanatili ay naroon ang Panginoong Viṣṇu, ang mga deva na tagapamahala at ang mga hari ng iba’t ibang daigdig; ngunit sa wakas ay dumarating ang adharma, saka si Rudra at ang mga ateistang puno ng poot—lahat sila’y mga kinatawang pagpapakita ng lakas ng Kataas-taasang Panginoon.

Verse 40

विष्णोर्नु वीर्यगणनां कतमोऽर्हतीह य: पार्थिवान्यपि कविर्विममे रजांसि । चस्कम्भ य: स्वरहसास्खलता त्रिपृष्ठं यस्मात् त्रिसाम्यसदनादुरुकम्पयानम् ॥ ४० ॥

Sino ang makapaglalarawan nang ganap sa kapangyarihan ni Viṣṇu? Kahit ang pantas na kayang sukatin ang alikabok ng mga butil-atom ng sansinukob ay hindi rin; sapagkat Siya, sa anyong Trivikrama, ay magaan na iniangat ang paa at lumampas sa tuktok ng Satyaloka hanggang sa kalagayang pantay ng tatlong guṇa, at nayanig ang lahat.

Verse 41

नान्तं विदाम्यहममी मुनयोऽग्रजास्ते मायाबलस्य पुरुषस्य कुतोऽवरा ये । गायन् गुणान् दशशतानन आदिदेव: शेषोऽधुनापि समवस्यति नास्य पारम् ॥ ४१ ॥

Hindi ko, ni ang mga muning ipinanganak bago ka, nalalaman ang hangganan ng Makapangyarihang Kataas-taasang Persona na may lakas ng māyā; paano pa ang mga isinilang pagkatapos namin? Maging si Śeṣa, ang unang pagpapakita, bagama’t umaawit ng mga katangian ng Panginoon sa isang libong mukha, ay hindi pa rin naaabot ang dulo ng kaalamang iyon hanggang ngayon.

Verse 42

येषां स एष भगवान् दययेदनन्त: सर्वात्मनाश्रितपदो यदि निर्व्यलीकम् । ते दुस्तरामतितरन्ति च देवमायां नैषां ममाहमिति धी: श्वश‍ृगालभक्ष्ये ॥ ४२ ॥

Ngunit ang sinumang kinalulugdan ng Kataas-taasang Panginoon, dahil sa dalisay na pagsuko sa paglilingkod sa Kanya at pag-asa sa Kanyang mga paa, ay nakakatawid sa dagat ng devī-māyā na mahirap lampasan at nauunawaan ang Panginoon. Subalit yaong nakakapit sa katawang ito—na sa huli’y kakainin ng mga aso at asong-gubat—na may isip na “ako” at “akin,” ay hindi makakaya.

Verse 43

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

O Nārada, bagama’t di masukat at di mawari ang mga kapangyarihan ng Panginoon, dahil tayo’y mga kaluluwang sumuko, nalalaman natin kung paano Siya kumikilos sa pamamagitan ng yoga-māyā. Gayundin, nalalaman ito ni Śiva na makapangyarihan, ni Prahlāda na pinuno ng angkan ng daitya, ni Svāyambhuva Manu, ng kanyang asawa na si Śatarūpā, ng kanilang mga anak (Priyavrata, Uttānapāda, Ākūti, Devahūti, Prasūti at iba pa), at nina Prācīnabarhi, Ṛbhu, Aṅga, Dhruva, Ikṣvāku, Aila, Mucukunda, Videha (Janaka), Gādhi, Raghu, Ambarīṣa, Sagara, Gaya, Nāhuṣa, Māndhātā, Alarka, Śatadhanvā, Anu, Rantideva, Bhīṣma, Bali, Amūrttaraya, Dilīpa, Saubhari, Utaṅka, Śibi, Devala, Pippalāda, Sārasvata, Uddhava, Parāśara, Bhūriṣeṇa, Vibhīṣaṇa, Hanumān, Śukadeva, Arjuna, Ārṣṭiṣeṇa, Vidura, Śrutadeva, at iba pa.

Verse 44

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

O Nārada, bagama’t ang mga kapangyarihan ng yoga-māyā ng Kataas-taasang Panginoon ay di masukat at di maunawaan, kami na mga kaluluwang sumuko ay nakaaalam kung paano Siya kumikilos sa pamamagitan ng yoga-māyā. Gayundin, nalalaman ito ni Śiva, ni Prahlāda na pinakadakila sa angkan ng daitya, ni Svāyambhuva Manu, ni Śatarūpā at ng kanilang lahi, pati nina Prācīnabarhi, Ṛbhu, Aṅga at Dhruva.

Verse 45

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

Sina Ikṣvāku, Aila, Mucukunda, Videha (Janaka), Gādhi, Raghu, Ambarīṣa, Sagara, Gaya, Nāhuṣa, Māndhātā, Alarka, Śatadhanvā, Anu, Rantideva, Devavrata (Bhīṣma), Bali, Amūrttaraya, at Dilīpa—lahat sila’y nakakabatid din sa kapangyarihan ng yoga-māyā ng Bhagavān.

Verse 46

ते वै विदन्त्यतितरन्ति च देवमायां स्त्रीशूद्रहूणशबरा अपि पापजीवा: । यद्यद्भुतक्रमपरायणशीलशिक्षा- स्तिर्यग्जना अपि किमु श्रुतधारणा ये ॥ ४६ ॥

Kahit ang mga taong namumuhay sa kasalanan—gaya ng kababaihan, mga śūdra, Hūṇa at Śabara—ay makaaalam ng agham ng Diyos at makalalampas sa deva-māyā kapag sumilong sa mga dalisay na bhakta at sumunod sa kanilang mga yapak sa bhakti; lalo na yaong may paghawak sa śruti.

Verse 47

शश्वत् प्रशान्तमभयं प्रतिबोधमात्रं शुद्धं समं सदसत: परमात्मतत्त्वम् । शब्दो न यत्र पुरुकारकवान् क्रियार्थो माया परैत्यभिमुखे च विलज्जमाना तद् वै पदं भगवत: परमस्य पुंसो ब्रह्मेति यद् विदुरजस्रसुखं विशोकम् ॥ ४७ ॥

Ang katotohanang iyon ay walang hanggan, lubos na payapa, walang takot, dalisay na kamalayan lamang, malinis at pantay—lampas sa pag-iral at di-pag-iral—ang tanging Paramātmā-tattva. Doon ay walang palabas ng salita para sa karmang may bunga, at ang māyā’y nahihiyang umurong kapag kaharap Siya. Iyon ang sukdulang kalagayan ng Bhagavān, na tinatawag ng mga pantas na ‘Brahman’: walang patid na ligaya at walang dalamhati.

Verse 48

सध्‌रयङ् नियम्य यतयो यमकर्तहेतिं । जह्यु: स्वराडिव निपानखनित्रमिन्द्र: ॥ ४८ ॥

Sa gayong kalagayang transendental, hindi na kailangan ang artipisyal na pagpigil sa isip, haka-haka, o pagninilay gaya ng ginagawa ng mga jñānī at yogī; iniiwan ito ng nagsasagawa, tulad ng pagtalikod ni Indra, hari ng langit, sa hirap ng paghuhukay ng balon.

Verse 49

स श्रेयसामपि विभुर्भगवान् यतोऽस्य भावस्वभावविहितस्य सत: प्रसिद्धि: । देहे स्वधातुविगमेऽनुविशीर्यमाणे व्योमेव तत्र पुरुषो न विशीर्यतेऽज: ॥ ४९ ॥

Ang Kataas-taasang Panginoon ang pinuno ng lahat ng mapalad, sapagkat ang bunga ng mga gawa ng nilalang—sa kalagayang materyal man o espirituwal—ay ipinagkakaloob Niya. Kaya Siya ang sukdulang tagapagkaloob. Kahit maglaho ang mga sangkap ng katawan, ang di-isinilang na kaluluwa’y nananatili, gaya ng hangin sa kalangitan.

Verse 50

सोऽयं तेऽभिहितस्तात भगवान् विश्वभावन: । समासेन हरेर्नान्यदन्यस्मात् सदसच्च यत् ॥ ५० ॥

Anak ko, ipinaliwanag ko nang maikli ang Bhagavān na tagapagpanatili ng sansinukob. Bukod kay Hari, wala nang ibang sanhi para sa sat at asat—sa umiiral at di-umiiral.

Verse 51

इदं भागवतं नाम यन्मे भगवतोदितम् । संग्रहोऽयं विभूतीनां त्वमेतद् विपुलीकुरु ॥ ५१ ॥

O Nārada, ang agham ng Diyos na tinatawag na Bhāgavata ay sinabi sa akin ng Bhagavān nang buod; ito ang kalipunan ng Kanyang iba’t ibang vibhūti o kapangyarihan. Ikaw ang magpalawak nito.

Verse 52

यथा हरौ भगवति नृणां भक्तिर्भविष्यति । सर्वात्मन्यखिलाधारे इति सङ्कल्प्य वर्णय ॥ ५२ ॥

Ilarawan mo nang may matibay na pasiya, upang ang tao’y makapagpausbong ng bhakti kay Bhagavān Hari—ang Supersoul ng lahat at ang salalayan ng lahat ng lakas.

Verse 53

मायां वर्णयतोऽमुष्य ईश्वरस्यानुमोदत: । श‍ृण्वत: श्रद्धया नित्यं माययात्मा न मुह्यति ॥ ५३ ॥

Ang mga gawain ng Panginoon kasama ng Kanyang iba’t ibang lakas ay dapat ilarawan ayon sa Kanyang turo at pagsang-ayon. Ang sinumang palaging nakikinig nang may śraddhā at debosyon ay hindi malilinlang ng māyā.